Κάπου δύο αιώνες πριν, για την ακρίβεια το 1837, στο πλαίσιο των πρώτων αναστηλωτικών επεμβάσεων στα μνημεία της Ακρόπολης, οι Κυριακός Πιττάκης και Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής ξεκινούν μία πρόχειρη επέμβαση σε έναν κίονα της ανατολικής πλευράς των Προπυλαίων. Κανείς από τους δύο δεν έχει σπουδάσει αρχαιολογία, είναι αυτοδίδακτοι, και δεν έχουν μεγάλη πείρα από αναστηλώσεις. Ειδικά ο δεύτερος, μάλλον μηδαμινή.
Είμαστε λοιπόν στα 1837, αμέσως σχεδόν με την δημιουργία του νεοελληνικού κράτους. Στόχος των δύο που έχουν αναλάβει την τύχη των αρχαιοτήτων στη χώρα μας, ήταν να απομακρύνουν τα ξένα σωματίδια που είχαν εισχωρήσει κατά την έκρηξη του 1687 μεταξύ δύο σφονδύλων του μνημείου των Προπυλαίων. Παρήγγειλαν λοιπόν σ’ έναν σιδηρουργό να τους κατασκευάσει ένα πριόνι μεγαλύτερο από τη διάμετρο του κίονα και το τοποθέτησαν ανάμεσα στους σπονδύλους. Με πολλή προσοχή ξεκίνησαν να το μετακινούν προκειμένου να αφαιρέσουν τις ξένες ύλες. Όταν το κατάφεραν, ολόκληρος ο κίονας κουνήθηκε σαν να έγινε σεισμός και μετακινήθηκε, ευτυχώς κάθετα. Το πριόνι παγιδεύτηκε κάτω από το βάρος.
Κάθε φορά που ακούω για τον «μέγα πρίονα» της Ακρόπολης, ο νους μου πηγαίνει στην πεταλούδα η οποία κουνάει τα φτερά της στον Αμαζόνιο και εξαιτίας αυτής της κίνησης καταρρέει ολόκληρο το οικοσύστημα του Θιβέτ, φερ’ ειπείν. ‘Η, ξεσπά χιονοθύελλα στη Νέα Υόρκη. Τόσο εύθραυστα ήταν τα μνημεία του Ιερού Βράχου απέναντι σε οποιαδήποτε επέμβαση. Σκεφτείτε πως ένα απλό πριόνι ανάμεσα στο κενό των σφονδύλων του κίονα, μπορούσε να συντελέσει ώστε να καταπέσουν οι υπερκείμενοι σφονδύλοι, οι οποίοι ζύγιζαν τόνους.
Ο «μέγας πρίων» έμεινε στη θέση του και κατά τις αναστηλώσεις Μπαλάνου και αποκαλύφθηκε κατά τις τωρινές αναστηλώσεις, που εκτάθηκαν σε όλα τα μνημεία και στα τείχη από το 1975 μέχρι σήμερα.
Ερέχθειο, Προπύλαια, Παρθενώνας, τα ιστάμενα μέχρι σήμερα κτίσματα, βάθρο του Αγρίππα, τείχη και άλλα σημεία έτυχαν όλα αυτά τα χρόνια σοβαρής φροντίδας με επιστημοσύνη και κυρίως με αφοσίωση. Πάνω απ’ όλα. Ο αείμνηστος Χαράλαμπος Μπούρας, πρώτος και ισόβιος επικεφαλής του εγχειρήματος, είναι η επιτομή των αφοσιωμένων ανθρώπων.
Κάνουμε την αναδρομή, επειδή για πρώτη φορά ύστερα από περίπου 220 χρόνια, η δυτική όψη του Παρθενώνα αποδόθηκε από το υπουργείο Πολιτισμού στην πληρέστερη δυνατή μορφή της. Με την τοποθέτηση δύο ορθοστατών στις κενές θέσεις του δυτικού αετώματος και την ολοκλήρωση της αποκατάστασης του αντιθηματικού τοίχου αποκαθίσταται η αρχιτεκτονική ενότητα του αετώματος. Πλέον έχει ολοκληρωθεί το έργο αναστήλωσης και συντήρησής του, όπως και τα έργα σε ολόκληρη την Ακρόπολη των Αθηνών. Μισού αιώνα σκαλωσιές, γερανοί, ήχοι σφυριών από τους μαρμαροτεχνίτες κ.λπ. περνάνε πλέον στην Ιστορία. Αυτή ήταν η μεγαλύτερη αναστήλωση που έγινε ποτέ σε μνημεία. Και μάλιστα, στο κορυφαίο σύνολο μνημείων της Ελλάδας- και του κόσμου.
Με το που ανακοίνωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη πως έχουμε την αυθεντική όψη του Παρθενώνα όπως ήταν πριν από 220 χρόνια, ξεκίνησε η γκρίνια. Οι κάθε λογής -λόγοι (σεισμολόγοι, μετεωρολόγοι, οικονομολόγοι, λόγο στον λόγο και ξεχαστήκαμε) έχουν και άποψη και αντίρρηση. Ανθρωποι που δεν έχουν ποτέ ανέβει στην Ακρόπολη, ή ανέβηκαν μικρά παιδιά με το σχολείο και αυτό ήταν, κριτικάρουν τα έργα- το έργο- και βρίζουν, εννοείται, την κυβέρνηση. Θα έβριζαν όποια και αν ήταν η κυβέρνηση. Και θα είχαν δίκιο μόνο για την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ- ΑΝ(εξ)ΕΛ, καθώς ήταν η μόνη περίοδος χωρίς επαρκή χρηματοδότηση των εργασιών.
Επί όλων των άλλων κυβερνήσεων, αρχής γενομένης από εκείνη του Κωνσταντίνου Καραμανλή, ο οποίος εμπνεύστηκε το πρόγραμμα- μαμούθ, μέχρι την κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη, ήταν άξιοι των υποχρεώσεων προς την «καρδιά» της κλασικής Ελλάδας. Επιχορηγήσεις- όσα χρήματα χρειαζόντουσαν- και μόνιμη πράσινη κάρτα για όποιο έργο πρότεινε η Επιτροπή Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως (ΕΣΜΑ). Στην οποία όλα περνούσαν από την επιστημονική κρησάρα των μελών, της γενικής γραμματέως- τα χρόνια που είχε αυτό το αξίωμα η Λίνα Μενδώνη- και του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Έκαναν ένα βήμα μπρος και μελετούσαν δέκα φορές το επόμενο, ούτως ώστε να μη χρειαστεί να κάνουν πίσω. Και δεν χρειάστηκε.
Πρώτη αρχή, εκείνη που καθιερώθηκε από τον Χαράλαμπο Μπούρα, ήταν η αρχή της αναστρεψιμότητας. Τίποτα δεν γίνεται αν η επέμβαση/ παρέμβαση δεν μπορεί να αναστραφεί (να ξεγίνει, όπως λέμε σήμερα). Κανένα υλικό δεν χρησιμοποιείται αν δεν έχει μελετηθεί πάρα πολύ καλά. Διότι, τα όσα έχουν περάσει τα μνημεία ανά τούς έχουν δημιουργήσει προβλήματα που κανείς δεν μπορεί να φανταστεί.
Φέρτε στον νου σας τις στιβαρές κολώνες στο δυτικό «πτερό» του Παρθενώνα. Από μέσα, είναι όλες κατασαθρωμένες από τη φωτιά πού έβαλαν οι Ερουλοι στον ναό και κατάκαιγε επί δύο ή τρία μερόνυχτα. Θερμικές καταπονήσεις που δεν συλλαμβάνει ανθρώπινος νους. Εδώ και πολλά χρόνια οι κίονες είχαν ειδική περιποίηση με υγρά ενέματα, ώστε ο γύψος να μεταστραφεί και να ξαναγίνει μάρμαρο. Ένα μόνο πρόβλημα από τα χιλιάδες που προέκυπταν στην πορεία.
Επομένως, είναι βλαξ όποιος θεωρεί πως η αναστήλωση κράτησε πολύ, ενώ οι αρχαίοι έχτισαν το αρχιτεκτόνημα σε πολύ- πολύ λιγότερα χρόνια. Δείχνει όχι απλώς ότι είναι αδαής, αλλά και ότι την αμορφωσιά του την ανάγει σε τεράστιο προτέρημα. Εκείνος ξέρει, οι άλλοι τίποτα. Καλοί μου άνθρωποι που τίποτα δεν έχετε καταλάβει από όσα έγιναν στην Ακρόπολη, εσείς πόσα χρόνια θα χρειαζόσαστε για να αναστηλώσετε ένα κτήριο που είχε μείνει ξέσκεπο επί αιώνες, που είχε τραυματιστεί βαριά από τη φωτιά των Ερούλων (μέρες έκαιγε, δημιουργώντας τεράστια προβλήματα στους κίονες ιδίως της δυτικής πλευράς), που είχε ακόμα και στατικό πρόβλημα στα αετώματα ύστερα από τους πριονισμούς του Λουζιέρι για τον Ελγιν, που δεν είχε- και ακόμα δεν έχει- τοίχους σηκού ώστε να συγκρατούν βάρη της ανωδομής, που η φυσική φθορά είχε φτάσει παντού; Που είχε υποστεί μετατροπές, σε εκκλησία και σε τζαμί, που είχε ανατιναχθεί από τον βομβαρδισμό Μοροζίνι και τέλος (last but not least όπως λέμε και στη μητρική μας) είχε σιδερένιους συνδέσμους και άλλες αστοχίες από την αναστήλωση Μπαλάνου και η σκουριά έτρωγε το μάρμαρο;
Δεν τα έχει σκεφτεί ποτέ κανείς όλα αυτά. Επαναλαμβάνω, πρόκειται για σταγόνα στον ωκεανό των προβλημάτων. Αλλά πρέπει όλοι να κάνουν τον έξυπνο. Και να πετάνε τη βλακεία και αλαζονεία τους τριγύρω.
Άλλος λέει πως ο «Παρθενόνας» (έτσι ακριβώς) «είναι ένα κακότεχνο έκτρομα, υπόλλημα μιας δικτατορίας και τυρανίας. Δεν βλέπω για πιο λόγο πρέπει εμείς οι Έλληνες να ξοδεύουμε εκατομύρια για να σηντηρούμε αυτό το κακόγουστο οίκημα της ειδολολατρίας». Να απαντήσω; Θα με κόψει το ΕΣΡ.
Άλλος έχει άποψη, γιατί βάλανε στο αέτωμα μάρμαρο Πεντέλης, και όχι… ξύλο που να μην φθείρεται; Πρέπει να απαντήσω;
Πρέπει; Θα καταλάβει;.
Τρίτος επιμένει: «Δώστε το στους Κινέζους να το αναστηλώσουν σε μια εβδομάδα. Οι δικοί μας εξήντα χρόνια με σύγχρονα μέσα δεν μπορούν ότι έκαναν οι αρχαίοι με σφυρί και καλέμι σε εικοσιπέντε χρόνια. Με τόσο φαγοπότι που έχει πέσει και συνεχίζεται,θα είχαμε κτίσει δέκα Παρθενώνες. Αίσχος.»
Ελπίζω να έχεις στοιχεία μεγάλε, για το φαγοπότι που λες. Γιατί ο εισαγγελέας θα τα ζητήσει. Και τότε…
Δεν περιγράφω άλλο. Δεν θα σοβαρευτείτε ποτέ. Γι’ αυτό σάς λέω: άντε μια βόλτα στην Ακρόπολη. Ποιος ξέρει; Μπορεί και να συγκινηθείτε από την ομορφιά όσων θα δείτε εκεί πάνω. Και να σταματήσετε τη μίρλα που δείχνει πόσο περήφανοι Ελληνες ΔΕΝ είστε.
Εν τάχει, για την κάλλιστη χρήση της γλώσσας μας από τα ΜΜΕ:
-Που θα τους οδηγήσουν στον γρίφο της εξαφάνισης. Στον γρίφο; Στη λύση του γρίφου; Ποιος να ξέρει στο βλέμμα του πίσω τι κρύβει ο Θεός για μας;
-Ότι καταδικάστηκε για 25 χρονια (ανώτατο όριο ισοβίων στην Ελλάδα) και έκτισε τα 24. Με πηλοφόρι και μυστρί!
-Πρωινό δελτίο ειδήσεων στην κρατική τηλεόραση. Ο ρεπόρτερ ενημερώνει για τη δολοφονία γυναίκας αστυνομικού από τον σύζυγό της, αστυνομικό της ΔΙΑΣ και λέει: «οι αρχές αναζητούν τους λόγους που όπλισαν το χέρι του αστυνομικού να σκοτώσει μέχρι θανάτου, με μαχαίρι, τη σύζυγό του». Τ’ αγαπημένα μου της ΕΡΤ…
-Βυθίζεται κατά ένα εκατοστό τον χρόνο, ετησίως.
Όχι Γιάννης, Γιαννάκης.
-Σε ευχαριστούμε που τα περιέγραψες με παρίσια!
Λεμονάκι μυρωδάτο της εβδομάδας. Λόντρα, Παρίσι, Νιου Γιορκ, Βουδαπέστη Βιέννη.
Ή, “We’ll always have Paris”.
Αθάνατη Καζαμπλάνκα!
Το κείμενο θα ήθελα να το αφιερώσω στις σεβαστές για μένα Κυρίες της Ακρόπολης. Στην Αλκηστη Χωρέμη, στη Μαίρη Ιωαννίδου, στην αείμνηστη Εβη Τουλούπα, την πολυαγαπημένη και στην αείμνηστη Ισμήνη Τριάντη. Με κάθε σεβασμό, και χωρίς να παραγνωρίζω το έργο όλων των άλλων. Αν μιλάμε για ανθρώπους- παραδείγματα, για γυναίκες σαν αυτές μιλάμε.
