Τι πήρε ως αντάλλαγμα ο οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος προκειμένου να επιτρέψει να μετατραπεί το ερειπωμένο ορφανοτροφείο της Πριγκήπου σε ξενοδοχείο; Πήρε μια βαθιά ανάσα. Χωρίς να έχει γίνει το έργο ακόμα, το Πατριαρχείο βγαίνει από την ατραπό του φόβου- θα πέσει δεν θα πέσει- και αρχίζει να βαδίζει προς την οδό της λύτρωσης. Θα υπάρχει και αύριο και μεθαύριο και στις επόμενες δεκαετίες.
Βέβαια, αυτή η αναστήλωση θα συνδυαστεί με την χρήση του ως ξενοδοχείου, από όμιλο ελληνικών και τουρκικών συμφερόντων. Κι ενώ πολλοί άσχετοι, από τους χασομεράκηδες των κοινωνικών δικτύων, έσπευσαν να τους χρεώσουν ευθύνες, να εκφράσουν εξωφρενικές θεωρίες συνομωσίας και να ζητήσουν ακόμα και την… τιμωρία των ιθυνόντων, στην πραγματικότητα με την απόφαση αυτή, το μνημείο σώζεται. Είναι, δε, η μόνη με την οποία θα μπορούσε να επιτευχθεί κάτι τέτοιο.
Εδώ και οκτώ χρόνια η Europa Nostra με πρωτοβουλία του τουρκικού τμήματός της μάλιστα, είχε εντάξει ο ορφανοτροφείο στα επτά μνημεία που βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο ανά τον Κόσμο, που έχουν υποστεί μεγάλη καταστροφή.
Το 120 ετών κτήριο, το οποίο έχει κατασκευαστεί από ξύλο, έχει υποστεί μεγάλες ζημιές και κινδυνεύει με κατάρρευση. «Κάθε φορά που βρέχει, ένα κομμάτι από το κτίριο καταρρέει», αναφέρουν οι φύλακες.
Το εξαώροφο οικοδόμημα, εμβαδού άνω των 20.000 τετραγωνικών μέτρων, είχε κατασκευαστεί το 1899 αρχικά για ξενοδοχείο και καζίνο, επί του Σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ Β’. Αργότερα αγοράστηκε από τη σύζυγο Έλληνα τραπεζίτη, η οποία το δώρισε στο Πατριαρχείο και χρησιμοποιήθηκε ως ορφανοτροφείο. Το ορφανοτροφείο φιλοξένησε 5.800 παιδιά της ελληνικής μειονότητας από το 1903 ως το 1964, οπότε αναγκάστηκε να κλείσει λόγω της ελληνο-τουρκικής πολιτικής κρίσης για την Κύπρο.
Θα θυμίσω πως στις αρχές του 20ού αιώνα, η ελληνική κοινότητα στην Πόλη αριθμούσε περί τα 300.000 μέλη, το ένα τρίτο από τους κατοίκους. Μετά τα Σεπτεμβριανά, έμειναν ελάχιστοι και σήμερα ζουν εκεί πολύ- πολύ λίγοι. Μια πυρκαγιά το 1980, επέτεινε την εγκατάλειψη. Η κατάσταση επιδεινώνεται έκτοτε τόσο, ώστε οι ειδικοί να φοβούνται πως κάθε χειμώνας θα είναι ο τελευταίος γι’ αυτό.
Κατασχέθηκε το 1997 από το τουρκικό κράτος, αλλά το 2010 επανήλθε στην κυριότητα του Πατριαρχείου με απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Ηταν μια μάχη σκληρή, που το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως έδωσε με μεγάλη δύναμη. Πρόκειται για το μόνο ακίνητο που έχει στην κατοχή του σε ολόκληρη την Τουρκία. Όλα τα υπόλοιπα, αφαιρέθηκαν με δόλιους τρόπους. Π.χ. για να διεκδικηθούν τα κτήματα του τάδε ναού, έπρεπε να παρουσιαστεί στις αρχές και στο δικαστήριο ο επώνυμος άγιος…
Και εδώ βλέπουμε πως εμείς οι Ελληνες, που έχουμε καμάρι την ορθόδοξη πίστη μας, μόνο να κάνουμε κριτική ξέρουμε. Το Πατριαρχείο είχε δηλώσει ότι σκοπεύει να το μετατρέψει σε ινστιτούτο για το περιβάλλον. Ομάδα ειδικών από την Europa Nostra και το European Investment Bank Institute, ανέλαβαν να προετοιμάσουν μια έκθεση για το τι χρειάζεται να γίνει για τη σωτηρία του κτιρίου. Το 2018 το πρόγραμμα απαιτούσε 60 εκατομμύρια για να εφαρμοστεί. Σήμερα, προφανώς, έχουν φτάσει ή και ξεπεράσει τα 100.
Απευθύνθηκαν σε επιχειρηματικούς ομίλους, σε ανθρώπους με χρήμα, αλλά η ανταπόκριση που βρήκαν δεν φαίνεται να ήταν γενναιόδωρη. Οσο για τους απλούς πιστούς στην Ελλάδα, αυτούς που τώρα μυκτηρίζουν και μέμφονται τον Πατριάρχη, δεν είδα να βάζουν το χέρι στην τσέπη. Αν ένα εκατομμύριο Ελληνες έδιναν από το υστέρημά τους μόλις 5 ευρώ κάθε χρόνο, θα είχαν μαζευτεί κάπου 40 εκατομμύρια τώρα. Ένα ευπρεπές ποσό, που θα μπορούσε να είναι η βάση για περισσότερα κονδύλια. Ονειρο; Πιθανόν. Αλλά τότε, να μη φωνασκούμε.
Στην Τουρκία μπορεί να έχουν την υποχρέωση να φροντίζουν και τα ελληνικά μνημεία, όμως όπως ξέρουμε, αυτό δεν γίνεται. Η Ελλάδα, δεν θα μπορούσε φανερά να συμμετάσχει στην οικονομική εκστρατεία, για λόγους που όλοι καταλαβαίνουμε. Τι έμεινε ύστερα από πολλές αγωνιώδεις επιχειρήσεις; Να παραχωρηθεί για ξενοδοχείο. Αυτονόητο πως θα αναστηλωθεί και πως θα διατηρηθούν τα εμβληματικά μνημειακά του στοιχεία.
Χωρίς να έχω τη χαρά να γνωρίζω την Παναγιότητά Του τον Οικουμενικό Πατριάρχη, υποθέτω μετά βεβαιότητος ότι πολύ τον παίδεψε η απόφαση και πολλά πικρά ποτήρια ήπιε μέχρι να την λάβει. Όμως, έκανε πολύ καλά. Ένα κτήριο που ανεγέρθηκε για ξενοδοχείο και έγινε ορφανοτροφείο χάρη στην δωρεά μιας πλούσιας Ελληνίδας, δεν είναι μακριά από τον κατά χρήση προορισμό του. Για ξενοδοχείο κτίστηκε, ξενοδοχείο θα γίνει. Το ενδιάμεσο στάδιο του ορφανοτροφείου θα παρουσιάζεται, σίγουρα, με κάποιο τρόπο. Εκείνο που θα εξαλειφθεί, θα είναι ο κίνδυνος της ανυπαρξίας.
Αγγελική Κώττη
