Αυτός ο Ερμής και αυτός ο Απόλλωνας, στόλιζαν κάποτε τον κήπο μιας πολυτελούς βίλας κάτω από την Ακρόπολη, ή ένα γυμνάσιο στην περιοχή του Ηρωδείου. Από τα τέλη της χρονιάς, θα είναι έτοιμοι να εκτεθούν σε κάποιο μουσείο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αθηνών, προκειμένου να παρουσιαστούν στο κοινό. Μέχρι τότε θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η μελέτη και η ανάταξη των δύο γλυπτών.
Πρώτη στάση θα είναι σε κάποιο κεντρικό μουσείο. Δεύτερη, πιθανώς στο παλαιό μουσείο Ακρόπολης, όταν θα τελειώσει η περιοδική έκθεση που, μαζί με τη μόνιμη, θα σηματοδοτήσει τα νέα του εγκαίνια. Οριστική, στο Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών – όταν αυτό θα ετοιμαστεί.
Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο συζήτησε χθες το θέμα «έγκριση ή μη της μελέτης συντήρησης ανάταξης δύο γλυπτικών συνόλων της ρωμαϊκής περιόδου που ανευρέθηκαν σε σωστική ανασκαφή στη συμβολή των οδών Καλλισπέρη και Ερεχθείου στην νότια πλευρά Ακροπόλεως. Όπως αναφέρθηκε κατά τη συζήτηση, σε μικρή απόσταση από το Ηρώδειο, εντοπίστηκαν τα δύο μαρμάρινα αγάλματα, που σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, ανήκουν στον θεό Ερμή και τον θεό Απόλλωνα.
Το πρώτο άγαλμα, είναι σχεδόν ακέραιο γλυπτό γυμνής ανδρικής μορφής από λευκό μάρμαρο, όχι πολύ καλής ποιότητας. Αντιγράφει τον περίφημο τύπο του Ερμή Ludovisi (ρωμαϊκό αντίγραφο ενός ελληνικού πρωτοτύπου του 5ου αιώνα π.Χ., το οποίο αποδίδεται στον Φειδία ή τον γλύπτη Μύρωνα).
Κατά τον καθαρισμό του αγάλματος, οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν ότι η μορφή έφερε ένα μαρμάρινο πουγκί στο χέρι, το οποίο αποτελεί το κανονικό σύμβολο του Ερμή ως θεού του εμπορίου και του κέρδους (Κερδώος Ερμής).
Ο δεύτερος κορμός που βρέθηκε στο ίδιο σημείο ταυτοποιήθηκε ως άγαλμα του Πυθίου Απόλλωνα. Το άγαλμα συνοδευόταν από έναν ομφαλό, το κανονικό ιερό σύμβολο του Απόλλωνα (συνδεδεμένο με τους Δελφούς), επιβεβαιώνοντας απόλυτα την ταυτότητα του θεού.
Τα αγάλματα δεν είχαν πεταχτεί ως μπάζα, αλλά ήταν τοποθετημένα με μεγάλη προσοχή και επιμέλεια μέσα σε μια ειδική κτιστή κατασκευή από ορθογώνιες πλίνθους (σαν παλιό πηγάδι ή αγωγό). Σύμφωνα με την εισήγηση, ήταν υπόγεια κτιστή κατασκευή ορθογωνίου σχήματος (εσωτερικών διαστάσεων3.00×0.85μ. σε βάθος εύρεσης του ανώτερου τμήματός της -0.21μ.), κατασκευασμένη από οπτόπλινθουςκαι κροκαλοπαγείς λιθοπλίνθους σε β΄ χρήση, η οποία πιθανότατα είχε χρησιμοποιηθεί ως κρύπτη για την φύλαξη. Η προσεκτική αυτή τοποθέτηση δείχνει ότι οι ιδιοκτήτες τους κατά την ύστερη αρχαιότητα προσπάθησαν να τα κρύψουν και να τα προστατεύσουν, πιθανόν από τις επιδρομές των Ερούλων ή την καταστροφή των ειδωλολατρικών συμβόλων με την επικράτηση του Χριστιανισμού.
Τα γλυπτά φαίνεται πως δημιουργήθηκαν κατά τον 1ο ή 2ο αιώνα μ.Χ. και απεκρύβησαν τον 6ο. Σε αυτό συνηγορούν πολλά λυχνάρια του 5ου και 6ου αιώνα, που βρέθηκαν μαζί τους. Αποτελούν αντίγραφα διάσημων αγαλμάτων της κλασικής περιόδου. Το ένα έχει ύψος 2μ και το δεύτερο 2,16μ.
Η Ελενα Κουντούρη, που έκανε και την εισήγηση, είχε τονίσει σε παλαιότερη ομιλία της: Αν και είναι σχετικά πρώιμος ο σχολιασμός των γλυπτών της Καλλησπέρη, φαίνεται πως «ο συγκινητικά φροντισμένος τρόπος εναπόθεσης, παραπέμπει σε ευλαβική απόκρυψη, ή εσκεμμένη προσπάθεια διάσωσής τους, ενδεχομένως από την επιθετική πρακτική των Χριστιανών κατά την ύστερη αρχαιότητα και μπορεί να συνδεθεί με το οριστικό κλείσιμο των φιλοσοφικών σχολών στην Αθήνα και εν προκειμένω με την Οικία του Πρόκλου. Με την τελευταία, με την οποία γειτνιάζει χωρικά, δεν αποκλείεται να συνανήκει. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, το εύρημα εγγράφεται σε κοινό αρχαιολογικό ορίζοντα με την Οικία, καθώς λύχνοι των αρχών του 6ου αι. έχουν βρεθεί στις ύστατες επιχώσεις της, χρονολογώντας τότε την παύση λειτουργίας της.»
Σήμερα βέβαια η έρευνα αμφιταλαντεύεται πάνω στην αναστολή ή μη της λειτουργίας των εκπαιδευτικών θεσμών και του παγανισμού στην πόλη το έτος 529, χρονιά κατά την οποία ο Ιουστινιανός Α’ εξέδωσε έδικτο, με το οποίο απαγόρευε τη διδασκαλία της φιλοσοφίας και της νομικής, όπως και με το ζήτημα ταύτισης των επαύλεων της ύστερης αρχαιότητας, ειδικά αυτών στις βόρειες υπώρειες του Αρείου Πάγου με έδρες σχολών. Αναμφίβολα, λοιπόν, η περαιτέρω ανάλυση του ευρήματος της Καλλισπέρη ρίχνει εκ νέου νερό στο μύλο της προβληματικής αναφορικά με το τέλος του παγανιστικού κόσμου και της νίκης του χριστιανισμού στην Αθήνα, καθώς και την εν γένει λειτουργία των φιλοσοφικών σχολών.
Στόχο του έργου αποτελεί η ανάταξη των αγαλμάτων και η έκθεσή τους στο κοινό. Η μελέτη εκπονήθηκε από την Εταιρεία Χ. ΧΙΩΝΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ Α.Ε. (Τεχνική Εταιρεία Μελετών).
Σημειώνεται πως εκεί βρέθηκε και μία ταφή σκύλου (στη ΝΔ γωνία του χώρου). Η κατάσταση διατήρησης των γλυπτών χαρακτηρίζεται από θραύσεις, απολεπίσεις και επιφανειακές αλλοιώσεις του μαρμάρου, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις διαπιστώνεται η παρουσία κονιαμάτων ή προϊόντων διάβρωσης που σχετίζονται με μεταλλικά στοιχεία σύνδεσης. Τα δύο γλυπτά βρίσκονται, γενικά, σε καλή κατάσταση, µε εξαίρεση συγκεκριμένες περιοχές τους, στις οποίες εμφανίζονται έντονες βλάβες λόγω διάβρωσης ή λόγω των ιδιαίτερα μεγάλων καταπονήσεων που τους επιβλήθηκαν.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον σχεδιασμό των συστημάτων στήριξης και έδρασης, ώστε να εξασφαλίζεται η ομοιόμορφη κατανομή των φορτίων και η απόσβεση των δυναμικών ταλαντώσεων. Όπως αναφέρθηκε, είναι δυνατόν να παρουσιαστούν οπουδήποτε χωρίς να χρειαστεί νέα επέμβαση/ παρέμβαση.
Ο Ερμής έχει πλίνθο (βάση στήριξης που φαίνεται να είναι η αυθεντική) αριστερό λαο δεξί πόδι – το δεύτερο λυγισμένο- και κορμό. H κεφαλή επίσης αποτελεί δευτερεύον στοιχείο του φέρoντoς οργανισμού, καθώς φέρει ουσιαστικά μόνο τα ίδια φορτία της και αυτά της μύτης. Ομοίως, το αριστερό χέρι, αποτελεί δευτερεύον στοιχείο το οποίο φέρει τα ίδια φορτία του και αυτά του υπόλοιπου τμήματος του χεριού, το οποίο έχει υποστεί εκτεταμένες βλάβες. Τα πόδια και o κίονας της μικρότερης μορφής που υπάρχει στο πλάι, αποτελούν, επίσης, δευτερεύοντα στοιχεία.
Το Άγαλμα του Απόλλωνα αποτελείται από οκτώ µέλη Κατηγορίας 1 (φέροντα). O φέρων οργανισμός του αποτελείται από την πλίνθo, το δεξί πόδι και τον κορμό. Λιγότερο σημαντικό φέρον στοιχείο φαίνεται να είναι το αριστερό πόδι, το οποίο είναι λυγισμένο, και θραυσμένο στην περιοχή του γόνατου. H ερμαϊκή στήλη στα δεξιά της κύριας μορφής, δεν συμμετέχει στον φέροντα οργανισμό της κύριας μορφής. H κεφαλή επίσης αποτελεί δευτερεύον στοιχείο του φέρoντoς οργανισμού. O δεξιός πήχης στηρίζεται επί του δεξιού βραχίονα. Ομοίως, τα δύο κύρια τμήματα του αριστερού πήχη αποτελούν δευτερεύοντα στοιχεία τα οποία φέρουν μόνον το υπόλοιπο τμήμα του χεριού (παλάμη).
Το ΚΑΣ γνωμοδότησε θετικά στη χρήση τιτανίου ως συνδέσμου. Επίσης, θα εφαρμοστούν κονιάματα και συγκολλητικά υλικά όπου απαιτείται.
Αγγελική Κώττη
