Το τελευταίο που θα έκανε η Ελλάδα, θα ήταν να στείλει κομμάτια από τα αετώματα του Παρθενώνα σε έκθεση, όπου είχε σχεδιαστεί να συνεκτεθούν με θραύσματα από το ίδιο έργο που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο γνωμοδότησε χθες ομόφωνα υπέρ της μη έγκρισης αιτήματος του Liebieghaus Skulpturensammlung στη Φρανκφούρτη. Το αίτημα έγινε για την εξαγωγή και προσωρινό δανεισμό δώδεκα αρχαίων έργων από το Μουσείο Ακρόπολης, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων, με σκοπό την παρουσίασή τους στην έκθεση με τίτλο εργασίας «Birth of The Gods», για το χρονικό διάστημα από 18.11.2026 έως 25.7.2027.
Πρόκειται για ένα ακόμα επεισόδιο στη μάχη για την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα που εκλάπησαν από τον Ελγιν και βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Το οποίο, θεωρώντας ότι του ανήκουν (παρότι αποτελούν αντικείμενο αρπαγής) στέλνει θραύσματα ή τμήματα από τα αετώματα και τη ζωφόρο σε διάφορα μουσεία. Η τακτική αυτή, κορυφώθηκε πριν από μερικά χρόνια με την αποστολή αγάλματος από αέτωμα στο ρωσικό μουσείο Ερμιτάζ. Ο,τι όμως εκείνο θεωρεί ευκαιρία, εμάς μάς βρίσκει απέναντι, εφόσον κατέχει τον γλυπτό διάκοσμο παράνομα. Και δεν είμαστε διατεθειμένοι να υποχωρήσουμε στο ελάχιστο από αυτή την εθνική διεκδίκηση.
Η χθεσινή γνωμοδότηση του ΚΑΣ, βασίστηκε και στις εισηγήσεις των αρμόδιων υπηρεσιών και μουσείων, που ήταν όλες αρνητικές. Η αρμόδια Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών, ανέφερε σε έγγραφό της ότι μεταξύ των προς έκθεση αντικειμένων περιλαμβάνονται και δυο γλυπτά από το Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου (British Museum, London), τα οποία προέρχονται από τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα. «Δεδομένου ότι η επανένωση του συνόλου των Γλυπτών του Παρθενώνα αποτελεί πάγια και διαχρονική εθνική επιδίωξη, καθώς και βασικό άξονα της πολιτιστικής πολιτικής της χώρας, η ΔΤΠΠΑ εισηγείται αρνητικά ως προς τον αιτούμενο δανεισμό ελληνικών αρχαιοτήτων για τη συμμετοχή τους στην έκθεση».
Τα αετώματα του Παρθενώνα αποτελούν το αποκορύφωμα της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής. Σχεδιάστηκαν από τον Φειδία και λαξεύτηκαν μεταξύ 437 και 432 π.Χ. Περιλάμβαναν περίπου 50 ολόγλυφα αγάλματα από πεντελικό μάρμαρο, τα οποία ήταν δουλεμένα με την ίδια λεπτομέρεια ακόμη και στην πίσω, μη ορατή πλευρά τους.
Το Ανατολικό Αέτωμα απεικόνιζε τη Γέννηση της Αθηνάς
Βρισκόταν πάνω από την κύρια είσοδο του ναού και αναπαριστούσε τη θαυμαστή γέννηση της θεάς Αθηνάς από το κεφάλι του Δία.
Κεντρική σκηνή: Ο Δίας καθισμένος στο θρόνο, δίπλα η πάνοπλη Αθηνά και ο Ήφαιστος με το τσεκούρι του.
Η σκηνή οριοθετείται χρονικά. Στα αριστερά αναδύεται το άρμα του Ήλιου (ξημέρωμα) και στα δεξιά βυθίζεται το άρμα της Σελήνης (νύχτα).
Σώζονται εμβληματικά αγάλματα όπως ο Διόνυσος (ή Ηρακλής) ξαπλωμένος και το περίφημο σύμπλεγμα των τριών θεοτήτων (Εστία, Διώνη και Αφροδίτη).
Δυτικό Αέτωμα: Η Έριδα Αθηνάς και Ποσειδώνα
Απεικόνιζε τη φιλονικία μεταξύ της Αθηνάς και του Ποσειδώνα για την κηδεμονία της Αττικής.
Κεντρική σκηνή: Οι δύο θεοί σε έντονη, διαγώνια κίνηση απομακρύνονται ο ένας από τον άλλο, αφού έχουν προσφέρει τα δώρα τους (την ελιά η Αθηνά και το αλμυρό νερό ο Ποσειδώνας).
Γύρω φιγούρες: Τα άρματά τους, θεότητες-αγγελιοφόροι (Ίριδα, Ερμής) και μυθικοί ήρωες/βασιλιάδες της Αθήνας (Κέκροπας, Ερεχθέας) που παρακολουθούν την κρίση.
Τα γλυπτά υπέστησαν τεράστιες καταστροφές από την ανατίναξη του Μοροζίνι το 1687 και τη μεταγενέστερη λεηλασία του Λόρδου Έλγιν. Σήμερα είναι διασκορπισμένα:
Βρετανικό Μουσείο (Λονδίνο): Διαθέτει το μεγαλύτερο μέρος των σωζόμενων αγαλμάτων (Μάρμαρα του Παρθενώνα). Από τις 28 σωζόμενες μορφές έχει τις 19.
Μουσείο Ακρόπολης (Αθήνα): Εκθέτει τα πρωτότυπα τμήματα που παρέμειναν στην Ελλάδα, (9 μορφές) μαζί με αντίγραφα των ξενιτεμένων γλυπτών σε μια ενιαία αναπαράσταση.
Από τα δύο πρωτότυπα έργα που θα στείλει το Βρετανικό μουσείο το πρώτο είναι ένα πολύ μικρό, ανώνυμο κομμάτι μαρμάρινης πτυχολογίας (υφάσματος) που πιθανότατα προέρχεται από το πίσω μέρος κάποιου χαμένου αγάλματος. Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν καταφέρει να το συνδέσουν με ακρίβεια ούτε με το Ανατολικό αέτωμα ούτε με το Δυτικό αέτωμα ούτε με κάποια συγκεκριμένη θεότητα. Παραμένει στις αποθήκες ή στα αταυτοποίητα θραύσματα. Συγκαταλέγεται στα κλεμμένα από τον Ελγιν.
Το άλλο αντίγραφο αποτελεί τμήμα από τα πόδια του Αγάλματος H (γνωστό στη βιβλιογραφία των γλυπτών ως West Pediment H). Το κυρίως σώμα του εκθέματος αυτού παρουσιάζει ανδρικό κορμό που φοράει έναν κοντό μανδύα (πιθανώς χλαμύδα) στην πλάτη του. Όταν ο ζωγράφος Jacques Carrey σχεδίασε το αέτωμα το 1674, το άγαλμα είχε ακόμα κεφάλι, το οποίο σήμερα έχει χαθεί.
Τα πόδια έχουν καταγραφεί ξεχωριστά και ταυτίστηκαν ως το συμπληρωματικό θραύσμα που ολοκληρώνει τη βάση στήριξης της συγκεκριμένης μορφής. Το άγαλμα δεν ξέρουμε ποιον θεό παρίστανε, οι γνώμες μοιράζονται ανάμεσα στους Ερμή, Απόλλωνα ή Ηφαιστο.
Το Liebieghaus Skulpturensammlung στη Φραγκφούρτη στοχεύει με την έκθεση να αναδείξει της εικονογραφία, τον συμβολισμό και τη διαχρονική επιρροή του ανατολικού αετώματος του Παρθενώνα. Αυτό θα γίνει μέσα από τη διερεύνηση της παράστασης της γέννησης της Αθηνάς και της σύνδεσής της με την ελληνική κοσμογονία και τη Θεογονία του Ησιόδου. Η έκθεση θα επιχειρήσει να δείξει τα τεκμήρια και τη μεθοδολογία που υποστηρίζουν νέα ερμηνευτική πρόταση, συμβάλλοντας στον επιστημονικό διάλογο γύρω από τη μορφή και το περιεχόμενο του σημαντικότερου γλυπτού συνόλου της κλασικής αρχαιότητας.
Στην έκθεση θα εκτεθούν περίπου 55 αντικείμενα (έργα γλυπτικής, αντίγραφα αρχαίων έργων, εικόνες, χάρτες, βιβλία και μακέτες) από τις συλλογές του Liebieghaus Skulpturensammlungκαι άλλων γερμανικών φορέων και ιδρυμάτων από ξένες χώρες.
Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε κατά την εισήγηση, ύστερα μετά από επίμονο ερώτημα της Διεύθυνσης Αρχαιολογικών Μουσείων Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων, έμαθαν ότι στην έκθεση συμμετέχει και το Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο με το δανεισμό 12 έργων: 10 αντιγράφων και 2 πρωτότυπων θραυσμάτων του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνα.
Οι διοργανωτές απέστειλαν αίτημα για τον δανεισμό εννέα έργων από το Μουσείο Ακρόπολης, ενός έργου από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και δύο έργων από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων. Οι προτάσεις, όπως προαναφέραμε, ήταν αρνητικές.
Το ΚΑΣ ζήτησε να μην περιληφθούν τα ελληνικά έργα ούτε στον κατάλογο της έκθεσης που θα κυκλοφορήσει.
Αγγελική Κώττη
