Τίποτα δεν θα «προβάλλει» πάνω στην πρόσοψη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου όταν θα έχει ολοκληρωθεί η επέκταση και αναβάθμισή του. Το περίπτερο και οι κάδοι ανακύκλωσης θα απομακρυνθούν από την οδό Πατησίων, ενώ τα πούλμαν με τους επισκέπτες θα σταθμεύουν στην οδό Βασιλέως Ηρακλείου, στο πλάι ομοίως και τα αυτοκίνητα για τα ΑμΕΑ. Από εκεί θα απομακρυνθούν οι αφετηρίες λεωφορείου και τρόλεϊ. Τέλος, κατά τη χθεσινή συζήτηση στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων πρυτάνευσε η πρόληψη. Ετσι, δεν θα γίνουν υπόγεια πάρκινγκ κάτω από το Μουσείο, καθώς ένα παγιδευμένο αυτοκίνητο θα μπορούσε να σπείρει τον όλεθρο.
Το ΚΣΝΜ συζήτησε χθες για την έγκριση ή μη του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΕΠΣ) στο πλαίσιο του έργου «Επέκταση και Αναβάθμιση Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου». Η συζήτηση δια μακρών ήταν απαραίτητη, καθώς θα υπάρξουν παρεκκλίσεις και θα εφαρμοστούν ειδικοί όροι δόμησης. Επίσης, θα πρέπει να γίνει αναπροσαρμογή του ρυμοτομικού σχεδίου, ώστε να καταστεί δυνατή η κτηριακή αναβάθμιση και επέκταση του υφιστάμενου κτηρίου του ΕΑΜ.
Το οικόπεδο στο οποίο βρίσκεται το κτήριο του ΕΑΜ διαθέτει το ΚΑΕΚ 050095238001 του Ελληνικού Κτηματολογίου, με Κύριό του το Ελληνικό Δημόσιο-Υπουργείο Πολιτισμού. Είναι όλο κηρυγμένο. Εκτός από το ίδιο το μουσείο, στον περιβάλλοντα χώρο του έχει χαρακτηρισμένα από το ΥΠΠΟ νεώτερα μνημεία (Πολυτεχνείο, Ακροπόλ κ.α.)
Η αναβάθμιση ξεκίνησε το 2022 οπότε και εκδόθηκε η απόφαση «Έγκριση κτιριολογικού προγράμματος συνολικής αναβάθμισης (εκσυγχρονισμός και επέκταση) του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου» Με την απόφαση τροποποιήθηκε το κτηριολογικό πρόγραμμα του 2008, με συνολική δόμηση 36.550 τμ., χωρίς το έργο να περιορίζεται εν υπογείω αλλά με έγκριση μεικτού εμβαδού του υπόγειου τμήματος της επέκτασης σε 23.000 τμ..
Παράλληλα, εκπονήθηκε Προκαταρκτική Μελέτη Σκοπιμότητας με αντικείμενο το Έργο «Υπόγεια Επέκταση και Ανακαίνιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου».
Την ίδια χρονιά, έγινε ακόμη η Έγκριση Τεχνικής Περιγραφής – Προδιαγραφών μελέτης αρχιτεκτονικού προσχεδίου για την Αναβάθμιση, Υπόγεια επέκταση και Διασύνδεση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου με το «Ακροπόλ Ακρός»
Κατόπιν διαγωνισμού 10 αρχιτεκτονικών γραφείων, αναδείχθηκε ομόφωνα το αρχιτεκτονικό προσχέδιο της ομάδας DavidChipperfieldArchitects, Berlin-Tombazis and Associates Architects, Athens-Wirtz International LandscapeArchitects, Schoten, κατόπιν αξιολόγησης από Διεθνή Επιτροπή Αξιολόγησης το οποίο αφορά στην αναβάθμιση και επέκταση του κτηρίου που στεγάζει το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Το 2024 με το νόμο 5109 (ΦΕΚ 67 Α’/2024) κυρώθηκε σύμβαση μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου ΝΠΔΔ, ως δωρεοδόχων, και των Σπυρίδωνα Ι. Λάτση και Ντόροθυ συζ. Σ. Λάτση, ως δωρητών, σχετικά με τη χρηματοδότηση, εκ μέρους των δωρητών, της εκπόνησης μελετών για την αναβάθμιση και επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.
Κατά τα έτη 2025-2026 εγκρίθηκε η μουσειολογική προμελέτη και η Οριστική Μουσειολογική,, που περιλαμβάνει δύο θεματικές περιοχές – άξονες, δεκατρείς θεματικές ενότητες και δεκάδες υποενότητες και εστιασμένες ιστορίες
Η αρχιτεκτονική προμελέτη ενεκρίθη από τα αρμόδια γνωμοδοτικά συμβούλια του ΥΠ.ΠΟ (ΚΑΣ και ΚΣΝΜ).
Ειδικότερα ως προς τις αλλαγές που θα γίνουν, η βάση (Plinth) του κτιρίου Ziller επεκτείνεται προς την οδό Πατησίων και παρέχει ένα νέο σκηνικό για το ιστορικό Μνημείο.
Στην Επέκταση περιλαμβάνονται οι απαιτούμενες υποδομές επισκεπτών και σημαντική αύξηση του εκθεσιακού χώρου, σύμφωνα με την παγκόσμια θέση του Μουσείου και της συλλογής του.
Σύμφωνα με όσα ακούστηκαν κατά τη συνεδρίαση, ένα πάρκο με άφθονη βλάστηση, ανοιχτό στο κοινό, βρίσκεται στην κορυφή αυτού του εκτεταμένου βάθρου.
Η προσβασιμότητα του πάρκου εξασφαλίζεται για όλους είτε με σκάλες είτε με ανελκυστήρες είτε με ράμπες. Το κύριο σύστημα διαδρόμων μέσα από το πάρκο έχει συστηματικά πλάτος 2,5 μέτρα.
Τα διάφορα επίπεδα συνδέονται μέσα στο πάρκο με ράμπες από τους υφιστάμενους μαρμάρινους κύβους όπου επαναχρησιμοποιούνται.
Ο κήπος είχε παραχωρηθεί στον Δήμο Αθηναίων αλλά έχει νομοθετηθεί η ανάκληση της παραχώρησης και η απόδοσή κατά χρήση στο ΥΠΠΟ.
Επιτρέπεται η εν υπογείω επέκταση του ΕΑΜ εκτός του περιγράμματος του τότε κτηρίου, με πρόβλεψη ότι «δε θα θιγεί το υφιστάμενο υψηλό πράσινο και η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου θα γίνει κατά κάποιον τρόπο που να διατηρεί τη φυσιογνωμία και το χαρακτήρα του διατηρητέου κτηρίου και του περιβάλλοντός του.»
Η επέκταση του ΕΑΜ, σε μεγάλο βαθμό υπόγειο και για κτήριο ιδιαίτερου χαρακτήρα και απαιτήσεων, ίσως δεν θα είναι πλήρως συμβατή με το Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (ΝΟΚ). Ήδη, η προμελέτη της επέκτασης, έχει εντοπίσει σημεία ασυμβατότητας, και θα απαιτήσει παρεκκλίσεις από το ΝΟΚ (ενδεχομένως και από άλλα νομοθετήματα) για την υλοποίησή του.
Πάντως, δεν αναμένονται αισθητές επιπτώσεις από το έργο παρά μόνο κατά το στάδιο της κατασκευής, ενώ αναμένονται θετικές συνέπειες πολιτιστικές, οικονομικές, πολεοδομικές και κοινωνικές σε μόνιμη βάση.
Το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης θα οριστεί σε 80%. Ο ΝΟΚ ορίζει μέγιστο όριο 60% και υπό όρους 70%. Ωστόσο, επιτρέπονται εξαιρέσεις , εφόσον αιτιολογούνται από την αντίστοιχη μελέτη της περιοχής.».
Η συνολική πραγματοποιούμενη επιφάνεια δόμησης φθάνει περίπου το 55% της μέγιστης επιτρεπόμενης δόμησης. Η πραγματοποιούμενη δόμηση είναι περίπου 41.000 τ.μ. σε σχέση με την επιτρεπόμενη δόμηση που είναι περίπου 91.500 τ.μ. Ανάλογα ισχύουν και για άλλα βασικά οικοδομικά μεγέθη: η πραγματοποιούμενη επιφάνεια ημιυπαιθρίων χώρων και εξωστών αθροιστικά για το υφιστάμενο μνημείο και την νέα επέκταση δεν ξεπερνά την επιτρεπόμενη επιφάνεια ημιυπαιθρίων χώρων και εξωστών, ενώ το μέγιστο πραγματοποιούμενο ύψος των κτηρίων, σε κανένα σημείο, δεν ξεπερνά το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος της περιοχής.
Συμπερασματικά, το αιτούμενο ποσοστό κάλυψης δεν έχει καμία αρνητική επίδραση στον γύρω χώρο, λαμβανομένων υπόψη και των άλλων αρχιτεκτονικών παραμέτρων του νέου κτηρίου όπως το (πολύ χαμηλό) ύψος υπεράνω του εδάφους, ενώ θεσμικά βρίσκεται εντός των αρμοδιοτήτων του παρόντος ΕΠΣ
Με δεδομένο ότι ζητείται το ποσοστό κάλυψης σε 80%, ο ακάλυπτος χώρος στην παρούσα περίπτωση πρέπει να ανέρχεται σε 20% ή 5.775,42 τμ. Ο πραγματοποιούμενος ακάλυπτος χώρος ανέρχεται σε περ. 6.281,98 τμ., ή 21,75% του οικοπέδου. Συνεπώς, το μέγεθος ακαλύπτου κατά ΝΟΚ υπερκαλύπτεται.
Οι επιφάνειες που είναι σήμερα φυτεμένες στον κήπο του ΕΑΜ ανέρχονται περίπου στα 5.150 τ.μ.
Η οροφή του νέου κτηρίου (επέκτασης), πέραν του χαμηλού ύψους στο οποίο φθάνει, είναι διαμορφωμένη σε πολύ μεγάλο βαθμό ως προσβάσιμος χώρος με εκτεταμένη κηποτεχνική διαμόρφωση. Επίσης, πέραν της οροφής της επέκτασης, χώροι πρασίνου υπάρχουν εντός των αιθρίων του υφιστάμενου κτηρίου καθώς και σε τμήματα του οικοπέδου μεταξύ του υφιστάμενου κτηρίου και των οδών Βασ. Ηρακλείου και Μπουμπουλίνας.
Συμπερασματικά, στο νέο κτήριο δεν μπορούν να τηρηθούν οι διατάξεις του ΝΟΚ περί φύτευσης, αλλά επί της ουσίας αυξάνονται οι μέχρι σήμερα υφιστάμενοι πράσινοι χώροι και διαμορφώνεται κηποτεχνικά η οροφή του νέου κτηρίου, με αποτέλεσμα επί της ουσίας ο χώρος του ΕΑΜ να διατηρεί μορφολογία και λειτουργικότητα προσβάσιμου κήπου.
Προτάθηκε επίσης τροποποίηση του κυκλοφοριακού, φυσικού και κηποτεχνικού σχεδιασμού του πεζοδρόμου Τοσίτσα, λαμβάνοντας υπόψη τις σε εξέλιξη μελέτες του κτηριακού προγράμματος του ΕΑΜ, και θέσπιση Κανονισμού Λειτουργίας του συμβατού με τις ανάγκες της μελέτης και την ενδεχόμενη τροποποίηση του σχεδιασμού του.
Η αναδιαμόρφωση αυτή δεν θα έχει αρνητικές συνέπειες στην λειτουργία του πεζοδρόμου σε σύγκριση με την σημερινή κατάσταση—αντίθετα θα διασφαλίσει ότι οι αναγκαίες κινήσεις θα γίνονται με την βέλτιστη κυκλοφοριακά διαμόρφωση, και ότι παράλληλα θα αποτρέπεται η παράτυπη στάθμευση.
