Η Ιστορία είναι ένας προφήτης με το βλέμμα στραμμένο πίσω: για όσα συνέβησαν, και παρά τα όσα συνέβησαν, εξαγγέλλει το μέλλον». Με αυτή τη γνωστή ρήση ο Ουρουγουανός Εδουάρδο Γκαλεάνο (1940-2015) συμπυκνώνει το όραμά του για την Ιστορία και τον ρόλο της αφήγησης. Ο συγγραφέας που έγινε γνωστός ως «η φωνή της Λατινικής Αμερικής» υπερασπίστηκε με πάθος τη μνήμη, την Ιστορία και τους ανθρώπους του περιθωρίου, διαμορφώνοντας ένα έργο βαθιά πολιτικό και ταυτόχρονα ποιητικό. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, αναδεικνύεται η ανάγκη για μια Ιστορία που γίνεται κτήμα των πολλών· μια Ιστορία που δίνει φωνή στους απλούς ανθρώπους και τους επιτρέπει να διεκδικήσουν τη θέση τους μέσα σε αυτή.
«Αν το καλοεξετάσεις, δεν είμαστε παρά όσα κάνουμε για ν’ αλλάξουμε αυτό που είμαστε» έλεγε ο ίδιος ο συγγραφέας. Και «πολλοί ασήμαντοι άνθρωποι, σε ασήμαντα μέρη, που κάνουν ασήμαντα πράγματα, μπορούν ν’ αλλάξουν τον κόσμο.»
Οι εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ επανασυστήνουν στους αναγνώστες τον Ουρουγουανό συγγραφέα με την κυκλοφορία σημαντικών έργων του, δίνοντας παράλληλα και μια νέα πνοή με τα πρωτότυπα εξώφυλλα των νέων εκδόσεων που έχει σχεδιάσει ο Γιάννης Ερμείδης. Τα βιβλία συνοδεύονται από κατατοπιστικό πρόλογο και εκτενές επίμετρο. Πρόσφατα κυκλοφόρησαν δύο εμβληματικά έργα του συγγραφέα: οι Καθρέφτες: Μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία (μτφρ. Ισμήνη Κανσή), μια ποιητική και πολιτική επαναφήγηση της ιστορίας της ανθρωπότητας μέσα από ξεχασμένες και παραγνωρισμένες φωνές, και Το ποδόσφαιρο στη σκιά και στο φως (μτφρ. Ισμήνη Κανσή), μια διεισδυτική ματιά στο άθλημα ως κοινωνικό και πολιτικό φαινόμενο.
Στις 16 Ιουνίου ακολουθούν οι Γυναίκες (μτφρ. Ισμήνη Κανσή), μια εντυπωσιακή ανθολογία-φόρος τιμής στις γυναίκες που γιορτάζουν τη ζωή επειδή δεν υποχωρούν, οι οποίες καταλαμβάνουν και κεντρική θέση στη σκέψη και τη γραφή του.
Το εκδοτικό πρόγραμμα συνεχίζεται το φθινόπωρο του 2026 με την εμβληματική τριλογία «Μνήμη της φωτιάς» (μτφρ. Ισμήνη Κανσή), που περιλαμβάνει τα βιβλία Η αρχή, Τα πρόσωπα και οι μάσκες και Ο αιώνας του ανέμου, ενώ το 2027 θα κυκλοφορήσουν τα Amares…: Ό,τι αγαπάω (μτφρ. Ισμήνη Κανσή, Μελίνα Παναγιωτίδου, Γεωργία Ζακοπούλου, Χρήστος Σιορίκης), Ένας κόσμος ανάποδα (μτφρ. Γεωργία Ζακοπούλου), Το βιβλίο των εναγκαλισμών (μτφρ. Μελίνα Παναγιωτίδου), Μέρες και νύχτες αγάπης και πολέμου (μτφρ. Ισμήνη Κανσή), καθώς και τα έργα Οι λέξεις ταξιδεύουν, Οι μέρες αφηγούνται και Κυνηγός ιστοριών (μτφρ. Ισμήνη Κανσή).
Με τις νέες αυτές εκδόσεις, το έργο του Eduardo Galeano επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο, υπενθυμίζοντας τη δύναμη της αφήγησης να φωτίζει το παρελθόν, να ερμηνεύει το παρόν και να οραματίζεται το μέλλον.
Επίσης, τo 18ο Φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία εν Αθήναις), σε συνεργασία με τις εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ και με την υποστήριξη της Πρεσβείας της Ουρουγουάης, του Ιδρύματος «Μαρία Τσάκος» και του Ινστιτούτου Θερβάντες της Αθήνας, εντάσσει στο φετινό πρόγραμμά του ένα ξεχωριστό αφιέρωμα στην πλούσια συγγραφική παρακαταθήκη του σπουδαίου Ουρουγουανού συγγραφέα. Αύριο Παρασκευή 12 Ιουνίου στις 7 μ.μ., στο Ινστιτούτο Θερβάντες της Αθήνας (Σκουφά 31, ταράτσα), ο μεταφραστής Κώστας Αθανασίου και η Καθηγήτρια του Τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας ΑΠΘ, κριτικός λογοτεχνίας και μεταφράστρια Τιτίκα Δημητρούλια μάς προσκαλούν να επισκεφτούμε εκ νέου το σύμπαν του σπουδαίου συγγραφέα, εκεί που το ποιητικό και το πολιτικό συνδιαλέγονται για να φωτίσουν τις πληγές και τις ελπίδες της ηπείρου. Από χρονικά μέχρι διηγήματα, ο Γκαλεάνο δημιούργησε έργα με βαθιά δέσμευση στη δικαιοσύνη, την ταυτότητα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Θα είναι ένας εορτασμός της κληρονομιάς του και της ικανότητάς του να μας ταξιδεύει μέσα στον χρόνο και τις λέξεις, υπενθυμίζοντάς μας ότι η λογοτεχνία είναι επίσης μια μορφή αντίστασης και συλλογικής μνήμης.
Για τον Γκαλεάνο, η αφήγηση δεν είναι απλώς καταγραφή, αλλά πράξη δικαιοσύνης: μια επανόρθωση απέναντι σε όσους η επίσημη Ιστορία έχει παραβλέψει. Το έργο του ξεχωρίζει για το υβριδικό του ύφος, που συνδυάζει Ιστορία, δημοσιογραφία και μυθοπλασία με ποιητική γλώσσα και οξυδερκή πολιτικό σχολιασμό, δημιουργώντας μια μοναδική «λογοτεχνία της μνήμης». Οι αφηγήσεις του είναι θραυσματικές και αποτελούνται από σύντομες βινιέτες, στοχασμούς και ιστορίες που πλέκονται μεταξύ τους, ενώ τα αποφθέγματά του –φιλοσοφικά, πολιτικά και βαθιά ανθρωπιστικά– παραμένουν ανεξίτηλα στη μνήμη των αναγνωστών. Για τη λογοτεχνική και δημοσιογραφική του συνεισφορά τιμήθηκε με σημαντικά διεθνή βραβεία, όπως το American Book Award το 1989 και το Lannan Prize for Cultural Freedom το 1999.
Ο συγγραφέας γεννήθηκε στην Ουρουγουάη, στο Μοντεβιδέο, στις 3 Σεπτεμβρίου 1940. Έφηβος ακόμη, άρχισε να συνεργάζεται με την εβδομαδιαία εφημερίδα El Sol ως σκιτσογράφος. Σύντομα θα περάσει στη δημοσιογραφία και θα αναλάβει αρχισυντάκτης στην εβδομαδιαία επιθεώρηση Marcha, καθώς και διευθυντής της εφημερίδας Época.
Ταυτόχρονα εργάστηκε και στον εκδοτικό χώρο. Το 1971 δημοσίευσε τις Ανοιχτές φλέβες της Λατινικής Αμερικής, ένα βιβλίο που επιχειρούσε μια σε βάθος ανάλυση για τη διαχρονική αποικιοκρατική εκμετάλλευση της Λατινικής Αμερικής και για τις συνέπειές της στην κοινωνική και οικονομική κατάσταση της ηπείρου. Το βιβλίο απαγορεύτηκε σε διάφορες χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπως η Χιλή, η ίδια η Ουρουγουάη και η Αργεντινή, όπου οι αρχές το κατήγγειλαν, όπως έχει γράψει ο ίδιος ο Galeano, «ως όργανο διαφθοράς της νεολαίας».
Κατά το πραξικόπημα του 1973 στην Ουρουγουάη φυλακίζεται και κατόπιν εξαναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα και να καταφύγει εξόριστος στην Αργεντινή, όπου θα ιδρύσει το πολιτιστικό και πολιτικό περιοδικό Crisis, στο οποίο συνεργάστηκαν σπουδαίοι λογοτέχνες της Λατινικής Αμερικής.
Το 1975 τιμήθηκε πρώτη φορά με το βραβείο Casa de las Americas, βράβευση που επαναλήφθηκε το 1978. Το 1976, όταν στην Αργεντινή ξεσπάει το στρατιωτικό πραξικόπημα και ο Galeano βρίσκεται ανάμεσα σε αυτούς που καταδιώκονται από τα «τάγματα θανάτου», θα αναγκαστεί πάλι να διαφύγει, καταλήγοντας στην Ισπανία.
Την περίοδο 1982-1986 έγραψε και εξέδωσε το κλασικό του έργο «Μνήμη της φωτιάς», η εμβληματική τριλογία που θεωρείται το κορυφαίο δημιούργημά του. Το 1985, με την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ουρουγουάη, επιστρέφει στη χώρα του. Εκεί, μαζί με άλλους δημοσιογράφους και συγγραφείς ιδρύουν την εβδομαδιαία επιθεώρηση Brecha, ενώ αρχίζει να συνεργάζεται και με άλλα έντυπα, όπως η γνωστή μεξικάνικη εφημερίδα La Jornada. Ταυτόχρονα, συμμετέχει ενεργά στις πρωτοβουλίες για δημοψήφισμα ενάντια στην ατιμωρησία των χουντικών.
Ο Eduardo Galeano πέθανε στο Μοντεβιδέο στις 13 Απριλίου 2015. Τιμήθηκε με πολλά βραβεία για το έργο του, ενώ τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 20 γλώσσες.
