Ο περίπατος στην χερσόνησο Πούντα στα «Αστέρια» της Γλυφάδας θα έχει μερικά σπάνια και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: αρχαιότητες που βρέθηκαν εκεί κατά τις ανασκαφές που γίνονται επί έναν αιώνα. Μάλιστα, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, θα κατασκευαστεί και ειδικό αρχαιολογικό περίπτερο όπου θα εκτίθενται ευρήματα από τις ανασκαφές αυτές και θα μπορεί ο επισκέπτης να μάθει την ιστορία της περιοχής.
Μιας περιοχής που κατοικείται από την Πρωτοελλαδική περίοδο (4η- 3η χιλιετία π.Χ.) μέχρι τις μέρες μας. Εκεί ήταν, κατά τους κλασικούς χρόνους, το λιμάνι της Αιξωνής, όπως ονομαζόταν η σημερινή Γλυφάδα. Εκεί και μια παλαιοχριστιανική βασιλική, του 5ου- 6ου αι. μ.Χ. Το υπουργείο Πολιτισμού έχει κηρύξει και οριοθετήσει ήδη από το 2012 τρεις θέσεις ως αρχαιολογικούς χώρους, προκειμένου να προστατευθούν τα εγκείμενα αρχαία και μνημεία.
Οι δύο θέσεις, χωροθετούνται εντός της έκτασης που καταλαμβάνει το ξενοδοχειακό συγκρότημα ‘Αστέρια’ Γλυφάδας. Η Τρίτη θέση, βρίσκεται βόρεια του αντίστοιχου ορίου της περιοχής των ‘Αστεριών’. Συγκεκριμένα σε περιφραγμένο χώρο που ορίζεται από την Λ. Ποσειδώνος και τις οδούς Γρηγορίου Λαμπράκη και Διαδόχου Παύλου, ο οποίος αποτελεί κοινόχρηστο χώρο του δήμου Γλυφάδας, διατηρούνται ορατά τα ερείπια τρίκλιτης παλαιοχριστιανικής βασιλικής (5-6 ος αι. μ. Χ.) με ημικυκλική αψίδα ιερού και νάρθηκα. Η βασιλική καταστράφηκε τον 6ο ή 7ο αι. και ξαναχτίστηκε τον 11αι. μ.Χ. σε σχήμα ναού με μικρότερες διαστάσεις. Κατά την Τουρκοκρατία χτίστηκε μικρό μονόκλιτο εκκλησάκι ανάμεσα στην αψίδα και στο τέμπλο της παλιοχριστιανικής βασιλικής.
Η συστηματική έρευνα στη θέση ‘Αστέρια Γλυφάδας’ υπό την αιγίδα της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας και υπό τη διεύθυνση της κ. Κωνσταντίνας Καζά-Παπαγεωργίου διενεργήθηκε στο πλαίσιο πενταετούς προγράμματος (2012-2017) και δύο συνεχόμενων παρατάσεων (ερευνητικό πρόγραμμα 2017-2019 και 2020-2024, όριο που έχει παραταθεί έως το 2025). Η αρχαιολογική έρευνα πραγματοποιείται στις δύο κηρυγμένες-οριοθετημένες αρχαιολογικές θέσεις, εντός του χώρου του ξενοδοχειακού συγκροτήματος.
Ο Τομέας 1Α αναπτύσσεται δυτικά και παράλληλα με την παραλιακή λεωφόρο, εκτείνεται δηλαδή στο επίπεδο τμήμα της χερσονήσου, μεταξύ της Λεωφόρου Ποσειδώνος και της ακτογραμμής. Στη θέση αυτή το κύριο αρχαιολογικό στοιχείο αποτελεί η αποκάλυψη μεγάλου λίθινου περιβόλου σχήματος “Π”, που χρονολογείται στους προϊστορικούς χρόνους. Το μακρύ σκέλος του περιβόλου αναπτύσσεται σε μήκος 43μ. Το βόρειο σκέλος εντοπίζεται σε μήκος 16μ. Από το ανατολικό σκέλος σώζεται μόνο μικρό τμήμα, μήκους 7μ. Το πλάτος των τοίχων του περιβόλου κυμαίνεται από 1,40 έως 1,70μ. Στον ίδιο χώρο, επί της επιφάνειας του φυσικού βράχου διαμορφώνονται ορθογώνια ή τετράγωνα ορύγματα που επικοινωνούν μεταξύ τους με τεχνητά αυλάκια, τα οποία σχετίζονται με βιοτεχνικές δραστηριότητες.
Πολλούς αιώνες μετά, στους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους, ο χώρος κατοικήθηκε με εντελώς διαφορετική χρήση, καθώς στην περιοχή αναπτύχθηκε νεκροταφείο. Η έρευνα 42 ταφικών κατασκευών διαφόρων τύπων απέδωσε σκελετικό υλικό, πήλινα και γυάλινα αγγεία, κοσμήματα, και χάλκινα νομίσματα.
Ο αρχαιολογικός Τομέας 1Β βρίσκεται στη δυτική πλαγιά του χαμηλού λόφου που σχηματίζεται στο νότιο άκρο της περιοχής. Ο λόφος με ομαλή κλίση καταλήγει δυτικά σε κλειστό μικρό ορμίσκο. Στη θέση αυτή αποκαλύφθηκε νεκροταφείο της Πρωτοελλαδικής περιόδου (3000-2200 π.Χ.) με συστάδες θαλαμωτών τάφων λαξευμένων στον φυσικό βράχο. Το νεκροταφείο δυτικά από την πλευρά της θάλασσας ορίζουν λίθινα θεμέλια αναλημματικών τοίχων. Επίσης, στον χώρο ανακαλύφθηκε μεγάλος αβαθής λάκκος, που περιείχε πλήθος σπασμένων επί τόπου αγγείων, κυκλαδικά ειδώλια και άλλα ευρήματα που σχετίζονται με την τέλεση ταφικών τελετών.
Στην ίδια αρχαιολογική θέση φαίνεται ότι είχε αναπτυχθεί μεταλλουργική δραστηριότητα, σε χρονολογική περίοδο προγενέστερη του νεκροταφείου. Επίσης στην ίδια περιοχή, εντός της δασικής έκτασης έχουν εντοπιστεί αρχαίοι λιθοσωροί, τρεις των οποίων το υλικό των οποίων έχει διασκορπιστεί στο φυσικό ανάγλυφο, ένας νοτιοδυτικά και ένας πέμπτος νότια, που διατηρείται σε μεγαλύτερο ύψος.
Περαιτέρω η εύρεση ενός κατεργασμένου κυβόλιθου, διαστάσεων 1,20Χ0,72Χ0,42μ., υποδεικνύει ότι ο χώρος χρησίμευε ως λατομείο εξόρυξης ασβεστολιθικού πετρώματος.
Ανασκαφικές έρευνες έγιναν και κατά τις εργασίες εκσυγχρονισμού του ξενοδοχειακού συγκροτήματος «Αστέρια» Γλυφάδας. Υπάρχουν καταχωμένες αρχαιότητες στο Καφέ –Μπαρ “Dreams” και σε ζώνη παράλληλη με την Λ. Ποσειδώνος, ανατολικά του κηρυγμένου – οριοθετημένου τομέα. Στο επίπεδο τμήμα των «Αστεριών», στον χώρο που εκτείνεται ανατολικά της σημερινής ακτογραμμής (περιοχή “Dreams”), αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια κτηρίου επιφάνειας περίπου 700 τ.μ. , το οποίο είχε χρήση χώρου αποθήκευσης προϊόντων που εξυπηρετούσε τις ανάγκες του λιμανιού της αρχαίας Αιξωνής κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο. Νοτιότερα του ρωμαϊκού κτηρίου ερευνήθηκαν κατάλοιπα τοίχων που σχετίζονται με την αρχαϊκή και κλασική χρήση του λιμανιού. Στην ίδια περιοχή αποκαλύφθηκε μικρό τμήμα αρχαίας οδού με επιμελημένο οδόστρωμα που αποτελούνταν από μεγάλες λίθινες πλάκες.
Σε ζώνη που εκτείνεται παράλληλα με το δυτικό όριο των Αστεριών επί της Λεωφόρου Ποσειδώνος, στον χώρο κατασκευής της νέας περίφραξης, ερευνήθηκε το 2022 εργαστηριακός χώρος με διαμορφωμένο στο φυσικό ανάγλυφο σύστημα ορυγμάτων και αυλάκων, η χρήση του οποίου πιθανότατα να σχετίζεται με την επεξεργασία του μαλλιού ή του δέρματος των αιγοπροβάτων. Η όλη εγκατάσταση υδροδοτούνταν από πηγάδι και μία υδρομαστευτική δεξαμενή λαξευμένη στο φυσικό υπόβαθρο.
Νότια του Καφέ –Μπαρ “Dreams”έχει εντοπισθεί κλίβανος ρωμαϊκής περιόδου και κατάλοιπα τοιχοποιίας κλασικών χρόνων. Ο κλίβανος τετράγωνης κάτοψης ήταν υπόγειος, με τις πλευρές του ενισχυμένες από τοιχοποιία με μικτά υλικά. Στον ίδιο χώρο υπάρχουν κατάλοιπα τεσσάρων τοίχων κλασικών χρόνων και δύο καλυβίτες τάφοι.
Στον περιβάλλοντα χώρο του Καφέ-Εστιατορίου “ARK” κατά τον έλεγχο εκσκαφής τάφρου τον Απρίλιο του 2023 για τη θεμελίωση της εξωτερικής περίφραξης επί του βορειοανατολικού ορίου του Έργου, στη συμβολή της Λεωφόρου Ποσειδώνος με την οδό Διαδόχου Παύλου, εντοπίστηκαν δύο αρχαίες οδοί. Η χρονολόγηση της αρχαίας Οδού 1 προκύπτει κυρίως από την περισυλλογή νομισμάτων, που τοποθετούν τη χρήση της με βεβαιότητα μεταξύ του 4ου και 6ου αιώνα μ.Χ., αλλά και κοντά στον 11ο αιώνα μ.Χ., προφανώς σε μια νεότερη φάση χρήσης. Η οδός οδηγούσε δυτικά στο αρχαίο λιμάνι της Αιξωνής τουλάχιστον κατά την πρώιμη και μέση βυζαντινή περίοδο. Πρόκειται πιθανότατα, λοιπόν, για κύριο δρόμο αυτών των περιόδων που κατείχε σημαντικό ρόλο στην εμπορική δραστηριότητα της περιοχής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τεχνικής Έκθεσης, η οποία συνοδεύει το αίτημα της εταιρείας “ΝΑΥΣΙΚΑ Α.Ε”, προτείνεται η χάραξη ενός αρχαιολογικού περιπάτου, μίας διαδρομής που θα συνδέει τις αρχαιότητες, ορατές ή καταχωμένες, καθώς και αυτές που πρόκειται να ανασκαφούν σε μία ενιαία πορεία. Συγκεκριμένα εντός της έκτασης του έργου ορίζονται περιοχές αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, στις οποίες θα κατασκευαστούν επιφανειακά ξύλινα ντεκ, εν είδει πλατφορμών αναμονής των επισκεπτών, τα οποία θα λειτουργήσουν ως “info desk”, δηλαδή ως χώροι τοποθέτησης ενημερωτικών πινακίδων με αρχαιολογική πληροφορία. Επίσης στα σημεία παραμονής των επισκεπτών προτείνεται να κατασκευαστούν πέργκολες.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων έθεσε όρους, που έγιναν δεκτοί. Ανάμεσα στους όρους είναι:
Να διατηρηθεί ορατό τμήμα αρχαίας οδού πλησίον της βόρειας εισόδου του τουριστικού συγκροτήματος και να εκπονηθεί μελέτη ανάδειξης, καθώς αποτελούσε σημαντικό μέρος του οδικού δικτύου που οδηγούσε στο λιμάνι της Αιξωνής και στην παλαιοχριστιανική βασιλική της Γλυφάδας.
Να πραγματοποιηθεί σωστική ανασκαφική έρευνα στο τμήμα της καταργούμενης οδού. Μετά την ολοκλήρωση της έρευνας και αναλόγως των ευρημάτων, να εκπονηθεί μελέτη ανάδειξης, συντήρησης και αποκατάστασης των αρχιτεκτονικών καταλοίπων, απορροής ομβρίων υδάτων και φωτισμού.
Να εκπονηθεί μελέτη απόσπασης και μεταφοράς του κλιβάνου που βρέθηκε νότια του Καφέ- Μπαρ “Dreams”, στην Περιοχή 2 του σχεδίου γενικής διάταξης, λόγω των δυσμενών συνθηκών που επικρατούν στο περιβάλλον εύρεσής του.
Να εκπονηθεί μελέτη για την τοποθέτηση και ανάδειξη του κλιβάνου στο περιβάλλοντα χώρο του αρχαιολογικού περιπτέρου, εντός του αρχαιολογικού χώρου στον Τομέα 1Β. Η νέα θέση να συνδεθεί με την πολιτιστική διαδρομή και με τα μονοπάτια του λόφου.
Να οριοθετηθεί και να περιφραχθεί το προϊστορικό νεκροταφείο στον Τομέα 1Β και να εκπονηθούν μελέτες ανάδειξης, συντήρησης και διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου.
Η εσωτερική αρχιτεκτονική πρόταση διαμόρφωσης και προβολής των ευρημάτων και του εποπτικού υλικού στο αρχαιολογικό περίπτερο, κτήριο Ν, να γίνει κατόπιν εκπόνησης μουσειολογικής και μουσειογραφικής μελέτης.
