Η χρονιά ξεκινά με ένα καλό ποδαρικό για τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Εντός των ημερών, θα φτάσουν στην Αθήνα τα τρία θραύσματα που δώρισε ο Πάπας Φραγκίσκος στον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο και θα τοποθετηθούν στις θέσεις τους, στην αίθουσα του Παρθενώνα. Πρόκειται για έναν άριστο οιωνό, ως προς το θέμα της επιστροφής. Δεν φτάσαμε όμως μέχρις εδώ χωρίς πολλή και σοβαρή δουλειά.
Επαφές, προσπάθειες σε πολλά επίπεδα, ταξίδια και συναντήσεις, είναι όσα χαρακτήρισαν τα όσα έγιναν για την επανένωση των γλυπτών, κατά το 2022. Η Ελλάδα όχι μόνο δεν άφησε καμιά ευκαιρία να πέσει κάτω τα τελευταία τρία χρόνια, αλλά και δημιούργησε νέες. Εγιναν πολλά υποσχόμενες συζητήσεις και μια εξαιρετική συμφωνία, με το Μουσείο του Παλέρμο αρχικά και, εν τέλει, με την κυβέρνηση της Ιταλίας, με αποτέλεσμα την επιστροφή του θραύσματος Fagan. Ηταν μία από τις τελευταίες χαρές που έζησε ο Δημήτρης Παντερμαλής, πρόεδρος του ΔΣ στο Μουσείο της Ακρόπολης, πριν «φύγει» για πάντα.
Πριν βρεθούμε στη διεθνή συγκυρία κατά την οποία όλα τα μουσεία επιδιώκουν επιστροφές αμφιλεγόμενων αντικειμένων στις χώρες προέλευσής τους, η Ελλάδα είχε φροντίσει να κάνει ένα σημαντικό βήμα στην UNESCO. Στην ολομέλεια της επιτροπής για την Επιστροφή Πολιτιστικών Αγαθών στις χώρες προέλευσης, πήραμε ένα ψήφισμα σύμφωνα με το οποίο η Μεγάλη Βρετανία υποχρεούται να συζητήσει το θέμα των Μαρμάρων με την Αθήνα. Όχι σε επίπεδο μουσείων, αλλά σε επίπεδο κυβερνήσεων.
Εκείνο τον καιρό είχαν ήδη ξεκινήσει οι προσπάθειες του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για να περιληφθεί στη συνάντηση με τον Μπόρις Τζόνσον, συζήτηση και για το θέμα αυτό. Και μπορεί η απάντηση του Τζόνσον να ήταν τυπική, όμως ο πρωθυπουργός και οι συνεργάτες του είχαν κάνει ειδική προετοιμασία για τη συνέχεια.
Προετοιμασία που προέβλεπε και επαφές με τον πρόεδρο των επιτρόπων (trustees) του Βρετανικού Μουσείου Τζορτζ Οσμπορν και νέες κινήσεις στην UNESCO. Οι προσπάθειες και οι επαφές του πρωθυπουργού συνεχίστηκαν, πάντοτε σε αγαστή συνεργασία με την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και άλλους υπουργούς.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε σε ακροατήριο στο London School of Economics ότι αισθάνεται πως υπάρχει πρόοδος στο θέμα και ότι είναι δυνατή η επίτευξη μιας λύσης. Συγκεκριμένα, στην έναρξη της συζήτησης και ερωτηθείς για τη συνάντησή του με τον βασιλιά Κάρολο στο Κάστρο του Γουίνδσορ, ο κ. Μητσοτάκης είπε ότι δεν θέλει να υπεισέλθει σε λεπτομέρειες για τις συζητήσεις που γίνονται, αλλά «μπορεί να βρεθεί μια win-win λύση, που θα οδηγήσει στην επανένωση των Γλυπτών και παράλληλα θα λαμβάνει υπόψη τις ανησυχίες που έχει το Βρετανικό Μουσείο».
Ακολούθησε δημοσιογραφική έρευνα, που αποκάλυψε ότι η ελληνική κυβέρνηση βρίσκεται σε προκαταρκτικές συνομιλίες με το βρετανικό Μουσείο για τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Ο υπουργός Επικρατείας Γιώργος Γεραπετρίτης, το επιβεβαίωσε στον Guardian. “Είναι αλήθεια ότι υπάρχει διάλογος μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και του Βρετανικού Μουσείου”, είχε πει ο κ. Γεραπετρίτης συνεχίζοντας: “Αυτή τη στιγμή, πρόκειται για προκαταρκτικές συνομιλίες και, ναι, έχω συναντήσει τον επικεφαλής του Βρετανικού Μουσείου, Τζορτζ Όσμπορν”.
Το πιθανότερο σενάριο επίλυσης είναι η ιδέα μιας «μακροπρόθεσμης πολιτιστικής συνεργασίας» μεταξύ του Βρετανικού Μουσείου και της Ελλάδας. Μιας συμφωνίας που θα επιτρέψει την επανένωση των Γλυπτών στο Μουσείο της Ακρόπολης και επίσης θα δώσει τη δυνατότητα στο Βρετανικό Μουσείο να οργανώσει προσωρινές εκ περιτροπής εκθέσεις με σπάνια αρχαία ελληνικά τεχνουργήματα που θα στέλνει η Ελλάδα με μακροχρόνιο δανεισμό. Αυτές οι πολύ λεπτές διαπραγματεύσεις, ωστόσο, κρύβουν μεγάλες δυσκολίες.
Οσο παραμένουν τα κλεμμένα γλυπτά μας στο Βρετανικό Μουσείο, «είμαι μάρμαρα του Παρθενώνα» έχει πει προσφυώς ο γενικός διευθυντής του Μουσείου Ακροπόλεως Νίκος Σταμπολίδης. Εκτίθενται χωρίς αναφορά στο μνημείο ή στην ιστορία τους στις αίθουσες του Βρετανικού Μουσείου. Θα μεταμορφωθούν όμως στα «Γλυπτά του Παρθενώνα» μόλις έρθουν στην Αθήνα και συνεκτεθούν με τα υπόλοιπα τμήματα της ζωφόρου, υπό τη σκιά του μεγάλου αυτού μνημείου, μέσα στο αθηναϊκό φως.
Το λεπτό ζήτημα είναι πώς το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ελλάδα θα αντιμετωπίσουν το ακανθώδες ζήτημα της ιδιοκτησίας των γλυπτών. Μέχρι στιγμής υπάρχουν δύο αδιέξοδα: ένα ο νόμος του 1963 που απαγορεύει στο Βρετανικό Μουσείο να επιστρέψει ή να δωρίσει αντικείμενα από τις συλλογές του, οπουδήποτε και για όποιον λόγο. Το δεύτερο είναι η επιμονή των Βρετανών να αποδεχτούμε κυριότητα σε αυτούς, κάτι που η ελληνική κυβέρνηση αρνείται κατηγορηματικά. Εκεί έχει μείνει η διαπραγμάτευση, όπως συμπεραίνουμε από διάφορες δηλώσεις και αυτό το ζήτημα εξακολουθεί να διερευνάται.
Ρόλο θα παίξει και η ανακαίνιση της πτέρυγας όπου εκτίθενται τα γλυπτά του Παρθενώνα, όπως και άλλα έργα της αρχαίας ελληνικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας. Οι αίθουσες θα πρέπει να κλείσουν για κάποια χρόνια, και τα εκθέματα να μεταφερθούν. Το Βρετανικό Μουσείο αντιμετωπίζει, πάντως, πολλά οικονομικά προβλήματα, και αναζητά τεράστιες χορηγίες για την ανακαίνιση της πτέρυγας.
Εάν επέστρεφαν τον γλυπτικό διάκοσμο, που αποτελεί μέρος των αρχιτεκτονικών μελών του Παρθενώνα, η Ελλάδα θα μπορούσε να τους στείλει σπουδαίες περιοδικές εκθέσεις (όχι βέβαια με τον Ερμή του Πραξιτέλη ή τον Ηνίοχο των Δελφών όπως ανοήτως γράφεται). Αυτές θα επέφεραν και έσοδα, καθώς οι μόνιμες εκθέσεις του Μουσείου έχουν δωρεάν είσοδο, όχι όμως και οι περιοδικές.
