Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος παρουσιάζει την έκθεση του Χρήστου Μποκόρου Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Ο ίσκιος του, σε επιμέλεια του Κωνσταντίνου Παπαχρίστου. Η έκθεση έχει ως αφετηρία την ιστορική φωτογραφία που τράβηξε το 1906 στη Δεξαμενή ο φίλος του, συγγραφέας Παύλος Νιρβάνας, παραδίδοντας στους μεταγενέστερους τη μορφή του. Με αφορμή αυτή τη φωτογραφία, ο Μποκόρος δημιούργησε μια σειρά 23 προσωπογραφιών του Παπαδιαμάντη. Όλα τα έργα έχουν την ίδια διάσταση και είναι φτιαγμένα με διάφορα αγαπημένα στον ζωγράφο υλικά (λάδια, κόλλες, παλιά πανιά και υφάσματα, χρησιμοποιημένα ξύλα και άλλα). Δημιουργήθηκαν τα δυο τελευταία χρόνια και παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην έκθεση αυτή.
Κάθε προσωπογραφία συνοδεύεται από σύντομο κείμενο του ζωγράφου, που κατά κάποιον τρόπο αφηγείται την ιστορία του έργου. Στην αρχή της έκθεσης ο επισκέπτης θα δει την αυθεντική φωτογραφία του Παύλου Νιρβάνα, ενώ στο τέλος της έχει τοποθετηθεί το προγενέστερο έργο Συντροφιά με τον κυρ Αλέξανδρο (2011), στο οποίο συναντιούνται νοερά για πρώτη φορά ο συγγραφέας με τον ζωγράφο.
Κοσμοκαλόγερος και ο ίδιος, μέσα στον κόσμο αλλά έξω από αυτόν, υπό την έννοια του ότι δεν συμφύρεται με πολλούς, ο Χρήστος Μποκόρος είναι ο ιδανικός να ζωγραφίσει τον κυρ- Αλέξανδρο. Αυτή τη μεγάλη μορφή, που αρεσκόταν και αρκούνταν στα ταπεινά, σε βίο λιτό, σχεδόν ίδιο με του ζωγράφου. Που όμως, μετουσίωνε σε σπουδαία τέχνη, όσα έβλεπε μακριά από τα λαμπερά φώτα. Σε τόπους σκιερούς, αγιωτικούς, που ακόμα αναδίδουν μελισσοκέρι και θυμίαμα. Κάτι τέτοιο, με άλλους όρους και σε άλλους καιρούς, κάνει και ο καλλιτέχνης. Δυο ψυχές που συναντώνται στην ευλάβεια και την αφοσίωση. Ο «βαρύς» (πολύτιμος και σημαντικός) ίσκιος του Παπαδιαμάντη, μετουσιώνεται από τον χρωστήρα του Μποκόρου σε κάτι ουράνιο.
Σχετικά με την έκθεση, ο Χρήστος Μποκόρος σημειώνει: «Πώς εικονίζεται η βιωματική σχέση, από την παιδική μου ακόμη ηλικία, με τα κείμενα του μεγάλου συγγραφέα; Τι εικόνα μπορούμε να συγκρατήσουμε από τη μνήμη της λογοτεχνίας; Ποιο πρόσωπο του δημιουργού της ανακαλούμε στο ζωντανό μας παρόν; Απέναντι σε τέτοια ερωτήματα προέκυψαν αυτά τα 23+1 απρόοπτα έργα, τα οποία δεν είναι πορτραίτα, με την συνηθισμένη αντίληψη του όρου, αλλά αποτυπώσεις του ίσκιου που άφησε στη ζωή μου η συνάντηση με τα διηγήματα και τον μύθο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη».
Και σε άλλο κείμενο: «Πριν τρία χρόνια, Ιούνιο του 2024, όσο αναρωτιόμουν τι θα κάνω με τον Παπαδιαμάντη, μου είχε πει ο κυρ Νίκος Τριανταφυλλόπουλος όταν του τηλεφώνησα: « Άρχισε εσύ κι ο κυρ Αλέξανδρος θα σου δώσει την ευχή του απλόχερα. Προχώρα!» Σκέφτομαι, τώρα που τελειώσαν όλα κατ’ ευχήν, και με το παραπάνω, την αλήθεια των λόγων του. Χάρισμα η ζωή, όλα της χαρισμένα. Τα έργα, που έγιναν έκτοτε, ένα παλιότερο, μια σύντομη σημείωση για καθένα και μια εκτενέστερη αναφορά στη δημιουργική τους περιπέτεια, μαζί με την αυθεντική φωτογραφία του Νιρβάνα και μια επιλογή πρώτων εκδόσεων και χειρογράφων του Παπαδιαμάντη από τις συλλογές της ΕΒΕ και την πρόσφατη δωρεά του Κωνσταντίνου Παπαχρίστου, παρουσιάζονται από 15 Μαίου μέχρι τέλος Αυγούστου στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΚΠΙΣΝ).
https://www.nlg.gr/…/ekthesi-tou-christou-bokorou…/
Η ιστορική φωτογραφία που τράβηξε το 1906 στη Δεξαμενή ο Παύλος Νιρβάνας, παραδίδοντας στους μεταγενέστερους τη μορφή του κυρ Αλέξανδρου, ορίζει το περίγραμμα της διαπραγμάτευσής μου με τον Παπαδιαμάντη. Πως όμως να εικονίσω τη βιωματική σχέση, από την παιδική μου κιόλας ηλικία, με τα κείμενα του μεγάλου συγγραφέα; Τι εικόνα μπορούμε να συγκρατήσουμε από την μνήμη της λογοτεχνίας; Ποιο πρόσωπο του δημιουργού της ανακαλούμε στο ζωντανό μας παρόν; Απέναντι σε τέτοια ερωτήματα προέκυψαν «23+1 απρόοπτα έργα» τα οποία δεν είναι ακριβώς πορτραίτα, με την συνηθισμένη αντίληψη του όρου, αλλά αποδόσεις, με τα μέσα και τις δυνατότητές μου, του ίσκιου που άφησε στη ζωή και τη σκέψη μου η συνάντηση με τα διηγήματα και τον μύθο του ταπεινού Σκιαθίτη. Τα πρόσφατα έργα των τριών τελευταίων χρόνων συναντώνται τώρα με ένα παλιότερο έργο του 2011 το οποίο είχε τίτλο «συντροφιά με τον κυρ Αλέξανδρο» προετοιμάζοντας έτσι ανυποψίαστα από τότε, 15 χρόνια πριν, αυτή την απρόσμενη εξέλιξη.
Ρόδα ο κόσμος και γυρνάει… Ας είναι!»
Αναφερόμενος στην έκθεση, ο Γιώργος Μυλωνάς γράφει στο διαδικτυακό Hartismag:
«Ένας από τους ωραιότερους τίτλους που αναγνωρίζω στη ζωή μου, είναι ότι παρέδωκα στους μεταγενέστερους τη μορφή του Παπαδιαμάντη». Η φράση του Παύλου Νιρβάνα περιέχει ήδη τη συνείδηση του χρόνου. Όταν, το 1906, στήνει τη φωτογραφική του μηχανή απέναντι από τον κοσμοκαλόγερο στη Δεξαμενή, το γνωρίζει πως εκείνο που συγκρατεί δεν ανήκει πλέον στη στιγμή.
Από αυτή την εικόνα ξεκινά, έναν αιώνα και πλέον, ο Χρήστος Μποκόρος. Τη φέρνει ενώπιόν μας στην Εθνική Βιβλιοθήκη ως αφετηρία μιας άλλης δοκιμής κι απέναντί της τοποθετεί είκοσι τρία ζωγραφικά έργα. Δεν πρόκειται για πορτραίτα με τη συνήθη έννοια, ούτε για παραλλαγές ενός δεδομένου τύπου, ακόμη και σε σχέση με τον τρόπο του ίδιου του δημιουργού. Στο ερώτημα που ταλάνιζε τον ζωγράφο, το «τι κάνω απέναντι στον Παπαδιαμάντη», στα σημειώματά του διατυπώνει ευθέως το αδιέξοδο ενός «ακόμη πορτραίτου» από την ασπρόμαυρη φωτογραφία και μετατοπίζει το ενδιαφέρον του από τη μορφή στο ίχνος, από την ομοιότητα στον «ίσκιο».
Η φωτογραφία, ακόμη και όταν είναι πολύτιμο τεκμήριο, μένει δεμένη με το στιγμιαίο, με την αιτιακή σχέση προς ένα υπαρκτό αντικείμενο, με την αποτύπωση του «έτσι ήταν». Η ζωγραφική, αντίθετα, δεν εξαντλείται στην αναπαράσταση· το ουσιώδες έργο της είναι η έκφραση, δηλαδή η δυνατότητα να παρουσιάσει το θέμα εκτεινόμενο στον χρόνο, εμποτισμένο από μνήμη. Δεν αντιγράφει δηλαδή ένα πράγμα, αλλά το αναπλάθει, το μεταφέρει σε άλλο καθεστώς παρουσίας.
Αν λοιπόν η φωτογραφία συλλαμβάνει το πρόσωπο ως επιφάνεια, ο Μποκόρος επιχειρεί το αντίστροφο: να αποδώσει αυτό που δεν αποτυπώνεται, το βάρος του χρόνου, την εσωτερικότητα μιας μορφής που ήδη, από τον καιρό της, αντιστεκόταν στην απεικόνιση. Με άλλα λόγια, ο Μποκόρος δεν ζωγραφίζει από τη φωτογραφία· ζωγραφίζει πέρα από αυτήν.»
Στην κεντρική προθήκη παρουσιάζεται επιλογή από χειρόγραφα και εκδόσεις έργων του Παπαδιαμάντη από τις Συλλογές της ΕΒΕ και από την πρόσφατη δωρεά του Κωνσταντίνου Παπαχρίστου.
Η έκθεση συνοδεύεται από αναλυτικό Κατάλογο, σε επιμέλεια του Σταύρου Ζουμπουλάκη, Προέδρου του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος.
Εγκαίνια: αύριο, 15 Μαΐου 2026, στις 19:00
Διάρκεια έκθεσης: έως 31 Αυγούστου 2026
Δευτέρα έως Κυριακή, 09:30-20:00
Αίθουσα Πολλαπλών Προβολών 2ου ορόφου ΕΒΕ, ΚΠΙΣΝ
Είσοδος ελεύθερη
Αγγελική Κώττη
