Περισσότερα από 300.000 αντικείμενα, που αφηγούνται τη διαδρομή της Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της το 316 π.Χ. έως τις αρχές του 20ού αιώνα, βγήκαν στο φως μέσα από τις πολυετείς ανασκαφές για την κατασκευή του Μετρό Θεσσαλονίκης. Νομίσματα, κοσμήματα, ψηφιδωτά, τοιχογραφίες, εργαλεία, χρηστικά αντικείμενα και εκτεταμένα οικοδομικά κατάλοιπα συνθέτουν ένα μοναδικό αρχαιολογικό αποτύπωμα της πόλης, το οποίο αποκτά πλέον μόνιμη στέγη σε έναν νέο χώρο πολιτισμού στη δυτική Θεσσαλονίκη.
Ένα σημαντικό και αντιπροσωπευτικό δείγμα αυτής της μακραίωνης διαδρομής φιλοξενείται πλέον στο Νέο Μουσείο «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις – Ευρήματα από τις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης», το οποίο εγκαινίασε το πρωί ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, στο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά.
«Η ονομασία “Θεσσαλονικέων Μητρόπολις” οφείλεται σε επιγραφή του 3ου αιώνα μ.Χ. που αποκαλύφθηκε στις αρχαιολογικές εργασίες στο Σταθμό Βενιζέλου και είναι η ονομασία που ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας αποδίδει στην πόλη», ανέφερε στην αρχή της ομιλίας της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, τονίζοντας ότι πρόκειται για το 29ο κατά σειρά μουσείο, το οποίο αποδίδει το υπουργείο Πολιτισμού από το 2019, ενώ υπογράμμισε ότι η συνολική επένδυση τα τελευταία έξι χρόνια για την υλοποίηση έργων πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη και την Κεντρική Μακεδονία ξεπερνά τα 200 εκατομμύρια ευρώ.
Συγκεκριμένα, το νέο μουσείο στεγάζεται στο κτήριο στρατωνισμού Α3 του πρώην στρατοπέδου Παύλου Μελά, το οποίο ιδρύθηκε από την Οθωμανική Διοίκηση στα τέλη του 19ου αιώνα, ενώ το 2003 χαρακτηρίστηκε μνημείο της νεότερης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, ως σπάνιο δείγμα στρατιωτικής αρχιτεκτονικής. Από σήμερα αποκτά νέα ζωή και νέο ρόλο, καθώς μεταμορφώνεται σε χώρο γνώσης και πολιτισμού. «Η αποκατάσταση και η μετατροπή του σε μουσείο αποτέλεσε ένα σύνθετο και απαιτητικό έργο προϋπολογισμού 12 εκατομμυρίων ευρώ, που ξεκίνησε να υλοποιείται μόλις το Σεπτέμβρη του 2023, με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης», υπογράμμισε η κ. Μενδώνη, επισημαίνοντας ότι η δημιουργία του μουσείου εντάσσεται στο πλαίσιο του ευρύτερου στρατηγικού σχεδίου ανάπλασης του πρώην στρατοπέδου Παύλου Μελά και της αξιοποίησής του ως μητροπολιτικού πάρκου και υπερτοπικού τόπου πρασίνου και πολιτισμού. «Το Μουσείο Θεσσαλονικέων Μητρόπολις συγκροτεί μαζί με τα υπό υλοποίηση παρακείμενα μουσεία του προσφυγικού ελληνισμού από το υπουργείο Πολιτισμού, λίγα μέτρα πιο πίσω, και της Εθνικής Αντίστασης από τον οικείο Δήμο, ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα πολιτισμού, ιστορικής μνήμης, εκπαίδευσης, παιδείας και αναψυχής που συμβάλλει καταλυτικά στην τοπική οικονομική ανάπτυξη και την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων», πρόσθεσε η υπουργός Πολιτισμού.
Το μουσειολογικό και μουσειογραφικό σκεπτικό του μουσείου εκπονήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης (ΕΦΑΠΟΘ), η οποία είχε και την ευθύνη υλοποίησης της έκθεσης. «Με ρυθμούς εντατικούς και προσήλωση στο στόχο κατορθώσαμε να δημιουργήσουμε ένα σύγχρονο, διαδραστικό και συμπεριληπτικό μουσείο, σε διάστημα μόλις ενός έτους. Ένα ζωντανό οργανισμό που θα αποτελεί καθημερινό κύτταρο παιδείας για τη μαθητική κοινότητα, τους κατοίκους της δυτικής Θεσσαλονίκης και για κάθε επισκέπτη», είπε από την πλευρά της η προϊσταμένη της ΕΦΑΠΟΘ Τάνια Πρωτοψάλτη.
Την εκδήλωση άνοιξε ο Δημήτρης Ζυγομαλάς, εκτελών χρέη προϊσταμένου της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Κεντρικής Μακεδονίας του υπουργείου Πολιτισμού, φορέα υλοποίησης του έργου. Τον αγιασμό τέλεσε ο Μητροπολίτης Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Βαρνάβας, ενώ στο πλαίσιο της ομιλίας του είπε πως το συγκεκριμένο μουσείο «δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη σημαντικό έργο υποδομής, αλλά ένα γεγονός βαθιάς πολιτιστικής και πνευματικής σημασίας».
Παρόντες ήταν, μεταξύ άλλων, οι υπουργοί Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μαργαρίτης Σχοινάς, καθώς και οι υφυπουργοί Εσωτερικών (Μακεδονίας – Θράκης) Κωνσταντίνος Γκιουλέκας, Υποδομών και Μεταφορών Νίκος Ταχιάος, Παιδείας Νίκος Παπαϊωάννου, Εργασίας ‘Αννα Ευθυμίου και Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης. Το παρών έδωσαν ακόμη η περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας Αθηνά Αηδονά, ο πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας Λάζαρος Κυρίζογλου, ο διευθυντής του γραφείου του πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη Μιχάλης Μπεκίρης και ο συντονιστής του Γιάννης Παπαγεωργίου, οι βουλευτές Στράτος Σιμόπουλος, Δημήτρης Βαρτζόπουλος και Δημήτρης Κούβελας, δήμαρχοι του πολεοδομικού συγκροτήματος Θεσσαλονίκης, καθώς και μέλη του προξενικού σώματος.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με μουσικό πρόγραμμα για βιολί και άρπα, το οποίο επιμελήθηκε ο διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης Σίμος Παπάνας.
Το μουσείο θα είναι ανοιχτό για το κοινό από αύριο, καθημερινά (εκτός Τρίτης), από τις 08:30 έως τις 15:30.
Ακολουθεί ο χαιρετισμός της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη:
Αξιότιμε κύριε Πρωθυπουργέ,
Σεβασμιώτατε,
κ. Επίτροπε,
κ. Συνάδελφοι Υπουργοί,
κα Περιφερειάρχη,
Κύριοι Βουλευτές,
κ. Πρόεδρε της ΚΕΔΕ,
κ. Δήμαρχε Παύλου Μελά,
κ. Δήμαρχοι,
Κυρίες και κύριοι,
Με ιδιαίτερη χαρά και υπερηφάνεια σας καλωσορίζω, σήμερα, στα εγκαίνια του νέου Μουσείου «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις»: Ευρήματα από τις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης». Η ονομασία «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις» οφείλεται σε επιγραφή του 3ου αι. μ.Χ., που αποκαλύφθηκε στις αρχαιολογικές εργασίες στο σταθμό Βενιζέλου. Πρόκειται για το 29ο -κατά σειρά- ΜΟΥΣΕΙΟ, το οποίο αποδίδει το Υπουργείο Πολιτισμού, από το 2019. Τα σημερινά εγκαίνια αποτελούν την εκπλήρωση μιας μεγάλης δέσμευσης προς την πόλη και τους κατοίκους της Δυτικής Θεσσαλονίκης. Ταυτόχρονα αποτελούν το επιστέγασμα μιας τιτάνιας προσπάθειας, που συνδύασε όραμα, σχέδιο, επιστημονική γνώση, τεχνική αρτιότητα, εργώδη προσπάθεια και ατέλειωτες ώρες δουλειάς.
Θεωρώ ότι έχουμε, πλέον, τεκμηριωμένα, αποδείξει, ότι ο Πολιτισμός για την παρούσα Κυβέρνηση δεν συνιστά στατική έννοια, περιορισμένη στην απλή διατήρηση της κληρονομιάς του παρελθόντος. Είναι ένας κρίσιμος στρατηγικός παράγοντας, ένας δυναμικός αναπτυξιακός πόρος, ένας πολλαπλασιαστής αξίας για την οικονομία και την κοινωνία. Η συνολική επένδυση -τα τελευταία έξι χρόνια- για την υλοποίηση έργων Πολιτισμού, στην Θεσσαλονίκη και την Κεντρική Μακεδονία ξεπερνά τα 200 εκατομμύρια ευρώ. Η εικόνα της πόλης μετασχηματίζεται. Καθίσταται ελκυστική, εξωστρεφής, ανταγωνιστική στον διεθνή τουριστικό χάρτη. Ο Πολιτισμός τοποθετεί τη Θεσσαλονίκη σε προνομιακό πεδίο για τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη διεθνή προβολή της, στον 21ο αιώνα.
Το Μετρό αποτελεί καθοριστικό μοχλό πολυεπίπεδης ανάπτυξης. Πέρα, από τη συγκοινωνιακή του διάσταση, αποτελεί το σύμβολο της μετάβασης της Θεσσαλονίκης στη νέα εποχή: Τη μετεξέλιξή της σε μια πόλη σύγχρονη, βιώσιμη, ελκυστική, με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και προοπτική μέλλοντος. Αυτό που καθιστά το συγκεκριμένο έργο μοναδικό σε ευρωπαϊκή και διεθνή κλίμακα είναι η αρμονική συνύπαρξη του τεχνικού επιτεύγματος με την πολιτιστική κληρονομιά. Πράγματι, παρά τις πραγματικές τεχνικές δυσκολίες και τις προκλήσεις, αλλά και τις παγιωμένες ιδεοληψίες και τις προφανείς πολιτικές σκοπιμότητες, που κράτησαν το όλο εγχείρημα της κατασκευής του σε κατάσταση ομηρείας και στασιμότητας επί χρόνια, η σαφής πολιτική βούληση του Κυριάκου Μητσοτάκη και της Κυβέρνησής του, επέτρεψε τον δημιουργικό συντονισμό μεταξύ του τεχνικού έργου και της αρχαιογνωσίας, αποδεικνύοντας ότι η παρουσία των αρχαιοτήτων, όχι μόνο δε συνιστά τροχοπέδη, αλλά, αντίθετα, αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα για μια σύγχρονη πόλη.
Η Θεσσαλονίκη ανέκτησε το ιστορικό της παλίμψηστο, αποκαλύπτοντας τη διαχρονική της ταυτότητα, από την ίδρυσή της, το 316 π.Χ., έως τις αρχές του 20ου αι. Παράλληλα, με τα εκτενέστατα οικοδομικά κατάλοιπα, ο αριθμός των κινητών ευρημάτων ήταν συγκλονιστικός: Περισσότερα από 300.000 αντικείμενα -νομίσματα, κοσμήματα, ψηφιδωτά, τοιχογραφίες, εργαλεία και χρηστικά αντικείμενα- αποκαλύπτουν την καθημερινή ζωή, την οικονομία, την τέχνη και την πνευματική δραστηριότητα, μαρτυρώντας τον διαχρονικά κοσμοπολίτικο χαρακτήρα και την ευρωστία της Θεσσαλονίκης, συνθέτοντας ένα πολυεπίπεδο αφήγημα.
Για μας ήταν πρόκληση, όχι μόνον η διάσωση αυτού του πλούτου, αλλά και η παρουσίασή του με τρόπο που να κάνει περήφανο τον Θεσσαλονικέα, να «μιλά» στον επισκέπτη, να ζωντανεύει την ιστορία και να δημιουργεί εμπειρία γνώσης και συγκίνησης. Αυτόν τον σκοπό επιλέχθηκε να υπηρετήσει το Κτήριο Στρατωνισμού Α3, το οποίο ιδρύθηκε από την οθωμανική διοίκηση, στα τέλη του 19ου αι., ενώ το 2003, χαρακτηρίστηκε μνημείο της νεότερης αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς ως σπάνιο δείγμα στρατιωτικής αρχιτεκτονικής. Από σήμερα, αποκτά νέα ζωή και νέο ρόλο, καθώς μεταμορφώνεται και μετουσιώνεται σε χώρο γνώσης και πολιτισμού. Η αποκατάσταση και η μετατροπή του σε Μουσείο, αποτέλεσε ένα σύνθετο και απαιτητικό έργο, προϋπολογισμού 12.000.000 ευρώ, που ξεκίνησε να υλοποιείται το Σεπτέμβριο του 2023, με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.
Το μουσειολογικό και μουσειογραφικό σκεπτικό του Μουσείου, το οποίο εκπονήθηκε -όπως και η υλοποίηση της έκθεσης- από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, συνδιαλέγεται δυναμικά με την ιστορική διαχρονία της πόλης. Η δημιουργία του Μουσείου εντάσσεται στο πλαίσιο του ευρύτερου Στρατηγικού Σχεδίου Ανάπλασης του π. Στρατοπέδου Παύλου Μελά και την αξιοποίησή του ως Μητροπολιτικού Πάρκου και υπερτοπικού πόλου πρασίνου και πολιτισμού. Η δημιουργία του Πάρκου συνιστά μια μείζονα παρέμβαση, με ισχυρό αναπτυξιακό πρόσημο και ταυτόχρονα μια πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης για τη Δυτική Θεσσαλονίκη.
Το Μουσείο «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις» συγκροτεί μαζί με τα, υπό υλοποίηση, παρακείμενα Μουσεία –του Προσφυγικού Ελληνισμού από το Υπουργείο Πολιτισμού- και της Εθνικής Αντίστασης από τον οικείο Δήμο- ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα πολιτισμού, ιστορικής μνήμης, εκπαίδευσης, παιδείας και αναψυχής, που συμβάλει καταλυτικά στην τοπική οικονομική ανάπτυξη και στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων.
Κύριε Πρωθυπουργέ,
Το έργο που εγκαινιάζετε, είναι μέρος της συνεκτικής πολιτικής που εφαρμόζουμε, αναγνωρίζοντας τον Πολιτισμό ως βασικό πυλώνα ανάπτυξης. Η Θεσσαλονίκη αλλάζει, αναβαθμίζεται, αποκτά νέα δυναμική, καθώς συνδυάζει το παρελθόν με το μέλλον, την ιστορία με την καινοτομία, την ταυτότητα με την εξωστρέφεια.
Ολοκληρώνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω τη Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου για το στιβαρό συντονισμό της ολοκλήρωσης της έκθεσης. Χωρίς τη γνώση, την αφοσίωση, το μεράκι, τη δουλειά των στελεχών και του προσωπικού της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων Κεντρικής Μακεδονίας και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλεως Θεσσαλονίκης, το Μουσείο απλά δεν θα είχε γίνει. Τους ευχαριστώ όλους, όπως και τα στελέχη του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων, υπό την ευθύνη του οποίου λειτουργούν το πωλητήριο, το αναψυκτήριο και ο χώρος παιδικής απασχόλησης του Μουσείου -για πρώτη φορά δημιουργήσαμε έναν τέτοιον χώρο σε δημόσιο μουσείο.
Ξεχωριστές είναι οι ευχαριστίες μου προς τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως κκ. Βαρνάβα -ήταν ο άνθρωπος με τον οποίον επισκέφθηκα κάτω από δύσκολες συνθήκες, πριν από 16 χρόνια, για πρώτη φορά, το στρατόπεδο και μαζί του περιηγήθηκα πολλές φορές τα ερειπωμένα του κτήρια με τις αγριοσυκές, δένδρα ολόκληρα, να φυτρώνουν απ’ τις σκεπές τους.
Κύριε Πρωθυπουργέ,
Κλείνοντας, επιτρέψτε μου, να εκφράσω τις από καρδιάς ευχαριστίες μου προς το εσάς, για την αμέριστη εμπιστοσύνη και τη διαρκή στήριξη σας. Το Μουσείο «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις», είναι ένα εγχείρημα που επιτρέπει στη Θεσσαλονίκη να σεμνύνεται για ένα ακόμη έργο Πολιτισμού. Χάρη στην ισχυρή δική σας βούληση, αποδείχθηκε περίτρανα, ότι ο σεβασμός στο παρελθόν υποστηρίζει και ενισχύει ένα δυναμικό παρόν και ένα αναπτυξιακό μέλλον για την Θεσσαλονίκη και τους κατοίκους της.
