«Ακόμη και στις πιο απάνθρωπες συνθήκες, έχουμε χρέος να ακούμε τη φωνή του ανθρωπισμού.» Μια ιδιαίτερα δυνατή φράση του Ευρωπαίου διαφωτιστή Jean-Jacques Rousseau, που συμπυκνώνει την πεμπτουσία του σύγχρονου ανθρωπισμού. Μια εμβληματική προσωπικότητα που έθεσε τα θεμέλια για να μετατραπεί σε πράξη το κίνημα του ανθρωπισμού όπως το γνωρίζουμε σήμερα ήταν ο Ελβετός ουμανιστής και κοινωνικός ακτιβιστής Ερρίκος Ντυνάν. Γεννημένος στις 8 Μαΐου του 1828, από γονείς πιστούς Καλβινιστές, ο Ερρίκος Ντυνάν (Jean-Henri Dunant) γαλουχείται από πολύ νωρίς με τις αξίες του αλτρουισμού, της φιλαλληλίας και της ανιδιοτελούς προσφοράς προς κάθε συνάνθρωπο που βρίσκεται σε ανάγκη.
Του Γιώργου Σταμάτη*
Σε ηλικία μόλις 19 ετών ιδρύει με μια παρέα φίλων του μια φιλανθρωπική ένωση, με στόχο την προσφορά βοήθειας σε απόρους, αποφυλακισμένους και γενικότερα ανθρώπους που βρίσκονταν σε ευάλωτη κατάσταση και βίωναν τις συνέπειες της κοινωνικής περιθωριοποίησης. Λίγο αργότερα, αποφασίζοντας να συνεχίσει την οικογενειακή παράδοση στο χώρο των επιχειρήσεων, μεταβαίνει το 1853 στην Αλγερία προκειμένου να υλοποιήσει τα επιχειρηματικά του σχέδια. Εξαιτίας σοβαρών γραφειοκρατικών προβλημάτων που αντιμετώπιζε με την επιχείρηση του, στα μέσα του 1859 αποφασίζει να συναντήσει τον αυτοκράτορα Ναπολέοντα τον Τρίτο, ο οποίος εκείνη την περίοδο βρισκόταν στην Λομβαρδία της Βόρειας Ιταλίας μαζί με τους Γάλλους και Ιταλούς στρατιώτες που μάχονταν εναντίον των Αυστριακών. Έτσι ο Ντυνάν αναζητώντας το Ναπολέοντα βρέθηκε αυτόπτης μάρτυρας της μάχης του Σολφερίνο (24 Ιουνίου 1859), μιας από τις πιο αιματηρές μάχες του 19ου αιώνα.
Επιστρέφοντας στην Ελβετία, βαθιά συγκλονισμένος από τις φρικαλεότητες του πολέμου, συγγράφει το βιβλίο με τίτλο «Αναμνήσεις από το Σολφερίνο», το οποίο είχε έναν άμεσο και δυνατό αντίκτυπο σε όλη την Ευρώπη. Μεταξύ άλλων γράφει:
«άρχισαν οι μάχες σώμα με σώμα… μία καθαρή σφαγή… αγώνας άγριων θηρίων τρελαμένων από το αίμα και την οργή…». Την αυγή της 25ης Ιουνίου, το θέαμα ήταν αποκρουστικό. «Οι ασθενείς και οι τραυματίες όλων των εθνών κείτονταν δίπλα – δίπλα». «ο ανθρωπισμός των απλών στρατιωτών, των οποίων η ευγένεια και συμπόνια απέναντι σε ηττημένους και αιχμάλωτους» περιγράφονται από τον Ντυνάν ως «αρχές τόσο πολύτιμες, όσο η γενναιοδωρία και η ανδρεία».
Ο Ντυνάν αναπτύσσει στο βιβλίο του το όραμα του για την ίδρυση σε καιρό ειρήνης εθνικών συλλόγων ανακούφισης και εθελοντικής προσφοράς, καθώς επίσης και για τη σύναψη μίας διεθνούς συνθήκης για την περίθαλψη των τραυματιών και των ασθενών στον πόλεμο, εισάγοντας την έννοια της ουδετερότητας για εκείνους και όσους τους περιθάλπουν. Από την πρώτη ιδέα γεννήθηκε το κίνημα του Ερυθρού Σταυρού και από τη δεύτερη το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο.
Πιο συγκεκριμένα, το ανθρωπιστικό και μεγαλόπνοο όραμα του Ερρίκου Ντυνάν βρίσκει υποστηρικτές στα πρόσωπα των Γκιστάβ Μουανιέ, Λουί Απιά, Τεοντόρ Μωνουάρ, Γκιγιόμ Ντυφούρ και μαζί ιδρύουν τη Διεθνή Επιτροπή για τη Βοήθεια των Τραυματιών που λίγο αργότερα θα μετονομαστεί σε Διεθνή Επιτροπή Ερυθρού Σταυρού. Η επιτροπή αυτή θα οργανώσει στη Γενεύη, στις 26 -29 Οκτωβρίου 1863, τη Διεθνή Διάσκεψη, κατά τη διάρκεια της οποίας ιδρύθηκε ο Ερυθρός Σταυρός, ο μεγαλύτερος παγκόσμιος ανθρωπιστικός οργανισμός. Τον επόμενο χρόνο, τον Αύγουστο του 1864, θα υπογραφεί η πρώτη Σύμβαση της Γενεύης. Η συνθήκη της Γενεύης προέβλεπε αρχικά την υποχρέωση των εμπολέμων πλευρών να προστατεύουν τους τραυματίες χωρίς καμία διάκριση στο πεδίο της μάχης και να τους παρέχουν την αναγκαία περίθαλψη και στη συνέχεια το πεδίο εφαρμογής της επεκτάθηκε στους τραυματίες των συγκρούσεων στη θάλασσα, στους αιχμαλώτους πολέμου και στους άμαχους πληθυσμούς. Οι Συμβάσεις της Γενεύης αποτελούν έως και σήμερα το θεμέλιο του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου.
Λίγα χρόνια αργότερα, στις 10 Ιουνίου 1877, ιδρύεται ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, που παραμένει αταλάντευτα προσηλωμένος στα ανθρωπιστικά ιδεώδη και στις Αρχές του Ερυθροσταυρικού Κινήματος.
Το 1901 λόγω του πολυσχιδούς ανθρωπιστικού του έργου, απονέμεται στον Ερρίκο Ντυνάν το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου το διέθεσε σε κοινωφελή ιδρύματα. Έφυγε από τη ζωή στις 30 Οκτωβρίου του 1910 στο γηροκομείο όπου διέμενε, έχοντας καταφέρει να εκπληρώσει το όραμα του και να συμβάλλει ουσιαστικά, ώστε να γίνει ο κόσμος πολύ καλύτερος απ’ ότι τον αντίκρισε, αφού η ιδέα του Ερυθρού Σταυρού έχει εξαπλωθεί ευρύτατα και είναι δίπλα σε κάθε άνθρωπο που έχει ανάγκη. Κυρίαρχος στόχος του ερυθροσταυρικού Κινήματος βάσει του καταστατικού του είναι, «να προλαμβάνει και να ανακουφίζει σε κάθε συνθήκη τον ανθρώπινο πόνο, με απόλυτη αμεροληψία, χωρίς διάκριση ως προς την εθνικότητα, καταγωγή, φυλή, φύλο, θρησκεία, γλώσσα, κοινωνική τάξη ή πολιτικές πεποιθήσεις».
Τα ιδεώδη από τα οποία εμφορείται το κίνημα και κάθε εθελοντής υπηρετεί με πίστη και αφοσίωση συνοψίζονται στις ακόλουθες επτά θεμελιώδεις αρχές: Ανθρωπισμός, αμεροληψία, ουδετερότητα, ανεξαρτησία, εθελοντισμός, ενότητα, παγκοσμιότητα.
Η ανθρωπιστική δραστηριότητα του Κινήματος Ερυθρού Σταυρού και Ερυθράς Ημισελήνου αναπτύχθηκε και επεκτάθηκε παγκοσμίως με τη σταδιακή συμμετοχή όλο και περισσοτέρων χωρών. Σήμερα είναι η μεγαλύτερη εθελοντική οργάνωση σε ολόκληρο τον κόσμο και αποτελεί συνώνυμο της αλληλεγγύης και της φιλαλληλίας, γεγονός που επισφραγίζεται από την απονομή τριών βραβείων Νόμπελ στο Διεθνές Κίνημα Ερυθρού Σταυρού (1917, 1944, 1963).
Το Διεθνές Κίνημα Ερυθρού Σταυρού και Ερυθράς Ημισελήνου είναι το σύμβολο της αλτρουιστικής προσφοράς χωρίς σύνορα, για τη βελτίωση της ζωής των ευάλωτων πληθυσμιακών ομάδων. Είναι η έμπρακτη προσπάθεια για την υλοποίηση του οράματος ενός κόσμου που πορεύεται με σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και προοδεύει συνολικά μέσω του ανθρωπισμού.
Η οικουμενική πολυμελής οικογένεια του διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, που αγκαλιάζει κάθε ευάλωτο άνθρωπο σε οποιαδήποτε γωνιά της Γης, οφείλει τη δημιουργία και την επέκταση της στην ξεχωριστή προσωπικότητα του Ερρίκου Ντυνάν, που αποτελεί αξεπέραστο πρότυπο αλληλεγγύης, προσφοράς και ανθρωπισμού μέχρι και τις μέρες μας.
* Ο Γιώργος Σταμάτης είναι Βουλευτή Επικρατείας της ΝΔ, Εθελοντής Σαμαρείτης του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού
