Του Θοδωρη Βαμβακάρη
Η ίδρυση του Ποταμιού ήταν μια ευφυής αλλά και συγχρόνως ριψοκίνδυνη κίνηση.
Ευφυής γιατί ήλθε σε μια περίοδο όπου ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας αναζητούσε εναγωνίως την κανονικότητα. Το πολιτικά αυτονόητο. Τους πολιτικούς που θα εκτόνωναν το δυναμιτισμένο από τα μνημόνια κοινωνικό σκηνικό. Το σοκ του καινούργιου.
Αυτή την ανάγκη προσπάθησε να καλύψει ο Σταύρος Θεοδωράκης με το Ποτάμι. Συστήνοντας στο κοινό νέους και άφθαρτους, πολιτικά, ανθρώπους που εν δυνάμει θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην πρόσπάθεια ανόρθωσης του τόπου.
Όμως η πολιτική δεν είναι ένας αγγελικός κόσμος, ειδικά σε μια χώρα που μαστίζεται από οικονομική κρίση.
Ο διψασμένος δεν θέλει χλιαρό νερό αλλά όσο πιο δροσερό γίνεται για να ξεδιψάσει.
Όσο μεγαλύτερη και αν είναι η ανάγκη για την κανονικότητα, τόσο μεγαλύτερες είναι και οι προσδοκίες αλλά και τόσο μικρότερη η ανοχή στα λάθη και ιδιαίτερα στα στοιχεία που παραπέμπουν σε παλιές πολιτικές νοοτροπίες.
Η πικρή αλήθεια είναι ότι από τη μεταπολίτευση και μετά, πέραν των παραδοσιακών συντηρητικών, σοσιαλιστικών και αριστερών-κομμουνιστικών κομμάτων, κανένα καινούργιο κόμμα δεν μπόρεσε να παίξει καθοριστικό ρόλο στο πολιτικό σκηνικό. Απολύτως κανένα. Ακόμα και η άλλοτε κραταιά Ένωση Κέντρου διαλύθηκε στη μέγγενη της πόλωσης των γαλάζιων και των πράσινων.
Και φυσικά ο (κυβερνητικός) ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι παράδειγμα νέου κόμματος αλλά ένα μόρφωμα που αναπτύχθηκε στην κρίση και θα εξαϋλωθεί όταν αυτή τελειώσει.
Κάπου εδώ άρχισε το ρίσκο του Ποταμιού.
Το στοίχημα ήταν μεγάλο. Η εξίσωση ήταν δύσκολη. Μέσα στην αναζήτηση της κανονικότητας, έπρεπε να ανατρέψει και τη δυσμενή παράδοση για τα νέα κόμματα.
Η αλήθεια είναι ότι το επαγγελματικό παρελθόν του Σταύρου Θεοδωράκη ήταν κακός οδηγός. Ως δημοσιογράφος αναζήτησε από την αρχή τους τίτλους των ειδήσεων που θα «έβγαζαν» οι πρωτοβουλίες του, με αποτέλεσμα να δίνει λιγότερο βάρος στο περιεχόμενο. Από την αρχή μιλούσε για όρια-κόφτες που έβαζε στα ποσοστά του, χωρίς ακόμα να έχει καταλάβει ο κόσμος από πού πηγάζει το Ποτάμι και πού θα εκβάλλει. Από την αρχή αναζητούσε τις λεζάντες των φωτογραφιών του, δίνοντας λιγότερη σημασία στο ότι, ιδιαίτερα εκείνη την εποχή, ο κόσμος δεν είχε ανάγκη έναν πολιτικό που θα φωτογραφιζόταν με γαλότσες αλλά έναν πολιτικό που θα του αποδείκνυε ότι πριν του μιλήσει, θα είχε σηκώσει ήδη τα μανίκια.
Με άλλα λόγια, οι αμερικάνικες εκστρατείες ποτέ δεν έπιασαν στην Ελλάδα όπως δεν έπιασαν τα αμερικάνικα fast food.
Και εκεί ήταν που το Ποτάμι έχασε το δάσος.
Μπροστά στην προσπάθεια να πουλήσει το καλό του χαρτί που ήταν ο ηγέτης του, αμέλησε (αγνόησε, σνόμπαρε, όπως θέλετε πείτε το) να ξεκαθαρίσει την ιδεολογική του ταυτότητα.
Και αυτό δεν έχει σχέση, βέβαια, με το γεγονός ότι ήταν-και είναι-ένα ακραιφνώς προσωποκεντρικό κόμμα γιατί, ίσα ίσα, αυτά τα κόμματα είναι που καθορίζουν πιο εύκολα το ιδεολογικό τους στίγμα.
Και εκεί άρχισε σιγά σιγά να επιβεβαιώνεται η αρνητική παράδοση των κομμάτων που πέρναγαν ως διάττοντες αστέρες στο ελληνικό πολιτικό σκηνικό από το 1974.
Πόσω μάλλον που τα περισσότερα από αυτά τα κόμματα είχαν ξεκάθαρη ιδεολογική τοποθέτηση.
Φάνηκε, ξεκάθαρα το ότι το «έχουμε έναν καλό ηγέτη» ή το «είμαστε οι κανονικοί που θα σώσουμε την κατάσταση», δεν αρκούσαν.
Ένα κόμμα πρέπει να ξεκινάει από το ιδεολογικό positioning το οποίο διαμορφώνει τους δεσμούς συνοχής μεταξύ των στελεχών και των ψηφοφόρων του. Γιατί αυτοί είναι που θα το διατηρήσουν στη ζωή.
Αντίθετα, στο Ποτάμι είδαμε πολλά ετερόκλητα, ιδεολογικά στοιχεία. Υπήρχε το κεντροαριστερό παρελθόν του Σταύρου Θεοδωράκη, στη συνέχεια εμφανίστηκαν και μεταρρυθμιστικές- Σημιτικές νότες ενώ κάποια στιγμή έκαναν τη βαρκάδα τους στο Ποτάμι και στελέχη της φιλελεύθερης Δράσης του Στέφανου Μάνου. Και λίγο αργότερα ήλθε και η συνεργασία στο ΚΙΝΑΛ, με το βαθύ ΠΑΣΟΚ της Φώφης Γεννηματά.
Αλλά τα είχε πει όλα από την αρχή ο Σταύρος Θεοδωράκης, στη συνέντευξη Τύπου για την ίδρυση του κόμματος του: «Το Ποτάμι “κλέβει” ιδέες από την αριστερά και από την φιλελεύθερη παράταξη».
(Αυτή η ανταλλαγή ιδεών ήταν κάτι στο οποίο, στο παρελθόν, αναφερόταν μεταξύ σοβαρού και αστείου, στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις του μόνο ο αείμνηστος Μιχάλης Παπαγιαννάκης, αλλά το έκανε όταν είχε φιλελεύθερους συνομιλητές που διαμόρφωναν την πολιτική της χώρας).
Αυτή η ανυπαρξία ιδεολογικού στίγματος και δεσμών συνοχής, έκαναν το Ποτάμι ελκυστικό για μια μερίδα στελεχών του, μόνο για την εν δυνάμει πολιτική επιτυχία του. Και όταν αυτή η επιτυχία μετά τα πρόσκαιρα καλά εκλογικά ποσοστά, άρχισε να γίνεται μια αχνή προοπτική, τα στελέχη αυτά άρχισαν να αποχωρούν μαζί με αυτούς που διαπίστωναν ότι «κάτι λείπει το οποίο δεν ψάχνουμε».
Από την άλλη πλευρά αυτό το έλλειμμα ιδεολογίας ήταν που βοηθούσε την πολιτική ώσμωση του Ποταμιού με πρόσωπα και πολιτικούς χώρους. Αυτό εν δυνάμει είναι και το άλλοθι μιας πιθανής συνεργασίας του Σταύρου Θεοδωράκη με την κυβέρνηση.
Και κάπου εκεί έρχεται το «όραμα» της κεντροαριστεράς και του ΚΙΝΑΛ. Μια λανθασμένη από την αρχή της, προσέγγιση που έγινε ακόμα πιο λανθασμένη με την υποψηφιότητα του Σταύρου Θεοδωράκη για την ηγεσία του Κινήματος. Ποια κεντροαριστερά και ποιο κομμάτι της θα εκπροσωπούσε το Ποτάμι; Αυτό που κλέβει ιδέες από τη φιλελεύθερη παράταξη;
Τι κοινό είχαν ο Θεοδωράκης με τη Γεννηματά και τον Ραγκούση; Και τους υπόλοιπους που κρύβονταν στο βάθος του ΠΑΣΟΚ;
Η Φώφη τελικά επικράτησε άνετα στις εκλογές και μόλις έδωσε στη δημοσιότητα τη θριαμβευτική (και συνάμα ανατριχιαστική) φωτογραφία της με τους Λαλιώτη, Σκανδαλίδη και Κακλαμάνη, όλοι οι υπόλοιποι καταλάβαμε ότι στην εκλογική διαδικασία, όλοι αυτοί τον Σταύρο τον είχαν για «πρωινό».
Δεν χρειάστηκε να περάσουν πολλοί μήνες για να καταλάβει ο Σταύρος Θεοδωράκης ότι δεν μπορούσε να προωθήσει τη δική του ατζέντα στο ΚΙΝΑΛ γιατί, άλλωστε, οι δημοσιογραφικοί τίτλοι βγαίνουν μόνο από τον αρχηγό και όχι από τον υπαρχηγό.
Έτσι πήρε την απόφαση να αποχωρήσει. Κίνηση που δεν ήταν «κωλοτούμπα» όπως έσπευσαν πολλοί να τη χαρακτηρίσουν, καθώς το Ποτάμι από την αρχή δεν υποσχέθηκε κάτι στο ΚΙΝΑΛ πέρα από τη διάθεση «να πάμε όλοι μαζί για να είμαστε πιο δυνατοί». Και φυσικά τα περί κεντροαριστεράς, είναι αστείοι ισχυρισμοί που καταρρίφθηκαν από μόνοι τους όταν βγήκαν τα μαχαίρια για τους υποψήφιους ηγέτες και τον τρόπο εκλογής τους.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι «Σώζεται το Ποτάμι;»
Η αλήθεια είναι πλέον πολλοί του καταλογίζουν «συμπεριφορά φθαρμένου κόμματος» παρά την τόσο νεαρή ηλικία του. Κάτι στο οποίο συνέβαλαν και όλες αυτές οι συζητήσεις περί συνεργασιών του Ποταμιού με την κυβέρνηση, με την Φώφη ή με τον Μητσοτάκη. Πριν ακόμα μάθουμε τι είναι το Ποτάμι αρχίσαμε να συζητάμε με ποιον θα συνεργαστεί.
Η φιλοδοξία κάθε νέου κόμματος θα πρέπει να είναι να αποτελέσει ρυθμιστικό παράγοντα στους όρους του παιχνιδιού και όχι να τους ακολουθεί και να «κολλάει» παντού.
Γι αυτό και το Ποτάμι, αν θέλει να αφήσει εποχή, θα πρέπει να αναζητήσει μια στέρεη ιδεολογική ταυτότητα. Ακόμα και να μην καταφέρει να περάσει το εκλογικό όριο και να μείνει εκτός Βουλής, θα πρέπει να επιμείνει και να φτιάξει ομάδα για να έχει μια αξιόλογη συμμετοχή στο μεθεπόμενο πρωτάθλημα.
