Μπήκε ο Σεπτέμβριος ή Σεπτέμβρης, ο ένατος μήνας του έτους, που παλιά ήταν έβδομος και γι’ αυτό λεγόταν έτσι. September με γενική Septembris ήταν η λατινική του ονομασία, επειδή ήταν ο έβδομος μήνας στο ρωμαϊκό ημερολόγιο, το οποίο ξεκινούσε με το Μάρτιο. Ένατος έγινε όταν πια η Ρώμη υιοθέτησε το ιουλιανό ημερολόγιο, κατ’ εντολή του Ιουλίου Καίσαρος. Το ιουλιανό ξεκινούσε με τον Ιανουάριο, οπότε ο Σεπτέμβρης βρέθηκε στην ένατη θέση.
Γράφει η Σοφία Μουρούτη Γεωργάνα
Πρώτος μήνας του φθινοπώρου, αρχή της Ινδίκτου, του εκκλησιαστικού έτους. Η ινδικτιών ήταν ο ετήσιος φόρος που έπρεπε να καταβάλουν οι Ρωμαίοι πολίτες (από το λατινικό indictio=ένδειξη, ορισμός, μήνυμα, κήρυξη, επαγγελία, διάγγελμα, διάταγμα). Ο φόρος αυτός ρυθμιζόταν με βάση τις οικονομικές απολαβές των Ρωμαίων από παλαιότερα έτη, συνήθως 15. Έτσι κατέληξε να δηλώνει έναν κύκλο επαναλαμβανόμενο και τελικά καθιερώθηκε στους Βυζαντινούς ως η αρχή του έτους τους. Σε ορισμένες περιοχές της χώρας μας η 1η Σεπτεμβρίου ονομάζεται αρχιχρονιά, επειδή συνέπιπτε με την αρχή των αγροτικών εργασιών. Το γεγονός ότι τα ειδοποιητήρια για τον ΕΝΦΙΑ εκδόθηκαν στο τέλος Αυγούστου υπαινίσσεται όψιμη στροφή της Κυβερνήσεως στην αρχαιολατρεία.
Μήνας καθόλου αγαπητός στους μαθητές, επειδή αρχίζουν τα σχολεία και οι μαθητές σηκώνουν το σταυρό τους. Μια ονομασία του εξάλλου είναι «Σταυρίτης» ή «Σταυριάτης» όχι από το σταυρό των μαθητών, αλλά από τη μεγάλη εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού μετά την οποία επισήμως ξεκινούσαν οι ποιμενικές, γεωργικές και κτηνοτροφικές εργασίες και οι ναυτικοί σταματούσαν για λίγο τα ταξίδια τους με τα ιστιοφόρα πλοία.
Αλλιώς τον λένε «Τρυγητή» ή «Τρυγομηνά», μια που το Σεπτέμβρη μαζεύουν στις αγροτικες κοινότητες, τρυγούν, όπως λέμε, τα σταφύλια και τα στέλνουν στο ληνό ή πατητήρι. Με μια σειρά από εκδηλώσεις όλο το χωριό ή πολίχνη συμμετείχε στον τρύγο, συνήθεια πολύ πόλύ παλιά στον ελλαδικό χώρο που συνέπιπτε άλλωστε και με την αρχαία λατρεία του θεού Διονύσου, θεού της βλάστησης και των αμπελιών.
Από το Σεπτέμβρη βγαίνει ο σεπτεμβριανός ή σεπτεμβριάτικος. Με τον όρο, όμως σεπτεμβριανά εννοούμε το οργανωμένο πογκρόμ που έγινε στις 6 Σεπτεμβρίου του 1955 στην Κωνσταντινούπολη, όταν ο τουρκικός όχλος κατέστρεψε τις περιουσίες Ελλήνων ομογενών και έκανε και άλλες βίαιες πράξεις.
Στις 3 Σεπτεπτεμβρίου του 1843 ο βασιλιάς Όθωνας υπογράφει το πρώτο Σύνταγμα της Ελλάδος. Στις 3 Σεπτεμβρίου του 1974 ο Ανδρέας Παπανδρέου ιδρύει αυτή τη συμβολική ημέρα το ΠΑΣΟΚ.
Το Σεπτέμβρη του 1922 καταστράφηκε η Σμύρνη και στις 11 Σεπτεμβριου του 2001 έγινε το φοβερό τρομοκρατικό χτύπημα στους Διδύμους Πύργους.
Για το Σεπτέμβρη οι παροιμίες είναι πολλές και συνδέονται είτε με την αλλαγή στη φύση, τα πρωτοβρόχια, είτε με την έναρξη των σχολείων, είτε με τις αγροτικές και κτηνοτροφικές εργασίες:
- Το Σεπτέμβρη τα σταφύλια, τον Οκτώβρη τα κουδούνια.
- Σεπτέμβρη στάρι σπείρε και σε πανηγύρι σύρε.
- Σεπτέμβρη πρώτα κρύα, τρέχει ανοίγει τα σχολεία.
Για το Σεπτέμβρη έχουν γραφεί πολλά τραγούδια, αναφέρουμε δύο χαρακτηριστικά «Θα σε ξανάβρω στους μπαξέδες» του Ηλία Ανδριόπουλου και το «Κάθε Σεπτέμβρη» του Φοίβου Δεληβοριά.
Ο Σεπτέμβρης έχει υμνηθεί από τους ποιητές, είναι μήνας σκέψης, περισυλλογής, μνήμης, ανάμησης του θέρους. Με τις ευχές μας για καλό μήνα σας αποχαιρετούμε με το ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Αρχάγγελος τον Σεπτέμβριον βοά μέσα στην πλάση», ο οποίος παρεμπιπτόντως γεννήθηκε Σεπτέμβριο, στις 2 Σεπτεμβρίου του 1901.
Τις μέρες τις γλυκιές του Σεπτεμβρίου, όταν δεν έχει ακόμη
βρέξει και είναι το άκουσμα των ήχων πιο αραιό και η
γεύσις των ωρών και από του θέρους πιο πυκνή, όταν στους
κήπους σκάνε τα ρόδια, και πάλλονται υψιτενείς οι στήμονες
των λουλουδιών, και σφύζουν στις πορφύρες των φλεγόμενοι
οι ιβίσκοι, όλοι σαν υπερβέβαιοι γαμβροί που στων νυμφών
κτυπούν τις θύρες, τότε, σαν να ‘ναι πάντα καλοκαίρι
(γιατί όποια κι αν είναι η εποχή, ο πόθος είναι πάντα θέρος)
αναγαλλιάζουν οι ψυχές,
και ο Έρωτας, ο πιο ξανθός
αρχάγγελος του Παραδείσου, βοά και λέγει
στο κάθε που άγγιξε κορμί: Τα ρούχα πέτα, γδύσου.
Τίποτε μη φοβάσαι.
Έαρ, χειμώνας, θέρος-όπου κι αν είσαι-
είναι η ρομφαία μου μαζί σου.
*Η Σοφία Μουρούτη – Γεωργάνα είναι φιλόλογος και διδάσκει στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδας
