Σημαντικές κινήσεις ως προς την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα έκανε η Ελλάδα χθες και σήμερα. Με άρθρο του στην εφημερίδα «Guardian», ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσιάζει ευσύνοπτα τη θέση της Ελλάδας για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα. Θέση που παραμένει δυναμική, αλλά και πολύ σοβαρά μελετημένη.
Απορρίπτει την ιδέα ενός απλού «δανεισμού» και ζητά πολιτική βούληση για μια συμφωνία που θα μπορούσε, όπως τονίζει, να ανοίξει τον δρόμο για μια νέα, ευρύτερη πολιτιστική συνεργασία Ελλάδας και Βρετανίας.
Ταυτοχρόνως, χθες βράδυ (11μμ ώρα Ελλάδος) η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έθεσε στον ΟΗΕ το θέμα, σημειώνοντας: «Τα Γλυπτά του Παρθενώνα σχεδιάστηκαν και δημιουργήθηκαν ως αναπόσπαστα μέλη ενός ενιαίου αρχιτεκτονικού, καλλιτεχνικού και εννοιολογικού συνόλου. Επομένως, η επανένωσή τους στην Αθήνα, δεν αποτελεί για την Ελλάδα απλώς ζήτημα κυριότητας επιμέρους έργων αλλά ζήτημα αποκατάστασης της ακεραιότητας ενός μοναδικού μνημείου της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.»
Ετσι, η επιστροφή των γλυπτών που άρπαξε ο Ελγιν και βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο, έρχεται και πάλι στην κορυφή της επικαιρότητας. Η Ελλάδα φροντίζει, άλλωστε, να παραμένει στην πρώτη γραμμή το αίτημά της καθώς «είναι ζήτημα ηθικής, επιστημονικής όσο και πολιτικής προσέγγισης» σύμφωνα με την Ελληνίδα υπουργό.
Το άρθρο του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη βρετανική εφημερίδα έχει τίτλο: «Η Βρετανία δεν θα διαμέλιζε την Ταπισερί της Μπαγιέ. Ας αξιοποιήσουμε αυτή τη στιγμή και ας επανενώσουμε τα Γλυπτά του Παρθενώνα στην Ελλάδα».
Καθώς έχει χρησιμοποιηθεί αρκετά το επιχείρημα πως ο δανεισμός της ταπισερί της Μπαγιέ στο Βρετανικό Μουσείο μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για την επιστροφή των γλυπτών, ο κ. Μητσοτάκης το αποδομεί υπογραμμίζοντας πως υπάρχουν εντυπωσιακές ομοιότητες μεταξύ των δύο έργων, ωστόσο η ταπισερί παραμένει ενιαία. «Ουδείς θα διανοούνταν σοβαρά να κόψει στα δύο το σωζόμενο μέρος της Ταπισερί και να εκθέσει το ήμισυ στο Λονδίνο και το άλλο μισό στην Μπαγιέ, ισχυριζόμενος ότι αυτός είναι ένας κατάλληλος τρόπος για να το κατανοήσει κανείς» γράφει ο πρωθυπουργός. «Ωστόσο, αυτό ακριβώς συνέβη με τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Ένα ενιαίο αριστούργημα διαμελίστηκε, και τα σωζόμενα τμήματά του βρίσκονται πλέον χωριστά, κυρίως στο Λονδίνο και στην Αθήνα».
Θυμίζοντας πως η ζωφόρος του Παρθενώνα «αποτελεί μια εντυπωσιακή εξύμνηση της αθηναϊκής δημοκρατίας», επιμένει πως η υπόθεση της επανένωσης «δεν συνιστά επιχείρημα υπέρ του να αδειάσουν τα μουσεία του κόσμου. Ο Παρθενώνας αποτελεί μια συγκεκριμένη και εξαιρετική περίπτωση. Το ζήτημα δεν αφορά απλώς την κατοχή ή έναν νόμιμο τίτλο. Αφορά την αποκατάσταση της φυσικής, αισθητικής και εννοιολογικής ακεραιότητας ενός διαμελισμένου μνημείου εξαιρετικής παγκόσμιας αξίας.
Τα Γλυπτά που έχουν διασωθεί πρέπει να εκτίθενται στο κοινό μαζί, ταυτόχρονα, έχοντας οπτική επαφή με το μνημείο για το οποίο δημιουργήθηκαν. Το Μουσείο της Ακρόπολης σχεδιάστηκε ειδικά ώστε να καταστεί αυτό εφικτό.»
Και φτάνει στο «δια ταύτα» υπογραμμίζοντας: «Η Ελλάδα δεν μπορεί να αποδεχτεί καμία ρύθμιση που θα την υποχρέωνε να αναγνωρίσει κυριότητα του Βρετανικού Μουσείου επί των Γλυπτών, ούτε ένα σχέδιο που θα σήμαινε ότι “δανειζόμαστε” τμήματα του δικού μας μνημείου. Και το βρετανικό κοινό τάσσεται όλο και περισσότερο στο πλευρό της Ελλάδας. Μια εθνικά αντιπροσωπευτική δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε πέρυσι έδειξε ότι η πλειοψηφία υποστηρίζει την επιστροφή των Γλυπτών στην Ελλάδα. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι το 72% συμφώνησε ότι τα Γλυπτά γίνονται καλύτερα κατανοητά ως μέρος ενός ενιαίου συνόλου με τον Παρθενώνα.»
H Ελλάδα βρίσκεται εδώ και δεκαετίες σε διάλογο με τη Βρετανία για την επίτευξη αυτού του στόχου. Όπως τονίζει, τον εξέπληξε «η πρόσφατη πρόταση του Μουσείου ότι ο δανεισμός της Ταπισερί της Μπαγιέ θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για μια συμφωνία σχετικά με τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Δεν πιστεύω ότι μπορεί.
Η Γαλλία δάνεισε την Ταπισερί ως ενιαίο έργο και ως ενιαίο έργο θα επιστραφεί στη Γαλλία. Στην περίπτωση του Παρθενώνα ισχύει το αντίστροφο: αναπόσπαστα μέρη του μνημείου αφαιρέθηκαν διά της βίας και διασκορπίστηκαν. Στόχος μας είναι η μόνιμη επανένωσή τους. Η Διακυβερνητική Επιτροπή της UNESCO έχει επανειλημμένα καλέσει το Ηνωμένο Βασίλειο να προσέλθει σε καλή τη πίστη διάλογο με την Ελλάδα για το ζήτημα αυτό.
Η επανένωση θα μπορούσε να αποτελέσει το θεμέλιο μίας ευρείας και διαρκούς πολιτιστικής συνεργασίας μεταξύ των χωρών μας, ανοίγοντας νέες δυνατότητες για εκθέσεις, επιστημονική έρευνα, συντήρηση έργων τέχνης και ανταλλαγές μεταξύ ελληνικών και βρετανικών μουσείων. Μαζί θα μπορούσαμε να διαμορφώσουμε ένα νέο πρότυπο πολιτιστικής συνεργασίας ανάμεσα σε δύο δημοκρατικά κράτη, συμμάχους που μοιράζονται βαθιά ριζωμένες αξίες και ιδανικά. Αυτό είναι που επιδιώκουμε.»
Καταλήγει πως αυτό που χρειάζεται τώρα είναι «η πολιτική βούληση και το σθένος για το αποφασιστικό βήμα: την επανένωση των Γλυπτών και τη μετατροπή μιας διαφωνίας με μακρά διαδρομή σε μια μοναδική πράξη πολιτιστικής φιλίας».
Όχι στον δανεισμό, το ζήτημα σχετίζεται με πολιτική βούληση, σύμφωνα με τον κ. Μητσοτάκη. Κάθε συζήτηση με το Βρετανικό Μουσείο, λαμβάνει χώραν σε αυτό το πλαίσιο, χωρίς παρεκκλίσεις.
Πού βρίσκεται όμως σήμερα η επιστροφή; Η «Τέλεγκραφ» ισχυρίστηκε χθες πως οι συνομιλίες μεταξύ Ελλάδας και Μεγάλης Βρετανίας γι’ αυτό, έχουν καταρρεύσει. Η αλήθεια είναι πως πάντοτε υπάρχει ένα ανοικτό παράθυρο.
Ο πρωθυπουργός της Ελλάδας έχει πει, κατά τη διάρκεια συνομιλίας του με τη Βικτόρια Χίσλοπ στο Κέντρο Πολιτισμού- Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος πως ως προς τις συνομιλίες με το Βρετανικό Μουσείο για να βρεθεί μια διευθέτηση που θα λειτουργούσε και για τις δύο πλευρές, δεν νομίζει ότι έχουμε σημειώσει «τόση πρόοδο όσο θα ήθελα. Αλλά υπό το φως και της μεγάλης ανακαίνισης που θα πραγματοποιηθεί με τη συμμετοχή του Βρετανικού Μουσείου και της Πινακοθήκης Duveen ειδικότερα, ίσως αυτό να παρουσιάσει νέες ευκαιρίες.»
«Επομένως» είχε προσθέσει, «σίγουρα θα επιμείνω. Δεν νομίζω ότι είμαστε κοντά σε ένα θετικό αποτέλεσμα, αλλά πιστεύω επίσης ότι η κοινή γνώμη στο Ηνωμένο Βασίλειο σίγουρα μετατοπίζεται υπέρ των επιχειρημάτων μας.» Η εκδήλωση έγινε έναν χρόνο πριν.
Η υπουργός Πολιτισμού είπε κατά την ομιλία της για την αρχαιοκαπηλία σε ειδική εκδήλωση του ΟΗΕ: «Η Διακυβερνητική Επιτροπή της UNESCO έχει προσφέρει το φόρουμ και το θεσμικό πλαίσιο για έναν εποικοδομητικό διάλογο καλής πίστης, μεταξύ της Ελλάδας και του Ηνωμένου Βασιλείου, με στόχο την εξεύρεση μιας δίκαιης και αμοιβαία αποδεκτής λύσης, σε αυτό το μακροχρόνιο ζήτημα. Η πολιτιστική κληρονομιά δεν μπορεί να αποτελεί προϊόν παρανομίας ή αιτία διχασμού. Πρέπει να είναι γέφυρα διαλόγου, συνεργασίας και αμοιβαίας κατανόησης. Οι επιστροφές δεν αποτελούν το τέλος μιας σχέσης αλλά πρέπει να είναι η αρχή μιας νέας σχέσης για κοινή έρευνα, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και στενής πολιτιστικής συνεργασίας».
Η Ελλάδα είναι μέλος της Διακυβερνητικής Επιτροπής Επιστροφής και Αποκατάστασης. Η επιτροπή αποτελείται από 22 Κράτη Μέλη που εκλέγονται για περίοδο τεσσάρων ετών από τη Γενική Συνδιάσκεψη της UNESCO, ενώ τα μισά από αυτά τα μέλη ανανεώνονται κάθε δύο χρόνια κατά τη διάρκεια των εκλογών που διεξάγονται στη Γενική Συνδιάσκεψη.
Θα επισημάνουμε, επίσης, τον χαιρετισμό του νέου βοηθού γενικού διευθυντή για τον Πολιτισμό Nayef Al-Fayez,στο πλαίσιο της εκδήλωσης, με βιντεο-μήνυμα. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. Η δράση πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή των Μονίμων Αντιπροσωπειών και των Υπουργείων Εξωτερικών της Ελλάδας και της Ιταλίας, καθώς και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Δημοσίου Δικαίου (EPLO).
Θα κλείσουμε με μια υπόθεση εργασίας. Εστω ότι έχουμε αρχαιότητες που πρέπει να μετακινηθούν ώστε ο χώρος όπου φυλάσσονται/ εκτίθενται vα ανακαινιστεί. Οι αρχαιότητες αυτές (όχι και τόσο τυχαίο παράδειγμα, τα Παρθενώνεια γλυπτά στο Βρετανικό Μουσείο) αποτελούν αντικείμενο διαμάχης, με βάση την ηθική πρωτίστως.
Αν είσαι πρόεδρος με θητεία στην πολιτική (όχι και τόσο τυχαίο παράδειγμα, ο Τζορτζ Οσμπορν) κατεβάζεις ευφυή ιδέα. Τι θέλετε Ελληνες; Τα μάρμαρα; Θα σας δώσω μερικά, δανεικά, με υποσχετική ότι όσο βρίσκονται στην Αθήνα θα μου στέλνετε εκθέσεις πρώτης γραμμής με δικές σας αρχαιότητες. Ισως και μετά. Δεν σας τα στέλνω όλα, γιατί η βρετανική κοινή γνώμη φοβάται πως υπάρχει πιθανότητα να μη μου τα επιστρέψετε (λες και είμαστε λήσταρχοι και κατσαπλιάδες).
Αυτά όμως, δεν τα λες από την αρχή. Αφήνεις να εννοηθεί πως η βρετανική πλευρά θα ήταν διατεθειμένη να συζητήσει τρόπους μόνιμης επιστροφής και μετά, κωλυσιεργείς, προσπαθώντας να κάμψεις την αντίσταση και τις αντιδράσεις του άλλου. Ελπίζεις σε αποδοχή της (φαεινής) ιδέας σου, καθότι θα ρεζιλευτείς αν το Βρετανικό Μουσείο κλείσει για ανακαίνιση και τα γλυπτά του Παρθενώνα πάνε σε αποθήκη.
Οι αντίπαλοί σου δεν έχουν την πονηριά σου, γιατί είναι πιο τίμιοι, έχουν όμως εξυπνάδα. Περιμένεις να την πατήσουν, ως γνήσιος αποικιοκράτης που είσαι, αλλά την πατάς εσύ, διότι σου έρχεται μπούμερανγκ η πονηριά σου. Υπόσχεσαι σε ένα μικρό μουσείο της Φρανκφούρτης να στείλεις θραύσματα από τα γλυπτά του Παρθενώνα (πάντοτε όχι τυχαίο το παράδειγμα) γιατί διαπιστώνεις ότι θα συνεκτεθούν με γλυπτά του Παρθενώνα από την Ελλάδα. Αυτά που δεν άρπαξε ο Ελγιν.
Η Αρχαιολογική Υπηρεσία της Ελλάδας είναι εξαιρετική και ιδιαίτερα επιμελής. Επομένως, το παίρνουν χαμπάρι, εισηγούνται αρνητικά στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο κι εκείνο ομοφώνως αρνείται. Δεν θα γίνει η συν-έκθεση που θα έδειχνε ότι η Ελλάδα δεν έχει πρόβλημα με αυτό. Εχει. Η κυριότητα είναι κάτι που ουδέποτε θα δεχτεί η Αθήνα. Κι εσύ, θα την πατήσεις.
Ακριβώς γι’ αυτό, υπάρχει μια μικρή χαραμάδα αισιοδοξίας. Πολύ μικρή. Για να ανοίξει, χρειάζεται αυτό που λέει ο πρωθυπουργός. Πολιτική βούληση. Θα κριθείς εάν δεν την αποκτήσεις ποτέ. Παρεκτός κι αν είσαι τόσο αλαζόνας, που δεν σε νοιάζει. Και σε αυτή την περίπτωση πάντως, θα σου στοιχίσει.
Η παραπάνω ιστορία είναι φανταστική και δεν αντιστοιχεί σε πραγματικά στοιχεία.
Πριν αλέκτορα φωνήσαι, ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ ξεκαθάρισε (στους Times) ότι δεν θα έδινε προτεραιότητα στη δημιουργία νομοθεσίας για να διασφαλίσει την επιστροφή τους. Όπως γράφει η εφημερίδα, «δεν έχουν προγραμματιστεί μελλοντικές συνομιλίες μεταξύ του Τζορτζ Όσμπορν, προέδρου του Βρετανικού Μουσείου, και της ελληνικής κυβέρνησης, και φαίνεται ότι υπάρχει αδιέξοδο.»
Επιστρατεύεται πάλι ο νόμος περί Βρετανικών Μουσείων του 1963, τον οποίο διαδοχικοί πρωθυπουργοί αρνήθηκαν να καταργήσουν. Προβλέπει πως τα μουσεία δεν έχουν την ελευθερία να επιστρέφουν θησαυρούς που έχουν αποκτήσει. Ο Μπέρναμ εξηγεί πως οι επίτροποι του μουσείου μπορούν να εγκρίνουν δανεισμό και μόνο.
Κερασάκι στην τούρτα. Σύμφωνα με την εφημερίδα, «το μουσείο επιβεβαίωσε την Τετάρτη ότι δεν έχουν προγραμματιστεί μελλοντικές συνομιλίες, αλλά δήλωσε ότι εξακολουθεί να επιθυμεί να δανείσει τα έργα στην Ελλάδα. Προηγούμενες συζητήσεις έχουν επικεντρωθεί σε αμοιβαία δάνεια.»
Και καταλήγει στο ζητούμενο: «Το Βρετανικό Μουσείο έχει ξεκινήσει ένα μεγάλο έργο ανακαίνισης, το οποίο θα περιλαμβάνει το προσωρινό κλείσιμο της γκαλερί όπου φυλάσσονται τα μάρμαρα. Ελλείψει οποιασδήποτε συμφωνίας με την Ελλάδα, δεν είναι σαφές τι θα συμβεί με τα μάρμαρα όταν συμβεί αυτό.»
Τι λέγαμε παραπάνω; Αυτό ακριβώς.
Αγγελική Κώττη
