Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρεί στην αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό του Αρχαιολογικού Μουσείου στο Βαθύ της Ιθάκης, ως καθοριστικό βήμα για την επαναλειτουργία του. Το έργο της επανέκθεσης του Μουσείου εντάσσεται στο συνολικό έργο βελτίωσης των μουσειακών υποδομών στο νησί, τη συντήρηση των τοιχογραφιών στους μεταβυζαντινούς ναούς Εισοδίων της Παναγίας Μαρουλάτικης, στον οικισμό Περαχώρι, και στους ναούς της Θεοτόκου Ευαγγελίστριας και του Αγίου Γερασίμου, στον οικισμό Εξωγής. Το έργο, το οποίο θα εκτελεστεί από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κεφαλληνίας και Ιθάκης, είναι συνολικού προϋπολογισμού άνω των 450.000 ευρώ. Χρηματοδοτείται από εθνικούς πόρους του Υπουργείου Πολιτισμού και από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ιόνια Νησιά – ΕΣΠΑ 2014–2020 και 2021-2027».
Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Μετά από αυτοψία που πραγματοποιήσαμε στο νησί κρίθηκαν αναγκαία τα έργα της κτηριακής αναβάθμισης, της βελτίωσης της προσβασιμότητας και της επανέκθεσης της συλλογής του Μουσείου, με στόχο τη βελτίωση της λειτουργίας του, της πρόσβασης στους χώρους του αλλά και την ορθότερη ανάδειξη και κατανόηση των εκθεμάτων του. Στην επανέκθεση της αρχαιολογικής συλλογής -με σύγχρονους, διεθνώς αποδεκτούς μουσειολογικούς όρους- επιτυγχάνεται η ανάδειξη της ιστορικής και συμβολικής σημασίας της Ιθάκης, καθώς και η παροχή μιας ολοκληρωμένης, προσβάσιμης και υψηλού επιπέδου μουσειακής εμπειρίας, στο κοινό. Το κτήριο του Αρχαιολογικού Μουσείου, στον παραδοσιακό οικισμό του Βαθέως, στην Ιθάκη, αποτελεί τοπόσημο του νησιού. Το Μουσείο επαναλειτούργησε, τον Αύγουστο του 2023 με ελεύθερη είσοδο, μετά την ολοκλήρωση των έργων κτηριακής αποκατάστασης, φιλοξενώντας την προσωρινή έκθεση “Στα ίχνη του Ομήρου: Ο Αετός στην Ιθάκη και η Ελληνική Αναγέννηση”. Με επιλεγμένες αρχαιότητες και εποπτικό υλικό αναδείχθηκε η σημασία του ιερού του Αετού και η σύνδεσή του με την ομηρική παράδοση. Κεντρικός άξονας της επανέκθεσης αποτελεί η θεματική “Ιθάκη: Το παγκόσμιο σύμβολο”, που αναδεικνύει τον νησιωτικό χαρακτήρα της, τη διαχρονική σχέση της Ιθάκης με τη θάλασσα και τη γεωγραφική της θέση στο αρχιπέλαγος του Ιονίου. Από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού έως και την Ύστερη Αρχαιότητα, η Ιθάκη προβάλλεται ως τόπος αναχώρησης και επιστροφής, ως σημείο αναφοράς της Οδύσσειας, αλλά και ως χώρος δημιουργικής αφομοίωσης επιρροών, με ακμαία και διακριτή τοπική παράδοση».
Η μόνιμη έκθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου οργανώνεται σε έξι ενότητες, από το χρονολόγιο έως την πολιτειακή οργάνωση της Ιθάκης και το ιερό του Οδυσσέα, καταλαμβάνοντας εμβαδόν 185 τ.μ. περίπου. Οι ενότητες είναι οι εξής: 1. Εισαγωγή – Χρονολόγιο 2. Ιθάκη, νήσος “ευδείελος” 3. Η οδυσσειακή παράδοση 4. Η αυγή του πολιτισμού 5. Η γένεση ενός παγκόσμιου συμβόλου 6. Ιθακησίων Πολιτεία: Η Πόλη μέχρι το τέλος της Αρχαιότητας. Η εκθεσιακή πορεία εκκινεί με την εισαγωγική ενότητα στον χώρο υποδοχής του κτηρίου, συνεχίζεται ακολουθώντας τη διάταξη των αιθουσών της ανατολικής πτέρυγας και ολοκληρώνεται με την τελευταία ενότητα που αναπτύσσεται γραμμικά επί του διαδρόμου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προσβασιμότητα, με εξασφάλιση πλήρους πρόσβασης σε άτομα με αναπηρία μέσω αναβατορίου, συνεπίπεδη κίνηση σε όλους τους εκθεσιακούς χώρους και διαμόρφωση κατάλληλων χώρων υγιεινής. Ο μουσειογραφικός σχεδιασμός επιδιώκει τη δημιουργία μιας ενιαίας μορφολογικής ταυτότητας, προκειμένου να αρθούν λειτουργικές και αισθητικές αστοχίες του κτηρίου και να αξιοποιηθούν σύγχρονα εκθεσιακά μέσα, φωτισμός και ψηφιακές εφαρμογές.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Βαθέως ιδρύθηκε τη δεκαετία 1960-1970, σε οικόπεδο, που παραχώρησε ο Δήμος Ιθάκης στο Υπουργείο Πολιτισμού. Βρίσκεται εντός του παραδοσιακού οικισμού, σε μικρή απόσταση από την πλατεία και τον παραλιακό δρόμο. Πρόκειται για ισόγειο κτήριο, εμβαδού 410 τ.μ. Εσωτερικά αρθρώνεται σε τρεις συνεχόμενες αίθουσες – εκθεσιακούς χώρους, χώρο υποδοχής, γραφείο φυλάκων, γραφείο και κατοικία επιμελητού, χώρους υγιεινής, εργαστήρια, αποθήκη και χώρους φιλοξενίας επιστημονικών επισκεπτών.
