*Του Κώστα Κωτούλα
Ο Frank Miller ήταν ένας ακόμη ευφυής, αμερικάνος, ταλαντούχος, σκοτεινός νέος, με μεγάλη αγάπη για τα comics από μικρό παιδί και με μια καριέρα στο λούκι της ένατης τέχνης από μικρή επίσης ηλικία: μικροδουλειές σε MARVEL και DC, συνεισφορές σε κάποιες ιστορίες, μολύβι και μελάνι σε κάποιες άλλες, αδιέξοδες και βαλτωμένες.
Από την Ιαπωνία στη Νέα Υόρκη
Η πρώτη μεγάλη προσωπική δουλειά του Miller ήταν το “Ronin” (1983), που κυκλοφόρησε από τη DC Comics. Εκεί ο Miller παρακολουθεί την επιστροφή ενός ξεπεσμένου και καταραμένου σαμουράι -και ήδη Ronin- της μεσαιωνικής Ιαπωνίας σε μία δυστοπική Νέα Υόρκη, όπου εμφανίζεται ως cyberpunk σαμουράι. Για το Ronin, ο Miller ανέλαβε τόσο τη συγγραφή, όσο και την εικονογράφηση. Και στην εικονογράφηση βλέπουμε ήδη από τότε πλήθος στοιχείων που θα συνεχίσουμε να τα αναγνωρίζουμε σε όλη τη μετέπειτα πορεία του Miller: σκοτεινό υπόβαθρο, ιλιγγιώδη περιγράμματα και αίμα. Πολύ αίμα. Ο Miller δε θα δημιουργούσε παιδικά comics. Τα τελευταία χρόνια γίνονται διαρκώς συζητήσεις για κινηματογραφική ή τηλεοπτική μεταφορά του Ronin, όμως μέχρι τώρα δεν έχουμε δει κάτι σχετικό.
Hell’s Kitchen, NY
Παρά τη σχετική επιτυχία του Ronin, δεν ήταν αυτός που άλλαξε την πορεία του Miller. Από το αναπόδραστο μέλλον εκατοντάδων περιπτώσεων σαν τη δική του τον έβγαλε η συμπάθειά του σε έναν από τους πιο ασυνήθιστους σούπερ-ήρωες, του οποίου όμως η παρουσία είχε επίσης παρουσιάσει δείγματα στασιμότητας. Χάρη στη διορατικότητα του εκδότη της MARVEL Denny O’Neil, ο οποίος αποφάσισε να επιτρέψει στον Miller να υιοθετήσει τον Daredevil (ένα από τα πολλά παιδιά του τεράστιου Stan Lee) και στην πραγματικότητα να τον ξαναγεννήσει. Από τον Ιανουάριο του 1981, όταν ανέλαβε όλη τη σειρά του Daredevil, ο Miller ανανέωσε τις υπερδυνάμεις του, βελτίωσε το σχέδιο, σκοτείνιασε το σενάριο, ώστε να ταιριάζει με την τυφλότητα του ήρωα και τελικά τον ξαναδημιούργησε μέσα από την καταστροφή. Το “Born Again” (1986) ανέδειξε τον Daredevil ως μία από τις κεντρικές φιγούρες του γαλαξία της MARVEL και τον Miller ως έναν από τους καινοφανείς αστέρες του σύμπαντος των comics.
Gotham City
Το 1986, όταν ο Miller άφηνε τον Daredevil να συνεχίσει τη ζωή του στο Hell’s Kitchen, αποφάσισε να εξερευνήσει το σκοτεινό καθρέφτη της Νέας Υόρκης, τη Gotham City. Την εποχή εκείνη, ο Bruce Wayne, o ιδιόρρυθμος μεγιστάνας της πόλης, ήταν ήδη πενηνταπεντάρης, οι μέρες της δόξας είχαν περάσει, η πόλη επέστρεφε σε μια έξαρση εγκληματικότητας αντίστοιχη με αυτή που -δεκαετίες πίσω- είχε δημιουργήσει τον Batman. Μόνο που τώρα τα πράγματα είναι χειρότερα: η ηλικία, η φιλελεύθερη αντίληψη των δικαιωμάτων των εγκληματιών, η κυριαρχία του politically correct στα (επίσης κυρίαρχα) ΜΜΕ, ένας μονολιθικός στη σκέψη του Πρόεδρος των ΗΠΑ, η σταδιακή απόσυρση των υπολοίπων υπερ-ηρώων και η εξέλιξη του ίδιου του Superman σε έναν υπάλληλο της Κυβέρνησης κάνουν την επανεμφάνιση του Batman πολύ πιο δύσκολη. Αρκεί ο χαρακτηρισμός “δυστοπική έκδοση της Gotham City” για να καταλάβει κανείς για πόσο προβληματική κατάσταση μιλάμε. Εκεί ο Miller θριαμβεύει. Καταφέρνει να παντρέψει τη noir αισθητική με τους υπερ-ήρωες. Καταφέρνει να δημιουργήσει έναν νέο Batman πάνω στο δικό του στυλ εικονογράφησης. Καταφέρνει να κάνει τον πιο σκοτεινό ήρωα ακόμα πιο σκοτεινό, σχεδόν το ίδιο σκοτεινό με τους αντιπάλους του -όμως αυτό δεν είναι πιο ταιριαστό στη Νυχτερίδα; Ταυτόχρονα, εκθέτει ανελέητα πλήθος νεοεμφανιζόμενων (στην Αμερική του Ρήγκαν) αντιλήψεων, οι οποίες συνεχίζουν να μας στοιχειώνουν μέχρι σήμερα. Ο Σκοτεινός Ιππότης με τις τέσσερεις ιστορίες του είναι εμφανής σε όλη την κινηματογραφική επανέκδοση του Batman. Οι εφιάλτες με τη νυχτερίδα, το χοντροκομμένο bat-mobile, οι ενέδρες του Batman στις σκιές, ο Batman να σκοτώνει, η μάχη με το Superman ή τον Bane, ο καθόλου γελαστός Joker και πλήθος άλλων στοιχείων που έχουμε απολαύσει στις νεότερες δημιουργίες με τον μόνο Υπερήρωα χωρίς Υπερδυνάμεις είναι επιρροές του Miller. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο Dark Knight (μαζί με τους Watchmen) αποδίδεται η έναρξη της Σκοτεινής Περιόδου των Comic Books, η οποία έχει έκτοτε κυριαρχήσει στις Αμερικάνικες δημιουργίες.
Ηλέκτρα
Κατά τη δεκαετία του ’80 ο Miller δημιούργησε και την Electra. Κυκλοφόρησε αρχικά δώδεκα τεύχη με ιστορίες της και το 1990 το Graphic Novel “Electra Lives Again”. Όσο εντυπωσιακή κι αν είναι η σύλληψη μιας Ελληνίδας νίντζα πολεμίστριας-δολοφόνου, η μέσω αυτής επιρροή του Miller είναι μάλλον μικρή, καθώς το χαρακτήρα τον χρησιμοποίησαν και τον επεξέτειναν άλλοι σχεδιαστές, συχνά χωρίς την άδεια του αρχικού δημιουργού.
Sin City
Η δυστοπική έκδοση της Gotham City στην οποία ο Miller τοποθέτησε τον 55χρονο Batman παραήταν όμως φωτεινή για τα γούστα του. Και έτσι, το 1991 επινόησε τη Sin City. Εκεί μπόρεσε να δημιουργήσει έναν κόσμο πέρα από τους υπερ-ήρωες, έναν κόσμο που δεν διαμορφώνεται ως πλαίσιο γύρω από μια κεντρική προσωπικότητα, αλλά διαμορφώνει μέσα από τις δομές του τις προσωπικότητες των ιστοριών του. Εδώ το noir συχνά κυριαρχεί επί της αισθητικής των comics και το μαύρο κυριαρχεί επί του λευκού και του κόκκινου (τα μόνα χρώματα της σειράς, με ελάχιστες εξαιρέσεις). Η κινηματογραφική μεταφορά του Rodriguez (πιστή σε απίστευτο βαθμό για κινηματογραφική μεταφορά), το cast που έκανε ουρές για ένα ρολάκι, έστω κομπάρσου, σε μια τέτοια παραγωγή, το σκοτάδι του τελικού αποτελέσματος, κάνουν περιττή κάθε άλλη αναφορά στα βιβλία: τα παίρνουμε, τα χειριζόμαστε με πολλή προσοχή και τα διαβάζουμε με μια ανάσα. Στην ταινία, ο Miller συνεισέφερε στη σκηνοθεσία, ήταν συμπαραγωγός, ενώ εμφανίζεται και σε cameo ως χαρακτήρας ο οποίος σκοτώνεται (πράγμα φυσιολογικό για τη Sin City).
Sparta
Τελευταία πραγματικά μεγάλη δουλειά του Miller ήταν το 300 (1998). Εδώ τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η εικονογράφηση του Miller γίνεται ανατριχιαστική, αν και όχι λιγότερο αιματοβαμμένη, τα κείμενα είναι λιγότερα, η αναφορά στην ιστορία παραβλέπει το αίτημα για ιστορική ακρίβεια. Βασικό μέλημα του Miller είναι να αποδώσει το αίσθημα του καθήκοντος και να θυμίσει ότι η επιβίωση των Ελλήνων στις επιθέσεις των Περσών ήταν αναγκαία προϋπόθεση για τη διαμόρφωση του δυτικού πολιτισμού. Αξίζει να σημειωθεί ότι η σειρά κυκλοφόρησε αμέσως (το 1999) στα Ελληνικά από τη ΜΑΜΟΥΘΚΟΜΙΞ.
Η ταινία 300 του Zack Snyder μάλλον αδικεί το comic. Δε μπορούμε να τα έχουμε όλα!
Συν Παναγιά και χείρα κίνει
Του Στέλιου Ορφανάκη*
Το κοινό μας μυστικό ως πολίτες αυτής της χώρας είναι ότι: Έχουμε ένα κράτος παντού και πάντα απροετοίμαστο κι αυτή είναι η αιτία για όλα τα δεινά μας. Το ελληνικό κράτος αποτυγχάνει όχι σε τίποτα ακραία φαινόμενα, που βλέπουμε στις τηλεοράσεις μας να κτυπούν άλλες χώρες, όπως π.χ. τυφώνες βαθμίδας 4 ή σε πλημμύρες τύπου Νέας Ορλεάνης ή σε σεισμούς που συναντώνται στην Ιαπωνία ή και σε φωτιές κατηγορίας mega fires όπως αυτές που πλήττουν συχνά την Καλιφόρνια ή την πολιτεία του Κολοράντο στις Η.Π.Α. Ευτυχώς ο Θεός, η Παναγία και οι Άγιοι έχουν προστατέψει την Ελλάδα από ακραία φυσικά φαινόμενα μέχρι στιγμής.
Από την άλλη μεριά, εμείς οι πολίτες, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε τη Θεία εύνοια που έχουμε, φροντίζουμε να διατηρούμε στην εξουσία ένα πολιτικό σύστημα που ισχυρίζεται ψευδώς ότι το κράτος λειτουργεί υπέρ του πολίτη και της ασφάλειάς του, ενώ στην πραγματικότητα έχουμε ένα κράτος προγραμματισμένο μόνο για να τον ξεζουμίζει, όταν δεν τον πνίγει (σε στεριά ή θάλασσα) ή δεν τον καίει ή δεν τον σκοτώνει.
Η δήλωση του Προέδρου της ΝΔ κ. Κυριάκου Μητσοτάκη στις 24 Ιουλίου του 2018 ότι: “Το ελληνικό κράτος αδυνατεί διαχρονικά να προστατεύσει αποτελεσματικά τις ζωές και τις περιουσίες των πολιτών του.” είναι η σωστή αποτύπωση της πραγματικότητας και μια έμμεση συγνώμη. Φθάνει; Όχι, φυσικά! Ποτέ η διαπίστωση δεν έλυσε ένα πρόβλημα ποσό μάλλον όταν στην Ελλάδα το πολιτικό σύστημα μας έχει αποδείξει επί μακρώ ότι αρέσκεται ή και βολεύεται να μένει στις διαπιστώσεις.
Η ανεπάρκεια του ελληνικού κράτους δεν είναι φαινόμενο της οικονομικής κρίσης, συνέβαινε και στις καλές εποχές, τότε που είχαμε χρήμα, έστω και με δανεικά. Δεν είναι μόνο θέμα υποδομών, που ακόμα και όταν υπάρχουν μπορεί να μη λειτουργούν, διότι δεν συντηρούνται. Είναι θέμα ανικανότητας και ωχαδερφισμού αυτών που διοίκησαν και διοικούν τη χώρα. Το πολιτικό σύστημα από επιλογή δεν ασχολείται με τα πραγματικά προβλήματα, έτσι δείχνουν εδώ και δεκαετίες τα γεγονότα.
Οι περισσότεροι πολιτικοί ασχολούνται με την καρέκλα τους και πως θα βγάλουν κέρδη, για δικό τους όφελος όμως. Παράλληλα το πολιτικό σύστημα, που εκτός από τον εαυτό του, έχει χρεωκοπήσει και τη χώρα, συνεχίζει να είναι αδιόρθωτο, ανεπίδεκτο ενώ για έναν παράδοξο λόγο συνεχίζει να έχει τις τύχες της χώρας στα χέρια του. Φυσικά από δίπλα του είναι και όσοι χιλιάδες χιλιάδων σιττίζονται από αυτό και όσοι και όσες ανταλλάσουν τη ψήφο τους για μια εξυπηρέτηση, για μια χειραψία ή για ένα χαμόγελο.
Το κράτος και κατ’ επέκταση η χώρα η ίδια δεν λειτουργεί υπέρ του πολίτη παρά μόνο υπέρ του πολιτικού συστήματος. Πολιτικοί και σιττιζόμενοι από το πολιτικό σύστημα δεν θέλουν να το πάρουν χαμπάρι ή δεν τους νοιάζει. Κανένας δεν ενδιαφέρεται να διορθώσει τίποτα κι όταν βρεθεί κάποιος να δοκιμάσει να διορθώσει κάτι, πέφτουν όλοι να τον φάνε.
Θα μου πείτε υπάρχουμε κι εμείς όλοι οι υπόλοιποι, που σιχαινόμαστε αυτή τη νοοτροπία του πολιτικού συστήματος, που δεν πουλάμε τη ψήφο μας και δεν χρωστάμε σε κανένα κόμμα. Ναι, υπάρχουμε, αλλά από ότι φαίνεται δεν είμαστε οργανωμένοι, είμαστε απομονωμένοι και δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα.
Κάποιοι από εμάς προσπάθησαν αλλά τα παράτησαν ή μετανάστευσαν, άλλοι ετοιμάζονται να φύγουν, κάποιοι συνεχίζουμε την προσπάθεια μέχρι να βρούμε το δικό μας τοίχο. Μόλις βρούμε τοίχο, ως νοήμονες απλά θα κάνουμε στροφή 180 μοιρών και θα αποδεχθούμε αυτό που αποδέχθηκαν τόσοι πριν από εμάς. Αυτή η χώρα δεν είναι χώρα και αυτό δεν μπορεί να αλλάξει τουλάχιστον όχι τώρα, όχι από εμάς.
Είμαστε η χώρα που σχεδόν κανείς δεν αναγνωρίζει την ανάγκη να ζήσουμε όλοι μαζί με κάποιους βασικούς κανόνες, που θα εφαρμόζονται ίδιοι για όλους. Είμαστε η χώρα που δεν μας ενώνουν ούτε οι κοινοί κίνδυνοι, που αποδεδειγμένα είμαστε ανίκανοι να αντιμετωπίσουμε, ίσως γιατί τελικά δεν αναγνωρίζουμε ούτε στο γείτονα ούτε στον περαστικό τίποτα το κοινό. Είμαστε η χώρα που νομίζουμε ότι ο καθένας μας μπορεί να σωθεί, αν και κανείς μας δεν έχει εκπαιδευθεί για αυτό ποτέ, αλλά ούτε οι ίδιοι έχουμε ψάξει να αποκτήσουμε την πληροφορία που απαιτείται για να σωθούμε γιατί είμαστε το δόγματος: “δε βαριέσαι”
Είμαστε η χώρα του: Βοήθα Παναγιά μου γιατί εγώ δεν θέλω ή λέω ότι δεν μπορώ να βοηθήσω.
Καλή Παναγιά να έχουμε όλοι. Βοήθεια μας.
* Ο κ. Στέλιος Ορφανάκης είναι Καθηγητής (M.Sc) Φυσικών και Θετικών Επιστημών στη Δημόσια Εκπαίδευση, έχει εξειδικευθεί στην Τραπεζική Διοίκηση και σε Παράγωγα Προϊόντα, έχει εργαστεί ως Επενδυτικός Σύμβουλος στην Ιδιωτική Τραπεζική (Alpha Private Bank – Όμιλος ALPHA BANK). Είναι πολιτικό στέλεχος της Νέας Δημοκρατίας, που έχει περάσει τη διαδικασία του Μητρώου Πολιτικών Στελεχών ενώ μετέχει στις επιτροπές: I) Οικονομίας & Ανάπτυξης και II) Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων του κόμματος.