Στην Πυροσβεστική Υπηρεσία επιρρίπτει όλες τις ευθύνες για την ανείπωτη τραγωδία της 23ης Ιουλίου στο Μάτι με τους 96 νεκρούς η Περιερειάρχης Αττικής Ρένα Δούρου. Η κυρία Δούρου περιγράφει μια εικόνα ασυνεννοησίας, αποκαλύπτει ότι στις 17:23 το απόγευμα της μοιραίας Δευτέρας -δηλαδή 34 λεπτά μετά το ξέσπασμα της φωτιάς στη Νταού Πεντέλης- δεν είχε καμιά συγκεκριμένη ενημέρωση από την Πυροσβεστική.
Μάλιστα, η Ρένα Δούρου καταγγέλλει ότι ώρα 18:45 της αποφράδας ημέρας πληροφορήθηκε από την εντεταλμένη σύμβουλο της Περιφέρειας ότι «η φωτιά είναι στο Νέο Βουτζά και έχει περάσει τη λεωφόρο Μαραθώνος χωρίς κανείς να ενημερώσει για την κατεύθυνσή της, για την απειλούμενη περιοχή ή για τα άλλα χαρακτηριστικά της».
Επιπλέον, η Ρένα Δούρου απογυμνώνει την επιχειρηματολογία τόσο της ηγεσίας της Πυροσβεστικής και εκθέτει τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Δημήτρη Τζανακόπουλο και τον τέως αναπληρωτή υπουργό Προστασίας του Πολίτη Νίκο Τόσκα που στην περίφημη συνέντευξη Τύπου της 26ης Ιουλίου είχαν πει ότι δεν προλάβαιναν να προχωρήσουν σε εκκένωση.
Για να υπερασπιστεί τις ενέργειές της μετά τις κατηγορίες περί αμέλειας της Περιφέρειας Αττικής, η Ρένα Δούρου επισημαίνει: «Αν από τα στοιχεία που διαθέτει η Πυροσβεστική, διαπιστώσει ότι η απομάκρυνση αφορά έναν δήμο, εισηγείται απευθείας προς τον Δήμαρχο. Αν δει ότι αφορά πάνω από δύο δήμους, εισηγείται απευθείας προς την Περιφέρεια, που με τη σειρά της ενημερώνει τους δήμους για να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες. Και τέτοια εισήγηση για οργανωμένη προληπτική απομάκρυνση, γραπτή, προφορική, με sms, με φαξ, με μέιλ, δεν έγινε ποτέ σε καμία υπηρεσία της Περιφέρειας Αττικής. Ενώ κάτι τέτοιο έγινε με τη σαφή εισήγηση της Πυροσβεστικής στις πρόσφατες πυρκαγιές στα χωριά της Εύβοιας».
Και καταλήγει η κυρία Δούρου αναφερόμενη ευθέως στο γιατί δεν έγινε εκκένωση των κατοίκων ώστε να προστατευθούν από τη φωτιά στο Μάτι: «Τώρα την διάσωση, διαφυγή, απεγκλωβισμό, σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο, στο χερσαίο χώρο, την επιχειρεί και τη συντονίζει αποκλειστικά η Πυροσβεστική».
Η συνέντευξη της Ρένας Δούρου στην εφημερίδα «Νέα Σελίδα»:
“Ερ: Είχε ευθύνη να σβήσει η Περιφέρεια Αττικής τις φωτιές στην Ανατολική Αττική κυρία Δούρου;
Απ: Να το ξεκαθαρίσουμε. Οι Περιφέρειες και γενικά η Τοπική Αυτοδιοίκηση, όταν ξεκινήσει μια δασική πυρκαγιά, δεν έχουν επιχειρησιακό ρόλο αλλά καλούνται, όπως και άλλοι φορείς – Αστυνομία, ΕΚΑΒ, Λιμενικό, εθελοντές, κ.α. -, να συνδράμουν ο καθένας με συγκεκριμένη αρμοδιότητα, πάντα όμως σύμφωνα τις εισηγήσεις και τις εντολές από την Πυροσβεστική. Για τους ΟΤΑ συγκεκριμένα, το θεσμικό πλαίσιο αναφέρει ως κύρια δράση “την δρομολόγηση δράσεων για τη υποστήριξη του έργου καταστολής από την πυροσβεστική με την διάθεση υδροφόρων, μηχανημάτων έργων κλπ εφόσον απαιτηθεί». Για λόγους διαφάνειας τα πάντα γίνονται εγγράφως, όπως ορίζει η παράγραφος 4.2.5 του σχετικού Σχεδίου αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών. Οι Περιφέρειες λοιπόν ικανοποιούν τα αιτήματα της πυροσβεστικής για μηχανήματα, προμηθεύουν την Πυροσβεστική με ό,τι τους ζητήσει και μάλιστα εγγράφως. Και αυτό είναι και το λογικό από τη στιγμή που μόνο η Πυροσβεστική έχει εκπαιδευθεί, διαθέτει την εμπειρία, την γνώση και τα μέσα για να σβήνει τις πυρκαγιές.
Να το πω απλά με στρατιωτικούς όρους. Η πυροσβεστική είναι στην πρώτη γραμμή και πολεμάει, είναι το πεζικό, τα τεθωρακισμένα, το μάχιμο τμήμα, ξέρει και μπορεί να το κάνει αυτό. Ενώ οι Περιφέρειες είναι το σώμα εφοδιασμού της πρώτης γραμμής και σύμφωνα με το Σχέδιο Δράσης και το Μνημόνιο Συνεργασιών με ιδιωτικούς φορείς, που έχουν εκπονήσει, έχουν το ρόλο να κινητοποιούν όλους όσοι μπορούν να προσφέρουν αυτά τα μηχανήματα που ζητάει το μέτωπο. Αυτό ακριβώς που πράξαμε.
Ο ρόλος αυτός, όπως καταλαβαίνετε, δεν προσφέρεται για επικοινωνιακή αξιοποίηση, είναι όμως ουσιαστικής σημασίας για την επίτευξη του στόχου που είναι η καταστολή και κατάσβεση της πυρκαγιάς.
Ερ: Έχουν γραφτεί και έχουν ειπωθεί πολλά για εκείνες τις κρίσιμες ώρες. Τώρα, 3 εβδομάδες μετά τα τραγικά γεγονότα, με την ασφάλεια που δίνει η απόσταση από αυτά, κάνοντας ένα φλας μπακ, πείτε μας τι έγινε λεπτό προς λεπτό;
Απ: Τη μοιραία Δευτέρα, μόλις ενημερώθηκα στο Γραφείο μου όπου βρισκόμουν μαζί με τα στελέχη και τους υπηρεσιακούς της Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας Αττικής, στις 12.30 για την πυρκαγιά στην Κινέττα, απέστειλα αμέσως τον αρμόδιο χωρικό Αντιπεριφερειάρχη, που σε συνεργασία με τον Δήμαρχο και τον εκπρόσωπο της Πυροσβεστικής και σε άμεση επαφή μαζί μου, υλοποιήσαμε άμεσα όλα τα αιτήματα της Πυροσβεστικής.
Ήμουν συνεχώς όπως και τα στελέχη της Πολιτικής Προστασίας, στα γραφεία της Περιφέρειας ώστε να είναι δυνατή η άμεση τηλεφωνική επικοινωνία με όλους τους ανά χωρική ενότητα υπηρεσιακούς παράγοντες της Περιφέρειας. Αντιμετωπίσαμε πρακτικά όλα όσα προέκυπταν συνεχώς. Στείλαμε στην Κινέττα 7 υδροφόρες και 2 γαιοπροωθητές. Η φωτιά εκεί εξελίσσονταν με δυσμενή τρόπο και για αυτό έστειλα περισσότερους υπαλλήλους της Πολιτικής Προστασίας στην περιοχή.
Ερ: Ας συνεχίσουμε με τις εξελίξεις στις 23 Ιουλίου…
Απ: Δυστυχώς οι συνθήκες στην περιοχή της Κινέττας επιδεινώθηκαν. Έγινε διακοπή της κυκλοφορίας στη νέα Εθνική οδό Αθηνών – Κορίνθου γιατί η φωτιά μαινόταν και άλλαζε συνεχώς κατευθύνσεις. Αυτός ήταν ο λόγος που συνομιλούσα τόσο με τον Δήμαρχο Μεγάρων όσο και με τη Δήμαρχο Μάνδρας – Ειδυλλίας περί τις 18.15. Η φωτιά αυτή συνέχισε το καταστροφικό της έργο όλο το βράδυ με κίνδυνο να περάσει προς άλλους δήμους και άλλη Περιφέρεια.
Εν τω μεταξύ, μόλις ενημερώθηκα, στις 16.50 για τη φωτιά στη Νταού Πεντέλης, αμέσως έστειλα τον αρμόδιο χωρικό αντιπεριφερειάρχη, που σε συνεργασία με τον Δήμαρχο και τον εκπρόσωπο της Πυροσβεστικής, βρέθηκαν επιτόπου και ήμασταν συνεχώς σε επαφή για την άμεση υλοποίηση όλων των αιτημάτων της Πυροσβεστικής.
Αργότερα, μόλις ενημερώθηκα στις 17.23 για τη φωτιά στην Καλλιτεχνούπολη, χωρίς να έχει διευκρινιστεί αν είναι άλλη εστία από τη Νταού Πεντέλης, αφού παρόλες τις προσπάθειες της Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας δεν έχω καμία συγκεκριμένη πληροφόρηση, στέλνω την εντεταλμένη Περιφερειακή Σύμβουλο για ζητήματα Πολιτικής Προστασίας, να βρει τον Δήμαρχο και τον αξιωματικό της Πυροσβεστικής, όπως και στις άλλες εστίες.
Κι ενώ με τις εντολές της Πυροσβεστικής συνδράμουμε σε ό,τι μας ζητείται όλες αυτές τις ώρες, περίπου στις 18.45 πληροφορούμαι, από την εντεταλμένη περιφερειακή σύμβουλο Πολιτικής Προστασίας ότι η φωτιά είναι στο Νέο Βουτζά και έχει περάσει τη λεωφόρο Μαραθώνος χωρίς κανείς να ενημερώσει για την κατεύθυνσή της, για την απειλούμενη περιοχή ή για τα άλλα χαρακτηριστικά της.
Ζητώ άμεσα και εγγράφως, αν και δεν το επιβάλλει ο νόμος, να συγκληθεί το Συντονιστικό Όργανο Πολιτικής Προστασίας σε ασφαλές σημείο, για αξιολόγηση της κατάστασης και συνδρομή στην Πυροσβεστική. Συγχρόνως ζητώ να συγκληθεί άμεσα το Κεντρικό Συντονιστικό Όργανο Πολιτικής Προστασίας, ζητώ την κήρυξη σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης της Ανατολικής και Δυτικής Αττικής, γιατί ας μην ξεχνάμε ότι η φωτιά στην Κινέττα συνεχιζόταν.
Γύρω στις 19.05 η επίσημη πληροφόρηση από την Πυροσβεστική είναι ότι η φωτιά καίει στην Καλλιτεχνούπολη προς Διώνη, από την Πολιτική Προστασία της Περιφέρειας ότι είναι στο Νέο Βουτζά χωρίς να μου έχει αναφερθεί συγκεκριμένη κατεύθυνση, πάντως αντίθετη από αυτή που λέει η Πυροσβεστική. Αναρωτιέμαι μήπως ισχύουν και τα δύο, συγχρόνως μαθαίνω και για νέα φωτιά στον Κάλαμο (19.05) ενώ μαίνεται ακόμη στην Κινέττα.
Είναι λοιπόν πολλά τα μέτωπα, δεν υπάρχει πλήρης πληροφόρηση για την εξέλιξή τους, οπότε κρίνω ότι το καλύτερο δυνατόν για την εκπλήρωση των καθηκόντων μου είναι να πάω στο Ενιαίο Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων του Πυροσβεστικού Σώματος, ώστε να έχω άμεση ενημέρωση για να μπορέσω να κινητοποιήσω τους φορείς που θα υλοποιήσουν όλες τις δράσεις που προβλέπονται. Βρέθηκα στο Κέντρο Επιχειρήσεων γύρω στις 19.30 και έφυγα από εκεί τα ξημερώματα της Τρίτης, 24 Ιουλίου. Όλα τα αιτήματα που είχα από την Πυροσβεστική, τα υλοποίησα άμεσα.
Ερ: Σας κατηγορούν ότι δεν «ήσασταν στη φωτιά στην Ανατολική Αττική» ή ότι είστε «εξαφανισμένη». Τι απαντάτε;
Απ: Από όσα μόλις σας είπα, είναι ξεκάθαρο ότι από τις 12.30 το μεσημέρι της μαύρης Δευτέρας, ως τα ξημερώματα της Τρίτης, ήμουν παρούσα στην Πολιτική Προστασία της Περιφέρειας και στο Ενιαίο Κέντρο Επιχειρήσεων της Πυροσβεστικής. Βοηθούσα, μαζί με τα στελέχη της Περιφέρειας, το έργο της Πυροσβεστικής, ως όφειλα από τη θέση της Περιφερειάρχη.
Καταλαβαίνω ότι κάποιοι θα ήθελαν να με δουν στα διάφορα μέτωπα της πυρκαγιάς ή να βγαίνω στο δελτίο κάποιου καναλιού.
Θέλω να πω στους συμπολίτες μου ότι δεν είμαι «εξαφανισμένη» στα άσχημα και «παρούσα» στις κορδέλες και τα εγκαίνια. Αυτή είναι μια σταθερή και συνεπής στάση μέσα σε αυτά τα χρόνια. Είναι μια στάση που δεν αρέσει σε πολλούς, κάποιους άλλους ξενίζει αλλά εκτιμώ ότι είναι η στάση που πρέπει να έχουν οι εργάτες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε μια διαφορετική Ελλάδα που πρέπει να κτίσουμε για το παρόν και το μέλλον. Προτιμώ να δρω παρά να μιλώ και αυτό στο τέλος θα κριθεί από τους πολίτες.
Ερ: Δεν βγήκατε να μιλήσετε όμως ούτε τις μέρες μετά την πυρκαγιά. Γιατί;
Απ: Αφενός γιατί η ουσιαστική δουλειά της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αφορά τις επόμενες μέρες. Όταν δηλαδή πρέπει να επουλωθούν πληγές, να οργανωθεί η αλληλεγγύη, να στηριχθούν οι άνθρωποι, να βοηθήσουμε να στηθούν υποδομές. Αφετέρου, όταν ακόμη υπάρχουν άθαφτοι νεκροί, θεωρώ ασέβεια να βγαίνω και να εξηγώ το ρόλο και τις αρμοδιότητές μου. Το ότι στέκομαι με σεβασμό μπροστά στην τραγωδία, με αφόρητο πόνο, όπως είπα στη συνέντευξή μου στην «Εφημερίδα των Συντακτών», και ότι θα μείνει για πάντα χαραγμένο μέσα μου, οι πολιτικοί μου αντίπαλοι το διαστρεβλώνουν υποστηρίζοντας ότι είμαι απαθής και αδιάφορη. Δεν μπορώ να ακολουθήσω τους πολιτικούς μου αντιπάλους στην επικοινωνιακή εκμετάλλευση της τραγωδίας.
Ερ: Και για να επανέλθω στο θέμα της εκκένωσης, θα μπορούσε η Περιφέρεια να πάρει τέτοια πρωτοβουλία;
Απ: Καλά κάνετε και θέτετε ξανά το ερώτημα. Γιατί πρέπει να το πούμε απλά και ξεκάθαρα για να το καταλάβει και ο κόσμος που μέσα στην οδύνη, το θρήνο και την οργή για την καταστροφή και τα θύματα, έχει βομβαρδιστεί το τελευταίο διάστημα από πληροφορίες που πολλές φορές, όμως, είναι στην ουσία fake news.
Άλλο λοιπόν οργανωμένη προληπτική απομάκρυνση, που είναι ένα προληπτικό μέτρο και λαμβάνεται πριν αρχίσει η φωτιά να απειλεί συγκεκριμένους οικισμούς. Και άλλο, διαφυγή, διάσωση, όταν η φωτιά έχει ήδη αρχίσει να κατακαίει την περιοχή και πρέπει να διασωθεί ο κόσμος. Στην περίπτωση της οργανωμένης προληπτικής απομάκρυνσης την εισήγηση σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο αλλά και την κοινή λογική, τη κάνει αποκλειστικά ο επιχειρησιακά υπεύθυνος του Πυροσβεστικού σώματος. Γιατί υπάρχει ο κίνδυνος, αν δεν συγκλίνουν οι παράγοντες και οι προϋποθέσεις που απαιτούνται, το προληπτικό μέτρο αντί να σώσει, τελικά να προκαλέσει περισσότερους τραυματισμούς, πανικό, ακόμη και θύματα.
Αν από τα στοιχεία που διαθέτει η Πυροσβεστική, διαπιστώσει ότι η απομάκρυνση αφορά έναν δήμο, εισηγείται απευθείας προς τον Δήμαρχο. Αν δει ότι αφορά πάνω από δύο δήμους, εισηγείται απευθείας προς την Περιφέρεια, που με τη σειρά της ενημερώνει τους δήμους για να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες. Και τέτοια εισήγηση για οργανωμένη προληπτική απομάκρυνση, γραπτή, προφορική, με sms, με φαξ, με μέιλ, δεν έγινε ποτέ σε καμία υπηρεσία της Περιφέρειας Αττικής. Ενώ κάτι τέτοιο έγινε με τη σαφή εισήγηση της Πυροσβεστικής στις πρόσφατες πυρκαγιές στα χωριά της Εύβοιας.
Τώρα την διάσωση, διαφυγή, απεγκλωβισμό, σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο, στο χερσαίο χώρο, την επιχειρεί και τη συντονίζει αποκλειστικά η Πυροσβεστική.
Το όλο θέμα περί δήθεν αμέλειάς μου να δώσω εντολή απομάκρυνσης, “κατασκευάστηκε” από συνάδελφό σας 24 ώρες μετά από την τραγωδία, ο οποίος μάλιστα βγήκε σε εθνικό δίκτυο και διάβαζε “κοπτοραπτικά” την εγκύκλιο, δημιουργώντας ψευδείς και παραπλανητικές εντυπώσεις ως προς τον τρόπο που ασκούσα τα καθήκοντά μου τη μαύρη Δευτέρα.
Ερ: Για το αν τελικά υπάρχουν ευθύνες;
Απ: Τις ευθύνες δεν θα τις αποδώσει ένα δημοσίευμα, ένα πρωτοσέλιδο μίας κυριακάτικης ή ένα τηλεοπτικό ρεπορτάζ. Ειδικά όταν, όπως είδαμε πολλές φορές να συμβαίνει το τελευταίο διάστημα, γινόμαστε μάρτυρες μίας δημοσιογραφίας που δείχνει ότι δεν ενδιαφέρεται για τα θύματα αλλά να κάνει προπαγάνδα, πατώντας πάνω στους νεκρούς και τα αποκαΐδια.
Επαναλαμβάνω ότι κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι «έγιναν όλα καλά» όταν υπάρχουν νεκροί. Υπάρχει ήδη σε εξέλιξη η έρευνα της Δικαιοσύνης για τις φωτιές στην Ανατολική Αττική και δε θα επιχειρήσω να προκαταλάβω τα πορίσματα της Δικαιοσύνης όπως έχουν σπεύσει να κάνουν ορισμένα κανάλια, ορισμένα εκδοτικά συγκροτήματα και πολιτικοί αντίπαλοι…
Ερ: Σας κατηγορούν ότι είχατε πει ότι «αν δεν κάνετε αντιπλημμυρικά και αντιπυρικά έργα σε 6 μήνες θα πάω σπίτι μου»…
Απ: Η απάντηση σε αυτό το μονταρισμένο από τη γνωστή ομάδα επαγγελματικής παραπληροφόρησης, είναι ότι η διατύπωσή μου αφορούσε τον αντιπλημμυρικό σχεδιασμό. Και σε αυτό απαντάει η πραγματικότητα και όχι η δική μου ερμηνεία. Για πρώτη φορά στην Αττική έχουμε σε εξέλιξη 160 έργα υποδομής, αντιπλημμυρικά και άλλα, κόστους μισού δις ευρώ, στο πλαίσιο μιας ολιστικής αντιμετώπισης.
Σήμερα στο δήμο Μάνδρας – Ειδυλλίας έχουν μπει οι μπουλντόζες για δύο μεγάλα έργα – και πήραμε το “πράσινο φως” για το τρίτο -, που όφειλαν να έχουν γίνει εδώ και δεκαετίες. Με είδατε να καλώ τις κάμερες για να το εκμεταλλευτώ επικοινωνιακά;
Σε κάθε περίπτωση πάντως, αυτοί που διακινούν αυτά τα βίντεο ή που παραποιούν τα λόγια μου, είναι οι ίδιοι που αποδεικνύεται ότι δεν ενδιαφέρονται ούτε για τη φωτιά, ούτε για τα θύματα. Δεν ενδιαφέρονται για τους ανθρώπους, για τους συμπολίτες μου που παλεύουν να ορθοποδήσουν στις πληγείσες περιοχές. Το μόνο που τους νοιάζει είναι η πολιτική εξόντωση.
Ερ: Με το χέρι στην καρδιά, τι αισθανθήκατε εκείνο το βράδυ, μετά από το τέλος της σύσκεψης, όταν βγήκατε με τον πρωθυπουργό στις κάμερες;
Απ: Μια στιγμή που ας μην τη νοιώσει κάνεις. Να ξέρεις ότι έχεις κάνει το καθήκον σου όπως προβλέπει ο νόμος και αυτό να μην είναι αρκετό. Και από την άλλη, όπως οι συμπολίτες μου στις πληγείσες περιοχές, αισθάνομαι την ανάγκη να σταθούμε στα πόδια μας. Να παλέψουμε. Να κάνουμε το αδύνατο, δυνατό. Για την ασφάλεια των πολιτών της Αττικής. Για να μην ξανασυμβεί.
Ερ: Ήσασταν από τους πρώτους που χαιρετίσατε την απελευθέρωση των δύο ελλήνων αξιωματικών. Τι θεωρείτε ότι συμβολίζει αυτή η εξέλιξη;
Απ: Ήταν η μόνη ευχάριστη είδηση που άκουσα τις τελευταίες ημέρες και μας έδωσε δύναμη και κουράγιο. Έστω κι αν κάποιοι επιχείρησαν να απομειώσουν τις πραγματικές της διαστάσεις. Πιστεύω ότι η εξωτερική πολιτική δεν είναι υπόθεση διαπροσωπικών σχέσεων ούτε πλειοδοσία πατριωτισμού αλλά απαιτεί συνεπή, σταθερή, νηφάλια και σε βάθος στρατηγική.
ΗΠΑ και Τουρκία: Η κόντρα και το μέλλον!
Πρελούδιο…
Ακόμη δεν λέει να καταλαγιάσει ο θόρυβος γύρω από την ένταση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, και όπως όλα δείχνουν η κόντρα Ουάσιγκτον – Ερντογάν, θα κρατήσει καιρό και το σήριαλ θα έχει πολλά επεισόδια. Εν μέσω αυτού του χαμού ήρθε και η θετική εξέλιξη της απελευθέρωσης των δύο Ελλήνων στρατιωτικών, από τον Ερντογάν, η οποία πυροδότησε σωρεία αναλύσεων και αγιογραφιών του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τράμπ. Ο κάθε πικραμένος έτρεξε να ευχαριστήσει τον Αμερικανό Πρόεδρο, για την απελευθέρωση των δυο και ένα κύμα αγάπης διαπέρασε το πανελλήνιο για τον μέχρι πρόσφατα, προσφιλή στόχο των απανταχού φίλων της παγκοσμιοποίησης και του παραδοσιακού δυτικού συστήματος. Πρόκειται για μια αστεία ιστορία η οποία δεν χρήζει σοβαρής ενασχόλησης.
Εκείνο που πραγματικά αξίζει μιας στεγνά ρεαλιστικής ανάλυσης είναι η κρίση στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Ερντογάν, και τα συνεχιζόμενα προβλήματα της Τουρκίας σε διάφορα επίπεδα, κυρίως στον τομέα της οικονομίας. Όσο αφορά τους λεονταρισμούς του Ερντογάν, έχω αναφερθεί σε προηγούμενο περί τα κοκόρια κείμενο μου.
Αμερικανοτουρκικές σχέσεις…
Πραγματικά διανύουμε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και ταραχώδη περίοδο στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Η συνεχιζόμενη κόντρα γύρω από την απελευθέρωση του Αμερικανού Πάστορα, Άντριου Μπράνσον, έχει εξελιχθεί σε μια σκληρή διεθνή κόντρα μεταξύ ΗΠΑ και Τουρκίας. Εδώ θα ήθελα να καλέσω όλους αυτούς, στην Ελλάδα, που αρέσκονται σε περισπούδαστες αναλύσεις για την κόντρα αυτή, να ασχοληθούν λίγο με την υπόθεση Μπράνσον έτσι ώστε να δουν πως και γιατί βρέθηκε να κρατείται στην Τουρκία. Το μόνο που θα αναφέρω είναι ότι η μεγάλη βάση υποστήριξης του Ερντογάν στην Τουρκία, είναι οι ισλαμιστές, ενώ αντίστοιχα του Προέδρου Τράμπ, στις ΗΠΑ, είναι οι Χριστιανοί Συντηρητικοί Ευαγγελιστές, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και ο Αντιπρόεδρος, Μάϊκ Πένς. Αυτό έχει τη σημασία στην όλη κόντρα. Δεν θα επεκταθώ άλλο γιατί το θέμα αυτό είναι από μόνο του μια μονογραφία.
Η τουρκική λίρα, αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια κρίση, κατά κύριο λόγο λόγω της πολιτικής πίεσης από τον Ερντογάν και τους υποστηρικτές του, προς την κεντρική τράπεζα της Τουρκίας, να κρατήσει πλασματικά χαμηλά τα επιτόκια. Την κρίση ήρθε να επιτείνει ένα κτύπημα από μια απρόσμενη μέχρι πριν λίγο διάστημα πηγή τις ΗΠΑ, όταν ο Πρόεδρος Τράμπ, ανακοίνωσε των διπλασιασμό των δασμών στις εισαγωγές χάλυβα και αλουμινίου από την Τουρκία, συνδέοντας την κίνηση αυτή με την κράτηση Μπράνσον.
Ενώ η οικονομική πίεση από τις ΗΠΑ, είναι κάτι συνηθισμένο στις διεθνείς σχέσεις, ως όπλο εναντίον στρατηγικών αντιπάλων, είναι η πρώτη φορά που το όπλο αυτό χρησιμοποιείται εναντίον ενός συμμάχου. Από την κίνηση αυτή προκύπτουν κάποια αποτελέσματα.
Επιπτώσεις της κόντρας…
Το πρώτο είναι, ότι στην παρούσα φάση η συμμαχία των ΗΠΑ με την Τουρκία, δεν υφίσταται. Και δεν μιλάμε για τη συμμαχία στο ΝΑΤΟ. Το ΝΑΤΟ έχει ήδη πεθάνει. Αναφέρομαι στις διμερείς διευθετήσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας. Οι δύο πλευρές έχουν μια μακρά στρατιωτική σχέση που πηγαίνει δεκαετίες πίσω στα 1950, με τις τουρκικές βάσεις να είναι κομβικές για τους στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, στην Ανατολική Μεσόγειο, το Ισραήλ, το Λίβανο, τη Συρία, το Ιράκ, το Ιράν, την πρώην Γιουγκοσλαβία, τη Μαύρη Θάλασσα, και τον Καύκασο. Η σχέση αυτή έχει οικοδομηθεί σε συγκεκριμένες βάσεις και δεδομένα. Η μακρά ιστορία της Τουρκίας, η ποικιλόμορφη και δυναμική οικονομία της, την καθιστά τη μόνη δύναμη που ακουμπά τη Μέση Ανατολή, και έχει τα χαρακτηριστικά να παρέχει βοήθεια στις ΗΠΑ, δημιουργώντας τα λιγότερα προβλήματα. Η θέση της στο χάρτη, μεταξύ Ασίας και Ευρώπης, μεταξύ της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της Μεσογείου, την καθιστά πύλη διέλευσης για κάθε εκτός περιοχής δύναμη που θέλει να παίξει σε αυτές τις τέσσερεις περιοχές.
Κατά τη διάρκεια του πρώτου πολέμου στον Περσικό Κόλπο, η βάση στο Ιντσιρλίκ, αποτέλεσε στρατηγικό σημείο για τις αμερικανικές επιχειρήσεις. Μόλις ο Ερντογάν ανήλθε στην εξουσία, το 2003, αρνήθηκε την παραχώρησή της, αναγκάζοντας την Ουάσιγκτον, να αναζητήσει μεγαλύτερες σε απόσταση και κόστος επιλογές. Μπορεί η Τουρκία να έχασε σε οικονομικές απολαβές, αλλά άρχισε να επιδεικνύει και να διαπραγματεύεται τη στρατηγική της σημασία. Χωρίς τη συμμαχία μεταξύ των δυο, η αμερικανική εξωτερική πολιτική σε αυτές τις τέσσερεις περιοχές, πρέπει να είναι αμφίβια η να στηρίζεται σε λιγότερο ικανούς, σταθερούς και αξιόπιστους συμμάχους.
Αμερικανική αποχώρηση…
Αυτό από μόνο του βροντοφωνάζει αμερικανική αποχώρηση από αυτές τις τέσσερεις περιοχές. Τουλάχιστον, όσο αφορά την αμερικανική παρουσία που έχουμε συνηθίσει μέχρι σήμερα. Αυτό θα γίνει αισθητό περισσότερο από οπουδήποτε αλλού στη Μέση Ανατολή. Μέσα στην επόμενη χρονιά επίκειται αποχώρηση των ΗΠΑ, από Συρία και Κουρδικές περιοχές στο Ιράκ. Πολύ σύντομα θα ακολουθήσει και η αποχώρηση από τη βάση στο Ιντσιρλίκ. Αισθητό θα γίνει σε Αφγανιστάν και πρώην Γιουγκοσλαβία.
Η κόντρα και η Ευρώπη…
Την ίδια στιγμή η χρήση της οικονομικής πίεσης ως όπλο εξωτερικής πολιτικής, οδηγεί σε πανικό κάποιες αγορές. Η Τουρκία το αισθάνεται αυτό τώρα, αλλά η Ευρώπη έπεται πολύ σύντομα. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι αμέσως με την ανακοίνωση των μέτρων εναντίον της Τουρκίας, υπήρξε πρόβλημα στις ευρωπαϊκές αγορές και το ευρώ. Όπως επίσης και δηλώσεις εναντίον της ενέργειας του Αμερικανού Προέδρου, και υπέρ της Τουρκίας, από συγκεκριμένες ευρωπαϊκές χώρες, που είναι τεράστια εκτεθειμένες στην τουρκική οικονομία. Για τους όψιμους αγιογράφους του Προέδρου Τράμπ, εδώ κολλάει και η ξαφνική απελευθέρωση από τον Ερντογάν των δυο Ελλήνων στρατιωτικών. Απλή ανάλυση διεθνών είναι και όχι πυρηνική φυσική.
Η σχέση της Ευρώπης με την Τουρκία, είναι τρικυμιώδης. Υπάρχουν μεγάλες πολιτισμικές διαφορές, θρησκευτικές διαφορές, όπως και διαφορές στον ρόλο που πρέπει να παίζει η κυβέρνηση και η θρησκεία στην κοινωνία. Η Ευρώπη έχει μετατραπεί σε μια σούπα της στρεβλής παγκοσμιοποίησης και συνεχίζει ακάθεκτη σε αυτόν τον ολισθηρό δρόμο. Η Τουρκία, το ίδιο στρεβλά, βαδίζει στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση. Οι δυο πλευρές έχουν πίσω τους μια ιστορία συγκρούσεων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, συνεχίζει το αστείο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία, ενώ είναι σαφές ότι θα πρέπει να παγώσει η κόλαση για να γίνει μέλος της ΕΕ, η Τουρκία.
Σε οικονομικό επίπεδο οι τουρκικές τράπεζες είναι τεράστια εκτεθειμένες, ιδιωτικά και δημόσια, και ο κατασκευαστικός τομέας της Τουρκίας σε όλα τα επίπεδα, είναι στενά συνδεδεμένος με τις ευρωπαϊκές αγορές.
Η στοχοποίηση της Τουρκίας από τις ΗΠΑ με δασμούς, είναι μόλις ένα βήμα από τη χρήση δευτερέυουσων κυρώσεων, για αποκλεισμό της πρόσβασης της Τουρκίας, στις παγκόσμιες οικονομικές αγορές. Ήδη η Ουάσιγκτον έχει προετοιμάσει τέτοιου είδους κυρώσεις για το Ιράν, είναι εξαιρετικά πιθανό ότι θα τις επιβάλλει σε κινεζικές επιχειρήσεις (αν και σύντομα μπορεί να υπάρξει συμφωνία Τράμπ με Σι). Παρά τις φανφάρες των Βρυξελλών, οι περισσότερες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που έκαναν δουλειές με το Ιράν, τις σταμάτησαν για να αποφύγουν τις αμερικανικές κυρώσεις, και βρίσκονται υπό το φόβο ότι κάτι παρόμοιο μπορεί να συμβεί με την Τουρκία. Πρόκειται για ένα βάσιμο φόβο, αφού μια επιβολή δευτερέυουσων αμερικανικών κυρώσεων στην Τουρκία, θα είναι καταστροφή για τους Ευρωπαίους, όχι μόνο για την πρόσβαση στην αγορά της Τουρκίας, αλλά και για την πρόσβαση στις διεθνείς αγορές. Με δεδομένο ότι οι δευτερεύουσες κυρώσεις σπάνε τη σύνδεση μεταξύ μιας οντότητας και το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, αποκλείουν αυτόματα και το διεθνές εμπόριο.
Η ΕΕ βασίζεται στην ασπίδα ασφάλειας και το διεθνές σύστημα εμπορίου που συντηρούν οι ΗΠΑ, εδώ και δεκαετίες. Με την ουσιαστική διάλυση του ΝΑΤΟ, η αμερικανική ασπίδα ασφάλειας παύει να υφίσταται. Με τα μέτρα Τράμπ, εναντίον της Τουρκίας, και τη χρήση, γενικά, δευτερέυουσων οικονομικών κυρώσεων, επίκειται κατάρρευση της παγκόσμιας πρόσβασης στις αγορές.
Το πλήγμα στο ευρώ μετά την ανακοίνωση των μέτρων εναντίον της Τουρκίας, από την Ουάσιγκτον, ήταν η πρώτη ένδειξη, του τρόμου των Ευρωπαίων για την ευάλωτη θέση στην οποία βρίσκονται. Αδυνατώντας να αντιμετωπίσουν με σοβαρότητα προβλήματα, όπως η οικονομική κρίση στην Ελλάδα, το Brexit, το μεταναστευτικό, οι εσωτερικές διαφωνίες χωρών όπως η Πολωνία και η Ουγγαρία, και η άνοδος κομμάτων αντίθετων στη λογική Βερολίνου – Βρυξελλών, σε συνδυασμό με τη θανάσιμη, πλέον, απειλή για το σύστημα διατήρησης της ειρήνης, της ευημερίας και της ενότητας στην Ευρώπη, οδεύουν σε μια πορεία καταστροφής. Συνεχίζουν να ζουν στον κόσμο τους και αυτό χωρίς καν η Αμερική να έχει εξαπολύσει απευθείας πυρά εναντίον αυτού του συστήματος.
Η κόντρα και το διεθνές σύστημα…
Η κόντρα Ουάσιγκτον – Άγκυρας, μας δίνει μια πρώτη ιδέα για το τι θα συμβεί από την αποσύνθεση του μέχρι σήμερα διεθνούς συστήματος. Η Αμερική αποσύρεται, σταδιακά, από τη συντήρησή του εδώ και χρόνια. Ο Τράμπ εντατικοποιεί το ρυθμό αυτής της απομάκρυνσης. Ενισχύει με μεγάλη επιτυχία την αυτονομία της αμερικανικής οικονομίας, με αποτέλεσμα όταν έλθει η κατάρρευση η Αμερική να μην το καταλάβει καν. Δεν ισχύει το ίδιο για όλους τους άλλους. Αυτή είναι ρεαλιστικά η μεγάλη εικόνα. Υπάρχουν όμως και μικρότερα μέτωπα.
Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος, λόγω αυτής της μεγάλης εικόνας να οδηγηθούμε σε μια παγκόσμια αποσταθεροποίηση. Μια πιθανότητα είναι μια συνολική αποχώρηση από τις ΗΠΑ. Μια άλλη όμως πιθανότητα είναι η στοχοποίηση χωρών, μια κάθε φορά. Ίσως η Τουρκία να είναι το πρώτο τεστ μιας τέτοιας στρατηγικής. Ίσως μέσα από αυτή την κόντρα βλέπουμε μια νέα παγκόσμια στρατηγική εξωτερικής πολιτικής από τις ΗΠΑ, όπου θα έχουμε διαχείριση οικονομικών, πολιτικών και στρατηγικών ζητημάτων σε περιφερειακό επίπεδο.
Η Τουρκία θα πονέσει πολύ… αλλά…
Η Τουρκία θα πονέσει πολύ. Η εξάρτησή της στο διεθνές εμπόριο είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή της Αμερικής, με μεγαλύτερο άνοιγμα στην Ευρώπη. Ο πόνος θα είναι μεγάλος. Παρόλα αυτά τα δεδομένα δείχνουν στο βάθος ανάκαμψη. Έχει νέο, δυναμικό, και αρκετά μορφωμένο πληθυσμό. Δυνατές υποδομές. Μεγάλη εσωτερική ζήτηση, για να μειώσει την ανάγκη της σε εξαγωγές. Μικρές έως ανύπαρκτες πιθανότητες να δεχθεί εισβολή. Τις ισχυρότερες ένοπλες δυνάμεις στην ευρύτερη περιφέρεια. Στρατηγική γεωγραφικά θέση, για να ελέγχει το εμπόριο στην ευρύτερη περιφέρεια, μεταξύ της Μέσης Ανατολής, της Ευρώπης, της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, και της Μεσογείου. Αυτά που χρειάζεται να εισάγει είναι διαθέσιμα σε χώρες με τις οποίες γειτονεύει. Σε ένα σύστημα χωρίς παγκοσμιοποίηση η Τουρκία θα πονέσει, αλλά θα ανακάμψει σύντομα και με κυριαρχικό ρόλο στην γειτονιά της. Αυτό θα της δώσει τη δυνατότητα προοδευτικά, να διαμορφώσει τη γειτονιά της στα δικά της μέτρα, όταν θα επέλθει η αποσύνθεση του συστήματος.
Αμερική – Τουρκία και μέλλον…
Για όλους τους παραπάνω λόγους μια θετική σχέση μεταξύ της μελλοντικής Τουρκίας και των ΗΠΑ, είναι σχεδόν μονόδρομος και προς το συμφέρον και των δυο πλευρών. Έχουν τεράστιες διαφορές μεταξύ τους, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μια εχθρική σχέση είναι προς το συμφέρον τους. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι σε αυτό που έρχεται Ουάσιγκτον και Άγκυρα, βαδίζουν σε αντίθετη κατεύθυνση. Στην πορεία η παρούσα σκληρή κόντρα, είναι κόντρα στο συμφέρον και των δυο. Μπορεί το σύστημα να καταρρέει και οι ΗΠΑ να αποχωρούν, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα και πλήρη αποχώρηση. Οι διαφορές μεταξύ των δυο, εάν αναλυθούν προσεκτικά, είναι περιστασιακές και πυροδοτούμενες από την παρούσα εσωτερική πολιτική συγκυρία. Ας μην βιάζονται λοιπόν κάποιοι να βάλλουν ταφόπλακα σε αυτή τη σχέση. Όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοικτά ή όπως λένε στην Αμερική TBD (to be determined), μένει να καθοριστεί.
Δυστυχία σου Ελλάς…
Αυτή είναι μια καθαρά ψυχρή και ρεαλιστική ανάλυση διεθνών σχέσεων για την κόντρα ΗΠΑ – Τουρκίας και τις πιθανότητες για το μέλλον. Ταυτόχρονα είναι μια ανάλυση βάση ανησυχίας και έντονου προβληματισμού για όσους καταφέρνουν να αποκοπούν από τη μίζερη ελληνική πραγματικότητα. Πέρα λοιπόν από το love story και την ευγνωμοσύνη προς τον Αμερικανό Πρόεδρο, πέρα από το καθημερινό πολιτικό ξεκατίνιασμα, πέρα από τις φανφάρες και τις φιέστες, σκεφτόμαστε καθόλου το μέλλον; Προβληματιζόμαστε, αναλύουμε αυτά που έρχονται. Που θα βρεθεί η χώρα στο νέο σκηνικό;
Επιστρέφοντας σύντομα στο μπάχαλο των Αθηνών, καταθέτω τις παραπάνω σκέψεις ως βάση προβληματισμού και τροφή για μια σοβαρή συζήτηση και σε καμία περίπτωση δεν διεκδικώ το αλάθητο προβλέψεων και ανάλυσης.
*Ο Δημήτρης Απόκης, είναι Διεθνολόγος και Δημοσιογράφος, Απόφοιτος του The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies, The Johns Hopkins University, μέλος του The International Institute of Strategic Studies, και διετέλεσε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, το Στέητ Ντιπάρτμεντ, και το Πεντάγωνο, στην Ουάσιγκτον.