Για «πέντε μύθους και για πέντε λάθη» στην περίπτωση της Ελλάδας κάνει λόγο η γερμανική εφημερίδα Handelsblatt, με αφορμή την έξοδο από το μνημόνιο. Στην εφημερίδα έκανε δήλωση και ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Όλαφ Σολτς.
Oι πέντε μύθοι σύμφωνα με το δημοσίευμα
1. Τα κονδύλια της βοήθειας εξανεμίστηκαν από το διεφθαρμένο (ελληνικό) κράτος
2. Το ΔΝΤ ήταν ο «κακός»
Η αλήθεια είναι ότι στην αρχή του προγράμματος, το ΔΝΤ ήταν ιδιαίτερα αυστηρό στις δημοσιονομικές απαιτήσεις και τελικά πιο απαισιόδοξο από τους Ευρωπαίους για την εξέλιξη της οικονομίας και του χρέους της Ελλάδας. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, το ΔΝΤ έγινε σαφώς πιο ρεαλιστικό, όταν συνειδητοποίησε ότι το πρόγραμμα λιτότητας για την Αθήνα ήταν πολύ σκληρό.
3. Οι Έλληνες είναι τεμπέληδες και δεν έκαναν ποτέ οικονομίες
Το στερεότυπο των «τεμπέληδων Ελλήνων» δεν ίσχυε ποτέ. Το 2014, εν μέσω κρίσης, σύμφωνα με μια στατιστική του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, οι Έλληνες εργάζονταν κατά μέσο όρο 2.035 ώρες το χρόνο, ενώ οι Γερμανοί μόνο 1.363 ώρες.
Μύθος είναι επίσης ότι το ελληνικό συνταξιοδοτικό σύστημα είναι πολύ πιο «πολυτελές» από το γερμανικό: στην αρχή της κρίσης, το 2010, πριν δηλαδή από όλες τις μεταρρυθμίσεις για το συνταξιοδοτικό, οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα και στη Γερμανία συνταξιοδοτούνταν σχεδόν στην ίδια ηλικία.
Και, είτε πρόκειται για τις συντάξεις είτε για την υγεία, οι περικοπές τις οποίες έπρεπε να υπομείνουν οι Έλληνες κάνουν τις μεταρρυθμίσεις της ατζέντας Σρέντερ να μοιάζουν με δροσερό καλοκαιρινό αεράκι.
4. Η Γερμανία κερδίζει χρήματα από τη διάσωση
Το σωστό είναι ότι από το 2010 η Γερμανία κέρδισε περίπου 2,9 δισεκατομμύρια ευρώ από τους τόκους των δανείων προς της Ελλάδα. Παρ’ όλα αυτά, η Γερμανία δεν επωφελήθηκε από την κρίση. Για παράδειγμα, οι διεθνείς πιστωτές, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, έχουν χορηγήσει στην Ελλάδα ελάφρυνση του χρέους, η οποία πρόσφατα ανήλθε σε περίπου 34 δισεκατομμύρια ευρώ.
Η Γερμανία έχει δανείσει χρήματα στην Ελλάδα με πολύ χαμηλότερα επιτόκια από ό,τι συνήθως και θα της επιστραφούν μετά από πολλά χρόνια. Αυτά τα χρήματα θα μπορούσαν εν τω μεταξύ να τα χρησιμοποιήσει για άλλους σκοπούς. Η Γερμανία χορήγησε επίσης δισεκατομμύρια στο Ευρωπαϊκό Ταμείο διάσωσης ESM, το οποίο δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της κρίσης.
5. Η κρίση χρέους της Ελλάδας τελείωσε πλέον
Για κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει λόγος. Αν δει κανείς τους απόλυτους αριθμούς, η χώρα βρίσκεται πιο βαθιά χρεωμένη από ό,τι στην αρχή της κρίσης.
Παρόλα αυτά, η Αθήνα δεν πρόκειται να αντιμετωπίσει κάποια επείγουσα χρηματοδοτική ανάγκη: με ένα αποθεματικό ύψους 24 δισεκατομμυρίων ευρώ το οποίο έχει δημιουργηθεί από δάνεια και ίδιους πόρους, η χώρα θα είναι σε θέση να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις τα επόμενα δύο χρόνια. Μετά η κατάσταση θα μπορούσε να γίνει δύσκολη. Έτσι, το ΔΝΤ πιστεύει ότι από το 2027 το χρέος θα αυξηθεί ξανά.
Τα πέντε μεγαλύτερα λάθη
1. Η πολιτική υποτίμησε την έκταση της κρίσης
Σχεδόν όλοι οι πολιτικοί παραδέχονται σήμερα ότι την άνοιξη του 2010 υποτίμησαν την έκταση της ελληνικής κρίσης. Δεν μπορούσαν να φανταστούν -και μάλλον δεν ήθελαν να παραδεχτούν- ότι μια χώρα του ευρώ είχε παραποιήσει τόσο τα στοιχεία του προϋπολογισμού της ώστε θα μπορούσε να περιπέσει σε μια τόσο βαθιά κρίση.
Στη Γερμανία, θεώρησαν μάλιστα ότι θα μπορούσαν να αναμείνουν τις εκλογές στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία το 2010, προτού ασχοληθούν με την Ελλάδα. Αυτή η αβεβαιότητα «ήταν δηλητήριο για την εμπιστοσύνη των αγορών ως προς στην πολιτική συνοχή της ευρωζώνης. Συντέλεσε στο να μετατραπεί η ελληνική κρίση σε κρίση του ευρώ», λέει ο οικονομολόγος Λούκας Γκούτενμπεργκ. Ωστόσο, η νομισματική ένωση δεν είχε το 2010 ούτε την εμπειρία να αντιμετωπίσει μια τέτοια κρίση, ούτε διέθετε μια αρχιτεκτονική αντιμετώπισης κρίσεων.
2. Έγιναν πολλές περικοπές και λίγες μεταρρυθμίσεις
Αρχικά, οι πιστωτές της Ελλάδας γνώριζαν κυρίως ένα μέσο για να αναστρέψουν την πορεία της χώρας: τις περικοπές. Αλλά οι αυστηροί δημοσιονομικοί περιορισμοί ώθησαν την Αθήνα όλο και πιο βαθιά στην ύφεση. Ότι θα ήταν καλύτερο να επικεντρωθεί κανείς στις μεταρρυθμίσεις και κάπως λιγότερο στην αποταμίευση το αναγνώρισε νωρίς το ΔΝΤ. Σε μια έκθεση του 2013, αναφέρονταν «σημαντικές αποτυχίες» στο θέμα της διάσωσης της Ελλάδας.
Προφανώς υπήρξε υπερβολική αισιοδοξία στις οικονομικές προβλέψεις. Μαζί με την Αργεντινή, η Ελλάδα είναι μία από τις ελάχιστες χώρες στις οποίες η κανονική προσέγγιση του ΔΝΤ δεν λειτούργησε. Σε αντίθεση με άλλα προγράμματα, η οικονομία δεν ανέκαμψε μέσω της αύξησης των εξαγωγών μετά την αρχική ύφεση.
3. Το κούρεμα ήρθε πολύ αργά
Πολλοί ειδικοί παραδέχονται εκ των υστέρων, ότι το κούρεμα του χρέους τον Φεβρουαρίου του 2012, θα έπρεπε να έχει γίνει νωρίτερα και μάλιστα στην αρχή του προγράμματος βοήθειας την άνοιξη του 2010. «Έτσι θα είχε σταθεροποιηθεί η οικονομική κατάσταση της Ελλάδας νωρίτερα», πιστεύει ο οικονομολόγος κ. Γκούτενμπεργκ.
4. Ψεύτικες υποσχέσεις
Ξανά και ξανά, οι ψεύτικες υποσχέσεις τράβηξαν σε μάκρος τη διάσωση της Ελλάδας. Οι πιστωτές της συντηρητικής κυβέρνησης του πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά τού υποσχέθηκαν ελάφρυνση του χρέους εάν εφαρμόζονταν οι μεταρρυθμίσεις του δεύτερου πακέτου διάσωσης. Ο Σαμαράς ήταν επίσης στο σωστό δρόμο, αλλά ελάφρυνση του χρέους δεν έγινε τελικά το 2014.
Αλλά ψεύτικες υποσχέσεις δεν δόθηκαν μόνο στην Ελλάδα. Το 2015, ο τότε υπουργός Οικονομικών Σόιμπλε έπεισε την απρόθυμη κοινοβουλευτική ομάδα των Χριστιανοδημοκρατών να εγκρίνει το τρίτο πακέτο διάσωσης με τη δέσμευση της συμμετοχής του ΔΝΤ και της εκ μέρους του πίεσης για σκληρές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα.
Αλλά ακόμα και τότε ήταν σαφές ότι το Ταμείο δεν θα συνεισέφερε χρήματα, εφ’ όσον δεν υπάρξει κούρεμα του χρέους κατά του οποίου αντιτασσόταν με τη σειρά της η Γερμανία. Για τρία χρόνια, Ευρωπαίοι και ΔΝΤ τσακώνονταν και στο τέλος το Ταμείο αποχώρησε…
«Η ενασχόληση με την Ελλάδα πολύ πέραν της έκτασης της πραγματικής κρίσης του ευρώ κατανάλωσε μεγάλη προσοχή και πολιτικό κεφάλαιο, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί καλύτερα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ευρωζώνης», κατά τον κ. Γκούτενμπεργκ.
5. Η επικοινωνία ήταν κακή
«Το μεγαλύτερο λάθος συνέβη στην αρχή: δεν θα έπρεπε ποτέ να επιτραπεί να δοθεί η εντύπωση στις αγορές ότι υπάρχει η σκέψη να εγκαταλειφθεί εν ανάγκη ένα μέλος της Ευρωζώνης», λέει ο κ. Γκούτενμπεργκ. «Ήδη τότε θα έπρεπε να έχει ειπωθεί καθαρά: Θα πρέπει να υπάρξουν οδυνηρές περικοπές, αλλά μια νομισματική ένωση είναι μη αναστρέψιμη και θα φροντίσουμε να παραμείνει έτσι. Και αυτό θα κοστίσει χρήματα».
Αυτό ακριβώς όμως δεν συνέβη. Ιδίως Γερμανοί πολιτικοί, αρνήθηκαν να παραδεχτούν ότι δεν θα αποφευχθεί η ελάφρυνση του ελληνικού χρέους. Ούτε η πολιτική εξήγησε επαρκώς στους Έλληνες τις δυνατότητες των προγραμμάτων διάσωσης – δηλαδή τον εκσυγχρονισμό της υπερβολικά ρυθμισμένης οικονομίας τους
Ανάλυση: «Σκοτεινές προοπτικές για το Ελληνικό μέλλον»
Ανάλυση του GerdHoehler στη σημαντικότερη εφημερίδα του Λουξεμβούργου με τίτλο «Σκοτεινές προοπτικές για το μέλλον» και υπότιτλο «Η Ελλάδα είναι μετά από οκτώ χρόνια κρίσης κλονισμένη και χρειάζεται ένα σχέδιο Marshall – μια ανάλυση» αναφέρει ότι «ήταν μια υπαρξιακή κρίση μέχρι το όριο της χρεοκοπίας και της απομάκρυνσης από την Ευρωζώνη : Επί οκτώ χρόνια η Ελλάδα εξαρτάτο οικονομικά από διεθνείς δανειστές».
Γράφει ο GerdHoehler:
«Μετά από μια οκταετή θεραπεία θα έπρεπε ο ασθενής να είναι σε καλύτερη κατάσταση από ό,τι στην έναρξή της. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η οποία από σήμερα κόβει τον ομφάλιο λώρο από τα προγράμματα στήριξης των εταίρων στην Ευρωζώνη και του ΔΝΤ, συμβαίνει το αντίθετο: Η χώρα είναι εξασθενημένη: Το χρέος είναι υψηλότερο, οι αριθμοί των ανέργων υψηλότεροι και οι άνθρωποι πιο αποθαρρυμένοι σε σχέση με την έναρξη της κρίσης. Για τον λόγο αυτό, η ευθύνη των ΄σωτήρων΄ δεν τελειώνει με την ολοκλήρωση του προγράμματος βοήθειας. Αυτοί συνεχίζουν να είναι υποχρεωμένοι να διορθώσουν τα σφάλματα της υπερβολικής πορείας λιτότητας και να υποστηρίξουν την Ελλάδα στην ανοικοδόμηση της οικονομίας της», παρατηρεί ο συντάκτης.
«Η Ελλάδα ξεκινά τώρα ένα ΄νέο κεφάλαιο΄, δηλώνει ο Jean-Claude Juncker, με αφορμή την έξοδο από το πρόγραμμα στήριξης. Η ανακούφιση του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι κατανοητή. Ο Juncker ήταν ένα από τα πρόσωπα-κλειδιά στο χρονικό των κρίσεων», σημειώνει μεταξύ άλλων ο συντάκτης, τονίζοντας ότι «πάνω από μια φορά η χώρα βρέθηκε στο χείλος της χρεοκοπίας. Το Grexit, η έξοδος από την Ευρωζώνη, φαινόταν αναπότρεπτο. Το ότι τα πράγματα δεν έφτασαν μέχρι εκεί, πολλοί το γιορτάζουν σήμερα ως μεγάλη επιτυχία. Και ο Πρωθυπουργός Αλ. Τσίπρας, μιλώντας για την σημερινή Δευτέρα, κάνει λόγο για ‘ιστορική ημέρα’». «Για πολλούς Έλληνες αυτό ακούγεται ως ανούσιο. Το ποσοστό της ανεργίας είναι διπλάσιο από την έναρξη της διάσωσης, πάνω από 1 εκατ. άνθρωποι έχασαν την δουλειά τους. Οι μισθοί και οι συντάξεις μειώθηκαν κατά μέσο όρο κατά 30%, οι περιουσίες των Ελλήνων συρρικνώθηκαν κατά 40% – και επειδή πολλοί άνθρωποι καταναλώνουν εδώ και χρόνια τις αποταμιεύσεις τους για να βιοποριστούν», αναφέρει μεταξύ άλλων ο συντάκτης, επισημαίνοντας ακόμη ότι «η οικονομική ισχύς συρρικνώθηκε κατά ¼, ο όγκος τους χρέους είναι υψηλότερος από ποτέ: Το ποσοστό του χρέους αυξήθηκε από 126% του ΑΕΠ το 2009 σε ποσοστό άνω του 190% του ΑΕΠ τώρα».
«Είναι δύσκολο να μιλήσει κάποιος για επιτυχία. Ο Επίτροπος της ΕΕ για τις νομισματικές υποθέσεις P.Moscovici δίνει και έναν τόνο αυτοκριτικής: Στην ελληνική κρίση υπήρξε ‘στην αρχή έλλειψη δυνατοτήτων, εργαλείων και πολιτικής βούλησης’ ώστε να τεθεί υπό έλεγχο η κατάσταση, αργότερα οι αποφάσεις συχνά ήταν ΄καθυστερημένες και όχι άριστες΄, δηλώνει ο Γάλλος. ‘Οκτώ χρόνια κρίσης είναι υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα’, είναι ο απολογισμός του», γράφει ο συντάκτης. «Η Ελλάδα είναι συνυπεύθυνη για αυτό. Οι θεσμοί της χώρας είναι αδύναμοι, η γραφειοκρατία είναι παντοδύναμη, η διαφθορά και ο πολιτικός νεποτισμός έχουν βαθιές ρίζες. Και οι επιμέρους κυβερνήσεις της Αθήνας επιβράδυναν τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, επειδή εφείσθησαν συγκρούσεων με ισχυρές ομάδες συμφερόντων και με την δική τους πολιτική πελατεία», παρατηρεί στην συνέχεια ο συντάκτης, επισημαίνοντας ότι «ευθύνη όμως φέρουν και οι δανειστές. Αυτοί υποτίμησαν τις καταστροφικές συνέπειες των όρων λιτότητας και έτσι οδήγησαν την Ελλάδα στην ύφεση, η οποία ως προς την έκταση και την διάρκεια ξεπέρασε μάλιστα και την ΄Μεγάλη Ύφεση’ των αρχών της δεκαετίας του ‘30 στις ΗΠΑ. Το αποτέλεσμα αυτής της οικονομικής κατάρρευσης είναι μια ανθρωπιστική καταστροφή, η οποία παραλύει την Ελλάδα και οικονομικά».
«Σαν να μην θέλουν να διδαχθούν τίποτε από αυτά, οι πιστωτές επέβαλαν τώρα στην Ελλάδα, με αφορμή τις ελαφρύνσεις του χρέους, αυστηρούς δημοσιονομικούς όρους, οι όποιοι εκτείνονται χρονικά μέχρι το 2060. Ένας νέος κορσές λιτότητας είναι το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται τώρα η Ελλάδα. Η Ελλάδα χρειάζεται ένα είδος Σχεδίου Marshall», γράφει ο συντάκτης, επισημαίνοντας καταληκτικά ότι «δεν πρόκειται για νέα δάνεια. Η Ελλάδα χρειάζεται τώρα βοήθεια κυρίως ως προς μια βαθειά μεταρρύθμιση της Δημόσιας Διοίκησης. Η χώρα πρέπει να οικοδομήσει δομές και θεσμούς, που να διασφαλίζουν το μέλλον της. Αυτό ισχύει κυρίως για τον τομέα της Υγείας, της Κοινωνικής Ασφάλισης και της Εκπαιδευσης. Επείγουν επίσης μεταρρυθμίσεις στην Δικαιοσύνη, στην Διοίκηση και στην φορολογία, οι οποίες θα καταστήσουν την Ελλάδα περισσότερο ελκυστική για τους επενδυτές. Η ΕΕ μπορεί να βοηθήσει εδώ. Ωστόσο, προϋπόθεση είναι, η Ελλάδα να δεχθεί να βοηθηθεί. Μέχρι τώρα, τo ζήτημα αυτό συχνά έπασχε».