Μια «σημαντική μέρα, ένας σημαντικός σταθμός στην μεγάλη πορεία για την επέκταση, πλήρη αναβάθμιση και εκσυγχρονισμό του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου» χαρακτήρισε ο Ντέιβιντ Τσιπερφιλντ τη σημερινή ημέρα. Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και ακολούθως το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων συζήτησαν την οριστική μελέτη του κτηριακού συγκροτήματος, το οποίο στεγάζει δύο διοικητικά ανεξάρτητα Ιδρύματα: το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και το Επιγραφικό Μουσείο.
Η συνάντηση του διεθνούς φήμης αρχιτέκτονα με μέλη του ΚΑΣ, ξεκίνησε από το κτήριο του ΕΑΜ. Εκεί, ο Ντ. Τσίπερφιλντ ξενάγησε τους ειδικούς και παρουσίασε τις αλλαγές. Όπως αναφέρθηκε στο περιθώριο της συνάντησης αυτής, το έργο θα χρειαστεί περί τα δέκα χρόνια για να ολοκληρωθεί. Μέχρι τότε, το ΕΑΜ θα διοργανώσει εκθέσεις, κυρίως στο Καπνεργοστάσιο. Οι αρχαιότητες θα μεταφερθούν για φύλαξη και προστασία στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου.
Η πρόταση επικεντρώνεται στα εξής βασικά σημεία:
• Ολοκληρωμένη χωρική αναδιοργάνωση του υφιστάμενου Κτιριακού Συγκροτήματος του Εθνικού Μουσείου και του Επιγραφικού Μουσείου
• Λειτουργική και αρμονική σύνδεση των υφιστάμενων κτιρίων με τους νέους χώρους της υπόγειας επέκτασης του Μουσείου.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στον σχεδιασμό της νέας εισόδου προς την υπόγεια επέκταση από τον Κήπο του Εθνικού Μουσείου, καθώς και στον συνολικό επανασχεδιασμό του Κήπου, με στόχο την ανάδειξή του ως υπαίθριου χώρου υψηλής αξίας τόσο για το Μουσείο και τις πολιτιστικές του δράσεις, όσο και για την πόλη της Αθήνας.
Το πρώτο που ζητήθηκε από τον Βρετανό αρχιτέκτονα ο οποίος, μαζί με το γραφείο Τομπάζη κέρδισε στον σχετικό διεθνή διαγωνισμό, ήταν να χαμηλώσει η πρόσοψη στο νέο κτίσμα που θα δημιουργηθεί με μέτωπο την Πατησίων. Το ύψος θα κατέβει κατά τρία μέτρα από το προτεινόμενο.
Όπως αναφέρθηκε, οι μελετητές ενδιαφέρονται επίσης για την ενίσχυση της επικοινωνίας και της λειτουργικότητας του Κτιριακού Συγκροτήματος του Εθνικού Μουσείου με το Acropole Across, που βρίσκεται απέναντι από την πλευρά της Πατησίων και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Επίσης, για την αναγέννηση του ευρύτερου αστικού περιβάλλοντος, με στόχο την επαναπροσδιορισμό της περιοχής ως “Περιοχή Μουσείου” και την ανάδειξή της σε εμβληματικό τοπόσημο για την πόλη της Αθήνας.
Μέσα από τις παρεμβάσεις, επιδιώκεται η δημιουργία ενός πυρήνα πολιτιστικών δραστηριοτήτων, όπου κάθε ίδρυμα διατηρεί τη διακριτή του ταυτότητα, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσεται δημιουργικός διάλογος μεταξύ τους.
Το Όραμα, όπως διαμορφώθηκε ύστερα από συνεργασίες, περιγράφει τα δύο μουσεία ως εξής:
• Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο οφείλει να αποκτήσει μια νέα, ισχυρή και σαφή ταυτότητα, αναγνωρίσιμη σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, διακριτή σε όλους.
• Η ταυτότητα αυτή θα υποστηρίζεται από το όραμα για το κορυφαίο Μουσείο της Ελλάδας.
• Κιβωτός της εθνικής παιδείας: Το κτίριο, τα εκθέματα και οι ανθρώπινες ιστορίες που φιλοξενεί ενσωματώνουν και προβάλλουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη συλλογική ελληνική ταυτότητα μέσα στον χρόνο.
• Παντεχνείο. Το μουσείο δεν είναι μόνο κιβωτός γνώσης και επαφής με τα αριστουργήματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης, αλλά λειτουργεί και ως πρωτοπόρος καθοδηγητής στη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία.
• Εξωστρέφεια. Καλλιεργείται η επαφή, η επικοινωνία και ο διάλογος με τους ανθρώπους της γειτονιάς, της Αθήνας, της Ελλάδας και του εξωτερικού, με κάθε πρόσφορο και δημιουργικό τρόπο.
• Κέντρο έρευνας: Ένας επιστημονικός φορέας που υπηρετεί, προάγει και αναδεικνύει με καινοτόμες μεθόδους την αρχαιογνωστική έρευνα και τις θετικές επιστήμες, όπως η αρχαιομετρία και η συντήρηση.
• Δυναμική προοπτική προς το μέλλον: Ένα ίδρυμα που αφουγκράζεται διαρκώς τις σύγχρονες τάσεις και τις ανάγκες της διεθνούς κοινότητας, προσαρμόζοντας έγκαιρα τις στρατηγικές και τις δράσεις του.
Βάσει των εγκεκριμένων μουσειολογικών αρχών, η μελέτη εξειδικεύει ως προς την οργάνωση των εκθεμάτων σε άξονες και ενότητες, ενώ προσδιορίζονται οι κατηγορίες των ερμηνευτικών μέσων. Η επανέκθεση καλύπτει το υφιστάμενο κτήριο-μνημείο και τους νέους χώρους στην επέκταση του κτηρίου. Αξιοποιούνται οι συλλογές του Μουσείου που εκτίθενται σήμερα, αρχαιολογικό υλικό από στις αποθήκες, καθώς και δάνεια από Εφορείες Αρχαιοτήτων και Μουσεία για την πληρέστερη παρουσίαση της αφήγησης και την αντιπροσώπευση της ελληνικής επικράτειας.
Το νέο κτήριο αναπτύσσεται στον κήπο μπροστά από το ιστορικό κτήριο. Η κύρια είσοδος μεταφέρεται μπροστά, στο επίπεδο της οδού Πατησίων, ενισχύοντας τη σχέση του Μουσείου µε την πόλη. Αναπτύσσεται σε δύο υπόσκαφα επίπεδα, στα οποία χωροθετούνται οι ακόλουθες λειτουργικές ενότητες: Στο πρώτο επίπεδο, χώροι εξυπηρέτησης κοινού, χώρος συγκέντρωσης επισκεπτών, εκδοτήρια εισιτηρίων, γκαρνταρόμπα, πληροφορίες, χώροι υγιεινής, εστιατόριο και καφέ με ανεξάρτητη είσοδο, βιβλιοπωλείο και πωλητήριο, αμφιθέατρο, χώρος εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, χώροι περιοδικών εκθέσεων.
Τμήμα του πρώτου επιπέδου και όλο το δεύτερο επίπεδο καταλαμβάνονται από τους χώρους των μόνιμων εκθέσεων. Ο επισκέπτης ακολουθεί µια συνεχή ροή που διατρέχει αυτά τα δύο επίπεδα του νέου κτηρίου και οδηγείται τελικά στο νεοκλασικό κτήριο όπου συνεχίζεται η εκθεσιακή αφήγηση. Στην οροφή του νέου κτηρίου αναπτύσσεται ένα πάρκο με πλούσια βλάστηση, προσβάσιμο σε όλους.
Η έκθεση εστιάζει στη γνωριμία των επισκεπτών με την εξέλιξη κάθε τέχνης ώστε να κατανοήσουν τον δημιουργό της και να τη θαυμάσουν στη λεπτομέρειά της, μέσα από τις συλλογές του Μουσείου αλλά και ανθρώπων που διέσωσαν αρχαιότητες σε πολύ κρίσιμες ιστορικές εποχές, τις οποίες κληροδότησαν στο Μουσείο, όπως είναι η Ελένη Σταθάτου ή ο Μιχαήλ Βλαστός.
Αγγελική Κώττη