Σε όλη μου τη ζωή έχω ακούσει ή/και τραγουδήσει πολλά τούρκικα τραγούδια, καθώς η Μικρασιάτισσα γιαγιά τραγουδούσε μόνο τουρκικά- παρότι δεν μιλούσε τη γλώσσα. Ισως γιατί τής θύμιζαν την παιδική της ηλικία, σε ένα χωριό που το λένε Ουμουρλού, έξω από το Αϊντίνι. Στην πραγματικότητα, προφανώς και μιλούσε τουρκικά, καθώς συγχρωτίζονταν με τα τουρκάκια στο παιχνίδι. Πρόσφυγας εδώ, στα 16 της, ορφανή και έχοντας μικρότερα αδέρφια να νοιαστεί, δεν μάς έλεγε ποτέ τι ήξερε – εδώ δεν μας έλεγε τι τράβηξε… Μόνο που, εκείνη και οι φιλενάδες της, στην προσφυγική Νέα Ιωνία, όταν έλεγαν κάτι που δεν έπρεπε να ακούσουμε εμείς, προειδοποιούσαν η μία την άλλη: τσοτζουκλάρ. Τα παιδιά!
Λόγω της τουρκικής μου οικογένειας (από τη μεγαλύτερη αδερφή της, που έμεινε πίσω και για να επιζήσει τούρκεψε) έχω διασκεδάσει πολλές φορές με τα τραγούδια της γείτονος, παρότι πολύ λαϊκά για τα γούστα μου. Ετυχε, πριν από μερικά χρόνια, να πάμε σε νυχτερινό κέντρο διασκέδασης όπου, ανάμεσα στα καψουροτράγουδα, οι καλλιτέχνες ερμήνευαν και επαναστατικά τουρκικά άσματα, με τις γροθιές να υψώνονται – μέγα πανηγύρι, για εμάς τις Ελληνίδες, που δεν λέμε να το ξεχάσουμε. Η Σμύρνη είναι πάντοτε πρωτοπόρα.
Κάποτε στα γενέθλιά μου, στο Κουμ Καπί στην Πόλη, τραγούδησα με τους πλανόδιους βιολιτζήδες που ήρθαν στο τραπέζι μας κατ’ εντολήν του ξαδέρφου μου (και λέω κατ’ εντολήν, γιατί δεν ήταν παρών, είχε δώσει εντολή στις κόρες και πολυαγαπημένες μου ανιψιές) τον Τσακιτζή. Οπου Τσακιτζής, ο περίφημος «αντάρτης»- εφές τουρκιστί – της περιφέρειας Αϊδινίου, που λήστευε τους πλούσιους για να δίνει τους φτωχούς. Σύμφωνα με τον θρύλο, που περιλαμβάνεται στα «Παιδιά της Νιόβης», ο Τσακιτζής, αν και Μουσουλμάνος στην αρχή, προίκιζε ορφανές Χριστιανές. Στο τέλος, σύμφωνα με τον θρύλο, ασπάστηκε την ορθοδοξία και πέθανε από βόλι εχθρού.
Οι εφημερίδες, τα παλιά τα χρόνια, είχαν σε συνέχειες την ιστορία του. Μύθοι, θρύλοι, παραδόσεις, και κάποια αληθινά περιστατικά, όλα συμφύρονταν με αυτόν τον λαϊκό ήρωα, τον λατρεμένο (και) των υπόδουλων Ρωμιών.
Το τραγούδι που έχει γραφτεί για εκείνον μιλά για ένα παληκάρι, που χτυπήθηκε μπαμπέσικα από τον εχθρό. Για λόγους που δεν έχω καταφέρει να μάθω, σήμερα οι σύγχρονοι Σμυρνιοί όταν αναφέρονται στον Τσακιτζή υπονοούν τον Κεμάλ Ατατούρκ. Δεν ψάχνω για λογική. Απλώς, εξήγησα στα κορίτσια μου πως εμείς άλλον εννοούμε. Κάποιον που εμείς θεωρούμε λαϊκό ήρωα. Όπως και να έχει, το τραγουδήσαμε μαζί, στην Πόλη, δίνοντάς του η καθεμιά το δικό της υπόβαθρο. Ημασταν στην Τουκία, αλλά, και στην Ελλάδα να ήμασταν, το ίδιο θα ίσχυε.
Σαφώς και δεν θα ήταν ανάγκη να ανακαλέσω τις τόσο αγαπητές σε εμένα οικογενειακές ιστορίες, με τη λατρεμένη τουρκική μου οικογένεια, καθώς κανέναν δεν αφορούν, αν δεν είχε προκύψει το περιστατικό με την Τουρκάλα ερμηνεύτρια στην οποία απαγορεύθηκε η είσοδος στην Ελλάδα. Αιτία; Το ότι είχε τραγουδήσει το «Εμβατήριο της Σμύρνης» σε συναυλία της μειονότητας στην Κομοτηνή.
Ας το ξεκαθαρίσουμε εδώ. Υπάρχουν δύο εμβατήρια της Σμύρνης. Εκείνο που έπαιζαν οι Ελληνες όταν βρίσκονταν ως διοικούντες εκεί και εκείνο που παίζεται μετά την καταστροφή. Το πρώτο δεν έχει λόγια, το δεύτερο έχει. Ο τίτλος του είναι İzmir Marşı και οι στίχοι του άκρως δηλωτικοί:
Εχω τουρκικό αίμα, ο θάνατος είναι ευπρόσδεκτος
Ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι θα έχω για κρεβάτι μου το αγκαθωτό έδαφος
Όσοι γυρίσουν πίσω ας ντραπούν για Θεό
Ζήτω ο Μουσταφά Κεμάλ Πασάς!
Το όνομά σου θα χαραχτεί στην πολύτιμη πέτρα
Λουλούδια ανθίζουν στα βουνά της Σμύρνης
Εκεί ο χρυσός ήλιος στέλνει τις ακτίνες του
Οι ηττημένοι εχθροί τρέχουν μακριά σαν τον άνεμο.
Ζήτω ο Μουσταφά Κεμάλ Πασάς!
Για όποιον δεν ξέρει Ιστορία και δεν κατάλαβε, το εμβατήριο αυτό αναφέρεται στην καταστροφή της Σμύρνης, στην πυρπόλησή της και στον στρατό- όπως και στον στρατό των ατάκτων, τους Τσέτες- που έκαναν τον εχθρό (εμάς δηλαδή) να τρέχει σαν τον άνεμο. Είναι το εμβατήριο της νίκης τους. Αυτό που θα λέγαμε εθνικιστικό τραγούδι.
Στην Τουρκία συνηθίζουν να το λένε – παρότι δεν το άκουσα ποτέ σε κάποια επίσκεψη, το λένε όμως. Ακόμα κι αν τους πούμε πως δεν χτίζεται έτσι η φιλία των λαών, θα συνεχίσουν. Στους Ελληνες μουσουλμάνους της Θράκης, όμως, γιατί να το πούνε;
Θα απαντήσω χωρίς περιστροφές: επειδή η τουρκική ηγεσία θεωρεί τη μειονότητα Τουρκική. Όχι, δεν έχει βάση αυτό. Η συνθήκη της Λωζάνης, αναγνωρίζει μόνο θρησκευτική και όχι εθνική μειονότητα. Ξέρουμε ποιος επιδιώκει να το αλλάξει, Ο Ερντογάν. Επομένως, κάθε ένας που τραγουδά «αλυτρωτικά», ας πούμε, άσματα στη μειονότητα, αν δεν είναι σε εντεταλμένη αποστολή, είναι άνθρωπος που ασπάζεται τον εθνικισμό.
Αφήστε που τι δουλειά έχει στο πανηγύρι το «Εμβατήριο της Σμύρνης»; Φοβάμαι πως δεν ήταν και το μόνο ιδίου φυράματος που ακούστηκε.
Δίκιο έχει λοιπόν η Ελλάδα και ας το σκεφτούμε καλά. Τα τραγούδια δεν γκρεμίζουν, βέβαια, δεν αφανίζουν. Μικρές ρωγμές, όμως, τις ανοίγουν.
