Σχεδόν κανείς δεν περίμενε ότι το 2026 θα ήταν χρονιά ειρήνης, και μόλις είχε κλείσει δύο ημέρες όταν επιβεβαιώθηκαν οι χειρότεροι φόβοι.
Τα νυχτερινά πλήγματα στη Βενεζουέλα, η απαγωγή του ηγέτη της, Νικολάς Μαδούρο, και της συζύγου του, καθώς και η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα «διοικούσαν» τη χώρα και θα πουλούσαν το πετρέλαιό της, έριξαν άλλο ένα φορτηγό πάνω στο διεθνές δίκαιο και στους παγκόσμιους κανόνες. Όμως αυτό δεν είναι καν το πιο ανησυχητικό στοιχείο.
Του Julian Borger*
Ο Ντόναλντ Τραμπ περνάει με φάλαγγες μπουλντόζες μέσα από αυτό το ολοένα και πιο εύθραυστο οικοδόμημα από τότε που ανέλαβε καθήκοντα πριν από σχεδόν έναν χρόνο, και τώρα πια είναι ως επί το πλείστον ερείπια. Τα γεγονότα της νύχτας προηγήθηκαν από αεροπορικά πλήγματα σε μικρά σκάφη στις θάλασσες ανοικτά της Κεντρικής Αμερικής και από τη θανάτωση των πληρωμάτων τους, βάσει μη αποδεδειγμένων ισχυρισμών περί διακίνησης ναρκωτικών, καθώς και από την ένοπλη κατάληψη πετρελαιοφόρων της Βενεζουέλας στην ανοικτή θάλασσα. Δεν είναι ακόμη γνωστό πόσοι άνθρωποι σκοτώθηκαν στη σύλληψη του Μαδούρο τις πρώτες πρωινές ώρες του Σαββάτου.
Σε ό,τι αφορά την παγκόσμια σταθερότητα, το χειρότερο στοιχείο της μεταγωγής/παράδοσης του Μαδούρο είναι ότι… πέτυχε.
Η πίστη του Τραμπ στη δική του παγκόσμια παντοδυναμία και η επιθυμία του να αρπάξει εδάφη και φυσικούς πόρους άλλων χωρών συγκρατούνταν μέχρι τώρα από τον φόβο του μήπως μπλέξει σε ξένους πολέμους. Ισχυρίστηκε (ψευδώς) ότι είχε τερματίσει οκτώ πολέμους, και η μεγαλύτερη φιλοδοξία του το 2025 έμοιαζε να είναι η κατάκτηση του Νόμπελ Ειρήνης. Πριν από λιγότερο από έναν μήνα κουνούσε ένα πρόχειρα επινοημένο υποκατάστατο, το «βραβείο ειρήνης της FIFA». Εκείνη η πράξη αυτοταπείνωσης από την παγκόσμια ποδοσφαιρική ομοσπονδία μοιάζει τώρα ακόμη πιο γελοία απ’ όσο έμοιαζε όταν ο Τραμπ άρπαξε το χρυσό μετάλλιο και το πέρασε στον δικό του λαιμό.
Η επιφύλαξη του Τραμπ απέναντι στους ξένους πολέμους φαίνεται να υποχωρεί. Ήταν ξεκάθαρα ενθουσιασμένος από το δράμα της επιχείρησης κατά του Μαδούρο και από την αποτελεσματικότητα των Αμερικανών στρατιωτών που την εκτέλεσαν, δηλώνοντας το Σάββατο ότι «δεν φοβάται» να αναπτύξει χερσαίες δυνάμεις στη Βενεζουέλα για να προωθήσει τα συμφέροντά του. Για έναν ηλικιωμένο πρόεδρο, που γίνεται ολοένα πιο κακομαθημένος, οξύθυμος και ασυνάρτητος με κάθε μέρα στην εξουσία – αντιμετωπίζοντας φθίνουσα δημοτικότητα και απεγνωσμένος να αποσπάσει την προσοχή από το σκάνδαλο παιδικής διακίνησης του Έπσταϊν – μια ολοένα πιο σφιχτή αγκαλιά της στρατιωτικής ισχύος είναι μια δυσοίωνη εξέλιξη.
Ο Μαδούρο είναι ένας δικτάτορας που διοικεί ένα αυταρχικό κράτος από το 2013 με τη βοήθεια εκλογών που θεωρούνται ευρέως νοθευμένες.
Το πρωί του Σαββάτου, ο Τραμπ έμοιαζε μεθυσμένος από τη στρατιωτική επιτυχία. «Πολλός καλός σχεδιασμός και πολλά σπουδαία, σπουδαία στρατεύματα και σπουδαίοι άνθρωποι», είπε ο Τραμπ στους New York Times. «Ήταν μια λαμπρή επιχείρηση, πραγματικά».
Η επίθεση στη Βενεζουέλα υποδηλώνει ότι η γοητεία των ξένων εδαφών, του πετρελαίου και των ορυκτών τώρα αστράφτει πιο έντονα από το Νόμπελ.
Αφέθηκε κυρίως σε άλλους μέσα στην κυβέρνηση Τραμπ να ντύσουν την επίθεση με νομική γλώσσα και να υποστηρίξουν ότι ο Μαδούρο «οδηγείται στη δικαιοσύνη». Στον Βενεζουελανό ηγέτη απαγγέλθηκαν κατηγορίες στις ΗΠΑ στο τέλος της πρώτης θητείας Τραμπ για διαφθορά, διακίνηση ναρκωτικών και άλλα αδικήματα.
Ο Μαδούρο είναι δικτάτορας που διοικεί ένα αυταρχικό κράτος από το 2013 με τη βοήθεια εκλογών που θεωρούνται ευρέως νοθευμένες. Όμως οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί περί ναρκωτικών που διατυπώθηκαν εναντίον του από τις ΗΠΑ θεωρούνται από τους περισσότερους ειδικούς αδύναμοι, και δεν θα αποτελούσαν πειστική βάση, ούτε υπό το διεθνές δίκαιο ούτε υπό το αμερικανικό, για την επίθεση στη Βενεζουέλα και την απαγωγή του Μαδούρο. Σε επανειλημμένες δηλώσεις του, ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι τον ελκύει περισσότερο το πετρέλαιο της Βενεζουέλας απ’ ό,τι τον κινητοποιεί η επιθυμία να φέρει τον Μαδούρο ενώπιον δικαστηρίου ή να παραδώσει δημοκρατία στον λαό της Βενεζουέλας.
Λίγες ώρες μετά την εκδίωξη του Μαδούρο, ο Τραμπ είπε ότι οι ΗΠΑ ήταν έτοιμες να προχωρήσουν για να διορθώσουν τη ρημαγμένη, από τις κυρώσεις, πετρελαϊκή βιομηχανία της Βενεζουέλας. «Θα πουλάμε μεγάλες ποσότητες πετρελαίου», είπε.
Οι διεθνείς νόμοι και κανόνες που ο Τραμπ έχει ισοπεδώσει είχαν ήδη χαλαρώσει από προηγούμενες αμερικανικές κυβερνήσεις. Η επιχείρηση μοιάζει περισσότερο με την εισβολή στον Παναμά το 1990 και την εξαναγκαστική παράδοση του ισχυρού άνδρα της χώρας, από την κυβέρνηση του πρώτου Μπους.
Ακολούθησε ο νεότερος Τζορτζ Μπους με την εισβολή στο Ιράκ με ψευδή προσχήματα, και με την ευρεία χρήση από την κυβέρνησή του των «έκτακτων μεταγωγών» και των βασανιστηρίων. Ο Μπαράκ Ομπάμα απέτυχε να ζητήσει λογοδοσία από την κυβέρνηση του προκατόχου του και προχώρησε στη δική του, νομικά αμφισβητούμενη, εκστρατεία δολοφονιών με drones κατά υπόπτων τρομοκρατών.
Αυτά είναι, αναμφίβολα, μεμονωμένες πράξεις υποκρισίας από προηγούμενους προέδρους, οι οποίοι διεκδικούσαν εξαιρέσεις από τους διεθνείς νόμους στην επιδίωξη των συμφερόντων των ΗΠΑ, αλλά ως επί το πλείστον υιοθετούσαν τους παγκόσμιους κανόνες γνωρίζοντας ότι το «σύστημα βασισμένο σε κανόνες» ευνοούσε συντριπτικά την Αμερική.
Ο Τραμπ τρέφει πλήρη περιφρόνηση για αυτό το σύστημα. Βλέπει τον κόσμο με τα μάτια ενός ιμπεριαλιστή του 19ου αιώνα, αλλά με όπλα του 21ου.
Δεν είναι σαφές πόσο μακριά σκοπεύει να φτάσει ο Τραμπ στη Βενεζουέλα για να προωθήσει τους στόχους του, αλλά το Σάββατο ξεκαθάρισε ότι η «αμερικανική αρμάδα» θα παραμείνει σε ετοιμότητα στην περιοχή «μέχρι να ικανοποιηθούν πλήρως και ολοκληρωτικά οι απαιτήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών» – απαιτήσεις που είναι πιθανό να περιλαμβάνουν την κατάληψη/ανάληψη ελέγχου της πετρελαϊκής βιομηχανίας της Βενεζουέλας.
Ο Τραμπ είπε ότι η αναπληρώτρια του Μαδούρο, Ντέλσι Ροδρίγκες, ήταν έτοιμη να συνεργαστεί με την Ουάσιγκτον και ότι είχε και άλλους ανθρώπους στο μυαλό του για να τους τοποθετήσει. Δεν είναι σαφές αν οι υποστηρικτές του Μαδούρο έχουν την ικανότητα ή τη βούληση να αντισταθούν σε μια αμερικανική κατάληψη, ή αν κάποιες αντάρτικες ομάδες θα εκμεταλλευτούν την ευκαιρία για να κινηθούν. Μια ήρεμη έκβαση μοιάζει απίθανη.
Ό,τι εκτυλίχθηκε στη Βενεζουέλα μέσα στη νύχτα θα προκαλέσει άμεση ανησυχία σε κυβερνήσεις όπως του Ιράν και της Δανίας, απέναντι στις οποίες ο Τραμπ έχει εκφράσει ενθουσιασμό για ριζικές ενέργειες.
Τις τελευταίες ημέρες, ο Τραμπ είπε ότι οι ΗΠΑ θα έσπευδαν να υπερασπιστούν Ιρανούς αντικυβερνητικούς διαδηλωτές, και οι αξιωματούχοι του συνέχισαν έναν σταθερό «ρυθμό τυμπάνων» απειλών ότι θα πάρουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας με κάθε αναγκαίο μέσο. Τον περασμένο μήνα, η Δανική Υπηρεσία Πληροφοριών Άμυνας χαρακτήρισε τις ΗΠΑ ως κίνδυνο ασφαλείας, μια διαπίστωση που θα ήταν αδιανόητη μέχρι πριν από λίγο καιρό για έναν σύμμαχο στο ΝΑΤΟ.
Στη συνέντευξη Τύπου του το Σάββατο, ο Τραμπ πρόσθεσε την Κούβα στη λίστα χωρών που βρίσκονται στο στόχαστρό του, υπονοώντας ότι είναι «πολύ παρόμοια» με τη Βενεζουέλα «με την έννοια ότι θέλουμε να βοηθήσουμε τον λαό στην Κούβα». Ο υπουργός Εξωτερικών του, Μάρκο Ρούμπιο, πρόσθεσε ότι η Αβάνα θα πρέπει να αισθάνεται «ανήσυχη» μετά τα γεγονότα στη Βενεζουέλα.
Αυτό επιταχύνει την ολίσθηση από έναν κόσμο ως επί το πλείστον βασισμένο σε κανόνες σε έναν κόσμο ανταγωνιστικών σφαιρών επιρροής, που θα καθορίζονται από την ένοπλη ισχύ και την προθυμία χρήσης της. Ένας Αμερικανός σχολιαστής, ο Ντέιβιντ Ρόθκοπφ, το αποκάλεσε «πουτινοποίηση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής».
Ρώσοι σχολιαστές έχουν συχνά υποστηρίξει ότι η Λατινική Αμερική βρίσκεται στον τομέα επιρροής της Αμερικής, όπως ακριβώς η Ουκρανία βρισκόταν υπό τη ρωσική σκιά. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν θεωρεί το ίδιο για μεγάλο μέρος της ανατολικής Ευρώπης. Ο Σι Τζινπίνγκ θα βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.
Ο κίνδυνος που έγινε ωμά ξεκάθαρος στις πρώτες λίγες ημέρες του 2026 είναι ένας κίνδυνος που τελικά θα αντιμετωπιστεί από όλους.
*O Julian Borger είναι ανταποκριτής διεθνών θεμάτων της εφημερίδας The Guardian
