«Η τελική λύση για τον λόφο Παπούρα, όπου υπήρξε σημαντικό εύρημα μινωικής εποχής, διασφαλίζει τόσο την πλήρη προστασία και ανάδειξη του μνημείου όσο και την ασφάλεια των πτήσεων του νέου αεροδρομίου Καστελλίου Ηρακλείου Κρήτης». Αυτό τόνισε η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, απαντώντας σήμερα το απόγευμα στις επίκαιρες ερωτήσεις του Βουλευτή ΣΥΡΙΖΑ Χάρη Μαμουλάκη «Από την κορυφή του πολιτισμού, στο βωμό της ιδιωτικοποίησης, το ιστορικό μνημείο λόφου Παπούρα» και του Βουλευτή ΚΚΕ Μανώλη Συντυχάκη «Για την προστασία των πολύ σημαντικών αρχαιολογικών ευρημάτων στον λόφο της Παπούρας». Παράλληλα, επεσήμανε πως υποχρέωση και δέσμευση του Υπουργείου Πολιτισμού «είναι να εξασφαλίζει τη λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων, ώστε η κάλυψη των αναγκών για ποιοτική διαβίωση και πρόοδο των πολιτών να συνυπάρχει αρμονικά με το μοναδικό και αναντικατάστατο κεφάλαιο της πολιτιστικής κληρονομιάς, πολύτιμο για την εξέλιξη και την ευημερία της κοινωνίας. Αυτό κάναμε στη Θεσσαλονίκη στο σταθμό Βενιζέλου και το πετύχαμε απολύτως. Αυτό κάνουμε σε πολλά άλλα έργα, αυτό θα συμβεί και με τις αρχαιότητες στο λόφο Παπούρα και το νέο αεροδρόμιο στο Καστέλλι».
Υπερασπίστηκε το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και τα μέλη του, που δέχθηκαν και δέχονται επιθέσεις λόγω της ψήφου τους το συγκεκριμένο θέμα. Απευθυνόμενη στον βουλευτή του ΚΚΕ Μανώλη Συντυχάκη τόνισε: «ο χαρακτηρισμός σας ότι τα μέλη του ΚΑΣ είναι αναίσχυντα -γιατί αυτό είπατε, μιλήσατε για αναίσχυντη συμπεριφορά- είναι εξαιρετικά προσβλητικός. Προσβλητικός σε επιστήμονες, οι οποίοι έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στη μελέτη, την προστασία και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το επαναλαμβάνω και θα το επαναλαμβάνω.
Από εκεί και πέρα, εάν νομίζετε, ότι κάποιος, ο οποίος έχει τα εύσημα που έχουν τα μέλη του ΚΑΣ και την διακριτότητα που έχουν στην επιστημονική κοινότητα για την επιστημοσύνη τους, θα την πρόδιδαν γιατί τους ζητάει κάποιος κάτι, γιατί τους διόρισε, αυτό παραπέμπει σε δικές σας πρακτικές, όχι στις δικές μας.
Φαίνεται ότι έχετε συνηθίσει διαφορετικά. Κανένας σοβαρός επιστήμονας και πολύ περισσότερο όταν μιλάμε για ακαδημαϊκούς δασκάλους και μέλη της Ακαδημίας Αθηνών δεν θα διακινδύνευαν το όνομα και τη φήμη τους. Αυτά γίνονται σε στρατευμένα καθεστώτα, όχι σε δημοκρατίες.»
Η παρέμβασή της ήταν καίρια και εξαιρετικά σοβαρή. Διότι ξαφνικά, στον δημόσιο λόγο έχει διαχυθεί εντέχνως η εντύπωση ότι τα μέλη του ΚΑΣ είναι ιταμά και ότι υπακούν στην εκάστοτε πολιτική ηγεσία που τα διορίζει. Για όσους γνωρίζουν τον τεράστιο αγώνα τους που δίνουν υπέρ των αρχαιοτήτων αφαιρώντας χρόνο από τον δικό τους πολύτιμο, είναι φανερό πως αυτές οι καινοφανείς αντιλήψεις ουδεμία σχέση έχουν με την πραγματικότητα. Όμως, σερβίρονται εντατικά εσχάτως, διότι μόνο με ύβρεις κατά του ΚΑΣ μπορούν να δικαιολογήσουν κάποιοι την επιστράτευση επιχειρημάτων από τα… απορρίματα της Ιστορίας.
Κατά τις τοποθετήσεις της στην ερώτηση του κ. Μαμουλάκη, η Λίνα Μενδώνη παρατήρησε πως ο ΣΥΡΙΖΑ έχει χρησιμοποιήσει πολλές φορές τη σημασία αρχαιολογικού ευρήματος για να κάνει αντιπολίτευση. Θύμισε τα όσα έχουν συμβεί με «τα αρχαία του μετρό της Θεσσαλονίκης. Φαίνεται ότι τίποτα δεν διδαχθήκατε από την περίπτωση του μετρό της Θεσσαλονίκης, όπου και τα αρχαία προφυλάχθηκαν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, και αναδείχθηκαν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, και το κοινωφελές έργο έγινε.»
Τόνισε ότι στην περίπτωση του ευρήματος στο λόφο Παπούρα, από τη στιγμή άλλαξαν τα δεδομένα για όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Διερευνήθηκαν διεξοδικά εναλλακτικές λύσεις και έγιναν νέες μελέτες. Υπήρξε προσαρμογή στα νέα δεδομένα, με γνώμονα την ολοκληρωμένη προστασία του ευρήματος.
«Ολοκληρωμένη προστασία» είναι όρος που εμπεριέχει τόσο την απόλυτη προστασία, όσο και την ασφάλεια των πτήσεων στο νέο αερολιμένα, σημείωσε και συνέχισε: «Για να δούμε, λοιπόν, ένα-ένα τι έχει συμβεί. Σας παρακαλώ, μην ανακυκλώνετε άκριτα τη δήλωσή μου της 11ης Ιουνίου 2024. Ανέφερα ότι το έργο του νέου αεροδρομίου μπορεί να προχωρήσει και οι αρχαιότητες να προστατευτούν όπως πρέπει. Αυτή τη φράση που είπατε, και αυτή λέω. Γιατί αυτό γίνεται. Αυτό κάνει σήμερα το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας και με το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών.
Με τη γνωμοδότησή του, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο εξασφαλίζει ολοκληρωμένη και απόλυτη προστασία του μνημείου. Το μνημείο βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο του λόφου, ο οποίος έχει απαλλοτριωθεί από την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας για την τοποθέτηση των συστημάτων επιτήρησης του νέου αερολιμένα. Ακριβώς στην ίδια θέση υπήρχαν δομές από τη γερμανική κατοχή.»
Η θέση η συγκεκριμένη δεν ήταν άγνωστη. Ήταν γνωστή στους αρχαιολόγους από το 1980 και, μάλιστα, είχε ερμηνευθεί ως φρυκτωρία. Ως «φρυκτωρία» αναφέρεται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου, στα παλαιότερα έγγραφά της. Ως «φρυκτωρία» έχει αναφερθεί και στη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, που εγκρίθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού με ομόφωνες εισηγήσεις των διευθύνσεων και της Εφορείας το 2023.
Η ανασκαφική έρευνα ξεκίνησε ουσιαστικά το Μάρτιο του 2024, με την αποδόμηση των γερμανικών δομών. Μετά την αποκάλυψη του μνημείου και μετά την αυτοψία που έγινε τον Ιούνιο του 2024, ζητήθηκαν και διερευνήθηκαν πολλές εναλλακτικές λύσεις για την τοποθέτηση των ραδιοβοηθημάτων. Ακολούθησε η εξέταση του εγγύς ευρισκομένου λόφου 26, ο οποίος αποκλείστηκε κατόπιν ενδελεχούς εξέτασης, σύμφωνα με ανεξάρτητο μελετητή. Η πιθανή επιλογή αυτής της θέσης – που ήταν η πιο πιθανή – σήμαινε ότι τα αεροπλάνα δεν θα είχαν επαφή με τα ραντάρ για 24 ολόκληρα δευτερόλεπτα. Κάτι που δεν επιτρέπεται, γιατί δεν προστατεύονται οι πτήσεις.
Κατέθεσε επίσης τη μελέτη που έγινε και το έγγραφο της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, μιας δημόσιας υπηρεσίας. Αυτήν που εξέτασε στις 8 Ιουλίου το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο.
«Η προμελέτη παρουσιάστηκε ενδελεχώς στα μέλη του συμβουλίου» είπε η Λίνα Μενδώνη. «Ήταν παρόντες όσοι συμφωνούσαν και την υποστήριξαν, και όσοι διαφωνούσαν. Υστερα από μια πολύωρη και αναλυτική παρουσίαση του θέματος και συγκεκριμένων ερωτήσεων που τέθηκαν, τα μέλη του συμβουλίου κατέληξαν και γνωμοδότησαν θετικά (14-1) υπέρ της έγκρισης της προμελέτης προστασίας και ανάδειξης των αρχαιοτήτων, σύμφωνα με την παρουσίαση της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας. Η ίδια υπηρεσία είχε ελέγξει ενδελεχώς 200 σημεία στην ευρύτερη περιοχή, τα οποία όμως δεν πληρούσαν τις αναγκαίες προδιαγραφές ασφάλειας των πτήσεων.
Επίσης, θυμίζω ότι, σύμφωνα με την αρχική πρόταση για την εγκατάσταση του συστήματος, απαιτούνταν η διαμόρφωση πλατύσματος έκτασης 66 στρεμμάτων, η ταπείνωση του λόφου σε βάθος 30 μέτρων και η διάλυση των αρχαιοτήτων. Αυτά όλα τα αποφύγαμε, ακριβώς επειδή ζητήσαμε την απόλυτη και ολοκληρωμένη προστασία του μνημείου. Το Υπουργείο Πολιτισμού, οι υπηρεσίες του, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, δυνάμει των διατάξεων του 4858, όφειλαν να λάβουν υπόψη τους την ανάγκη της ολοκληρωμένης προστασίας του μνημείου, συγχρόνως με την ασφάλεια των πτήσεων και την προστασία, κατά τα διεθνή και ευρωπαϊκά πρότυπα αεροναυτιλίας, επισκεπτών και εργαζομένων.
Το ΚΑΣ, λοιπόν, κατέληξε και γνωμοδότησε, λαμβάνοντας υπόψη όλα αυτά τα δεδομένα. Όλα αυτά, χωρίς καμία έκπτωση, είναι εφικτά με τη μεταφορά των ραδιοβοηθημάτων σε άλλο σημείο του λόφου. Γιατί τα μεταφέρουμε σε άλλο σημείο του λόφου; Τα μεταφέρουμε, επειδή ακριβώς μπορεί να αναπτυχθεί το μνημείο.»
Απαντώντας σε σχόλιο του κ. Μαμουλάκη περί του ότι έκανε κυβίστηση σχετικά με τις θέσεις της γιατί μνημείο, είπε: «Κατ’ αρχήν, οι κυβιστήσεις χαρακτηρίζουν το δικό σας κόμμα, ιστορικά και διεθνώς. Δεν έκανα καμία κυβίστηση και δεν παίρνω πίσω τίποτε από το Δελτίο Τύπου του 2024. Απλώς σας λέω ότι αυτό επί του οποίου γνωμοδότησε το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο επιτυγχάνει την ολοκληρωμένη προστασία. Το μνημείο εξασφαλίζεται απολύτως, ώστε να είναι προσβάσιμο και επισκέψιμο.
Επανέλαβα αρκετές φορές ότι τροποποιήθηκε όλος ο σχεδιασμός. Και αυτό το οποίο συζητάμε, αυτό το οποίο είχαμε κατά νου, ήταν ακριβώς η προστασία του μνημείου. Γι’ αυτό και έγινε επίμονη και εργώδης συνεργασία των υπηρεσιών του ΥΠΠΟ με την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας και το Υπουργείο Μεταφορών. Πετύχαμε, λοιπόν, αυτό που έπρεπε να πετύχουμε . Αυτό είναι που σας ενοχλεί.
Όλα αυτά ετέθησαν στη βάσανο του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Ξέρετε, τα μέλη του Συμβουλίου είναι 17. Είναι εξέχοντες επιστήμονες, είναι μέλη των Πανεπιστημιακών μας Ιδρυμάτων και της Ακαδημίας Αθηνών.
Είναι αφελές, τουλάχιστον, να πιστεύει κανείς ότι οι 17 αυτές προσωπικότητες σύρονται άκριτα πίσω από την κυβερνητική βούληση. Είστε βαθιά νυχτωμένος αν πιστεύετε κάτι τέτοιο. Το ΚΑΣ γνωμοδότησε υπέρ της έγκρισης της προμελέτης, θέτοντας 11 όρους για τη σύνταξη εξειδικευμένων μελετών για την προστασία του μνημείου, για τη λειτουργία του ως επισκέψιμου χώρου.
Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο εκφέρει εμπεριστατωμένη επιστημονική γνώμη, λειτουργώντας πάντοτε στο πλαίσιο των διατάξεων της ισχύουσας νομοθεσίας, με γνώμονα την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και ακριβώς είναι περιβεβλημένο με ισχυρές θεσμικές εγγυήσεις αυτονομίας και ανεξαρτησίας.»
«Απόσπαση δεν υπήρξε ποτέ και δεν υπάρχει στον ορίζοντα. Εσείς εξακολουθείτε να το λέτε» σημείωσε για την ερώτηση του κ. Συντυχάκη από το ΚΚΕ. Διαβεβαίωσε πως η επισκεψιμότητα τον μνημείο θα επιτρέπεται «διότι υπάρχει ειδική μελέτη, η οποία συζητά την ακτινοβολία και επιπλέον μην προσπαθεί το ΚΚΕ να αντικαταστήσει όλες τις επιστήμες και όλους τους ειδικούς. Δεν γίνεται.» Τέλος, ξεκεθάρισε ότι ο αρχαιολογικός νόμος ορίζει σαφώς πως όταν έχουμε «αρχαιότητες μέσα σε ένα έργο, το οποίο εκτελείται, δημόσιο ή ιδιωτικό -εδώ μιλάμε για δημόσιο έργο- προφανώς οι μελέτες βαραίνουν τους αναδόχους και τους κυρίους του έργου Άρα, ποιο είναι το πρόβλημα; Αυτό λέει ο νομοθέτης.»
