Την εβδομάδα που η Μέση Ανατολή βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο των επαφών του Προέδρου Donald Trump στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, νέα ανάλυση του Αμερικανού ειδικού σε θέματα εθνικής ασφάλειας James Jay Carafano, που δημοσιεύθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου στο The National Interest, εξετάζει τις προϋποθέσεις για τη δημιουργία ενός βιώσιμου περιφερειακού συστήματος ασφάλειας, αξιοποιώντας τη συνεργασία του με τη SpearMind.AI και τις 20.000 προσομοιώσεις που πραγματοποίησε η εταιρεία.
Το άρθρο, με τίτλο «Can Donald Trump Build a Middle Eastern Shield?», υπογράφει ο James Jay Carafano, ειδικός σε θέματα εθνικής ασφάλειας, βετεράνος 25 ετών του αμερικανικού στρατού και ανώτερος σύμβουλος (senior counselor) του προέδρου του Heritage Foundation. Η ανάλυση συνδυάζει την υποβοηθούμενη από υπολογιστή ανάλυση ιστορικών τάσεων με πιθανοθεωρητικές αξιολογήσεις μελλοντικών σεναρίων, βασισμένες σε μαθηματική μοντελοποίηση.
Όπως σημειώνει ο ίδιος ο Carafano, για να αξιολογήσει τι θα μπορούσε να μεταβάλει τις πιθανότητες υπέρ μιας μελλοντικής αρχιτεκτονικής συλλογικής ασφάλειας, συνεργάστηκε με την SpearMind.AI, εταιρεία στρατηγικής με ειδίκευση στην τεχνητή νοημοσύνη, η οποία ιδρύθηκε στην Αθήνα και άνοιξε φέτος γραφεία στην Ουάσιγκτον.
Για τη συγκεκριμένη ανάλυση, η SpearMind πραγματοποίησε 20.000 προσομοιώσεις διαφορετικών σεναρίων για τη Μέση Ανατολή, με βάση στοιχεία από επίσημες και δημοσιευμένες πηγές, τα οποία είχαν προηγουμένως αξιολογηθεί. Η SpearMind αναφέρεται επίσης στο άρθρο ως πηγή της ιστορικής ανασκόπησης των περιφερειακών πρωτοβουλιών ασφάλειας και των εκτιμήσεων κόστους για την αεράμυνα.
Η βασική διαπίστωση είναι ότι η δημιουργία μιας σταθερής περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. Σύμφωνα με την ανάλυση, παρά τα καίρια πλήγματα στις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, η κυβέρνηση Trump δεν διαθέτει τη δυναμική για να πετύχει τους στόχους της, εκτός εάν προκαλέσει συγκεκριμένες αναπροσαρμογές πολιτικής από βασικούς παίκτες της περιοχής.
Τα βασικά ευρήματα
Η ιστορία δεν ευνοεί μια νέα συμφωνία ασφαλείας στη Μέση Ανατολή
Σύμφωνα με την ανασκόπηση της SpearMind, από τις 43 περιφερειακές πρωτοβουλίες ασφάλειας που ανακοινώθηκαν από το 1945, μόλις το 9% εξελίχθηκε μέσα σε πέντε χρόνια σε εδραιωμένη δομή. Στη Μέση Ανατολή, το ποσοστό αυτό περιορίζεται στο 4%.
Οι σημερινές αμυντικές δαπάνες δεν επαρκούν για μια μακροπρόθεσμη «ασπίδα»
Σύμφωνα με τη μοντελοποίηση, οι χώρες της περιοχής δεν δαπανούν συνολικά όσα θα απαιτούσε μια επαρκής μακροπρόθεσμη αμυντική ασπίδα. Μόνο οι ανάγκες αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας εκτιμώνται από τη SpearMind σε 75 έως 250 δισ. δολάρια την επόμενη πενταετία, με κεντρική εκτίμηση περίπου τα 130 δισ. δολάρια. Η κάλυψή τους θα απαιτούσε περίπου το 40% του συνόλου των δαπανών για μεγάλες αμυντικές προμήθειες για μία πενταετία.
Η ανάλυση αποδίδει υψηλό βαθμό βεβαιότητας στο ότι οι χώρες του Κόλπου θα διατηρήσουν τον σημερινό ρυθμό δαπανών, αλλά χαμηλό έως μέτριο βαθμό βεβαιότητας στο ότι θα τον αυξήσουν ώστε να ανταποκριθούν στις μελλοντικές ανάγκες.
Με τις αμυντικές δαπάνες στην περιοχή να αντιστοιχούν κατά μέσο όρο περίπου στο 5% του ΑΕΠ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ μπορούν ενδεχομένως να ανταποκριθούν, ενώ το Μπαχρέιν, το Ιράκ και η Ιορδανία είναι πιθανότερο να χρειαστούν σημαντική εξωτερική βοήθεια. Για τη Σαουδική Αραβία η εικόνα παραμένει αβέβαιη.
Η μεγαλύτερη αδυναμία εντοπίζεται στη δυνατότητα διατήρησης της υποστήριξης σε βάθος χρόνου
Η εγχώρια παραγωγή καλύπτει σήμερα περίπου το 0,3% της κατανάλωσης, ενώ το 95% των αναγκών υποστήριξης εξακολουθεί να καλύπτεται εκτός περιοχής. Σύμφωνα με τη μοντελοποίηση, η παραγωγή εντός της περιοχής θα καλύπτει λιγότερο από το 1% των μακροπρόθεσμων αναγκών.
Σύμφωνα με την ανάλυση της SpearMind, σε μια παρατεταμένη ανταλλαγή πυρών οι δαπάνες αεράμυνας για την προστασία του εναέριου χώρου πάνω από πληθυσμούς και υποδομές θα έφθαναν τα 8,7–11,7 δισ. δολάρια τον μήνα. Αυτό που χρειάζεται η περιοχή, σύμφωνα με το άρθρο, είναι μια φθηνή, εγχώρια λύση αναχαίτισης.
Ένα σύστημα με ισχυρή αμερικανική στήριξη μπορεί να λειτουργήσει. Ένα πλήρως αυτόνομο περιφερειακό σύστημα, όχι ακόμη
Η ανάλυση καταλήγει με υψηλό βαθμό βεβαιότητας ότι οι χώρες της περιοχής θα μπορούσαν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά μέσα σε ένα πλαίσιο που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ. Αντίθετα, η δυνατότητα να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν μόνες τους μια ισχυρή και διαρκή δομή αξιολογείται με χαμηλό βαθμό βεβαιότητας.
Η σχέση Ισραήλ–Ιορδανίας αποτελεί ένα από τα γεωπολιτικά κλειδιά
Η εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο χωρών βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Η Ιορδανία αποτελεί βασικό κόμβο για την ανάπτυξη διαπεριφερειακών αλυσίδων εφοδιασμού, μεταφορών και βιομηχανικής παραγωγής. Αυτές οι επενδύσεις δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς έναν ισχυρό διαμετακομιστικό και βιομηχανικό κόμβο στα σύνορα Ιορδανίας–Ισραήλ, μια πρωτοβουλία που μπορεί να υλοποιηθεί μόνο με άμεση αμερικανική εμπλοκή.
Τι θα μπορούσε να αλλάξει τις πιθανότητες
Η ανάλυση δεν περιορίζεται στην αποτίμηση των σημερινών δεδομένων. Προσδιορίζει και κινήσεις πολιτικής που θα μπορούσαν να αυξήσουν τις πιθανότητες επιτυχίας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται: μια περιφερειακή συμφωνία κατανομής των βαρών κατά το πρότυπο του ΝΑΤΟ, με συγκεκριμένους στόχους για χρηματοδότηση και επιχειρησιακές δυνατότητες, αμερικανικές εγγυήσεις στήριξης για την επόμενη πενταετία, καθώς σημαντικές νέες εγχώριες δυνατότητες δεν αναμένεται να είναι διαθέσιμες πριν από το 2030,
η δημιουργία μιας περιφερειακής αμυντικής βιομηχανικής βάσης ικανής να καλύπτει τουλάχιστον το 50% των κρίσιμων αναγκών, και η αμερικανική πίεση για την επίλυση βασικών διμερών ζητημάτων.
Παράλληλα, η ανάλυση προσδιορίζει τέσσερις εξελίξεις που θα μπορούσαν να δείξουν εάν η περιοχή κινείται προς αυτή την κατεύθυνση: την αποκατάσταση, ανοικοδόμηση και επέκταση του δικτύου αμερικανικών βάσεων στην περιοχή, δεδηλωμένες δεσμεύσεις των περιφερειακών εταίρων σε συμφωνίες κατανομής βαρών με συγκεκριμένους στόχους, ένα εγχώριο πρόγραμμα ανάπτυξης συστημάτων αναχαίτισης χαμηλού κόστους και κοινές πρωτοβουλίες ανοικοδόμησης στη Γάζα, στον Λίβανο και στη Συρία.
«Η Ουάσιγκτον λαμβάνει συχνά αποφάσεις για τη Μέση Ανατολή με βάση τη διαίσθηση, την ιστορική εμπειρία και την τελευταία άποψη που ακούστηκε στο δωμάτιο», δήλωσε ο Σπύρος Ριζόπουλος, CEO της SpearMind US.
«Αυτό που κάνει ο Jim Carafano είναι να βάζει έναν αριθμό στις πιθανότητες και, κυρίως, να δείχνει ποιες επιλογές μπορούν πραγματικά να τις μεταβάλουν. Αυτή είναι και η ουσία του συνδυασμού της κρίσης ενός έμπειρου ειδικού με την τεχνητή νοημοσύνη: όχι να αντικαταστήσουμε τον ειδικό, αλλά να μπορούμε να ελέγξουμε κάθε υπόθεση απέναντι στα δεδομένα, χιλιάδες φορές, πριν ληφθεί μια κρίσιμη απόφαση.»
«Η ιστορία δεν είναι δεσμευτική», σημειώνει ο Carafano, επισημαίνοντας τα παραδείγματα σιωπηρής και ενεργού αμυντικής συνεργασίας μεταξύ χωρών της περιοχής. Καταλήγει, ωστόσο: «Μένει να φανεί εάν κάποια από αυτά τα σχέδια θα αρχίσουν να παίρνουν μορφή όταν ο Trump συναντηθεί με τους ηγέτες την επόμενη εβδομάδα. Αν όμως δεν αρχίσουν να γίνονται τέτοιες κινήσεις, ούτε η πολυδιαφημισμένη ‘νέα Μέση Ανατολή’ θα γίνει πραγματικότητα.»
Από την Αθήνα στην Ουάσιγκτον
Η συγκεκριμένη ανάλυση αποτελεί την πρώτη δημοσιευμένη εργασία του νέου γραφείου της SpearMind στην Ουάσιγκτον, το οποίο άνοιξε τον Αύγουστο του 2026, με τον Σπύρο Ριζόπουλο στη θέση του CEO της SpearMind US.
Με αφετηρία την Αθήνα, η SpearMind συνδυάζει προσομοιώσεις μεγάλης κλίμακας με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και την συμβουλευτική ειδικών, υποστηρίζοντας κυβερνήσεις, θεσμούς και επιχειρήσεις που καλούνται να λάβουν σύνθετες αποφάσεις στους τομείς της γεωπολιτικής, της ασφάλειας και των δημόσιων υποθέσεων.
Η δημοσίευση στο The National Interest αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα, καθώς μια μεθοδολογία που αναπτύχθηκε από τη SpearMind, με αφετηρία την Αθήνα, χρησιμοποιείται πλέον ως εργαλείο ανάλυσης στη δημόσια συζήτηση της Ουάσιγκτον για μία από τις πιο κρίσιμες γεωπολιτικές περιοχές του κόσμου.
Μεθοδολογικό σημείωμα
Η μελέτη εκπονήθηκε με τη μεθοδολογία της SpearMind, η οποία συνδυάζει ανάλυση τεχνητής νοημοσύνης με ανθρώπινη κρίση και επαλήθευση.
Αφετηρία της ανάλυσης αποτέλεσε το αρχικό πλαίσιο που έθεσε ο James Jay Carafano, έτσι το σύστημα διαμόρφωσε 24 βασικά ερωτήματα, τα οποία επικυρώθηκαν πριν από τη συλλογή των στοιχείων. Η ανάλυση στηρίχθηκε σε 102 τεκμηριωμένες πηγές, αξιολογημένες με συγκεκριμένα κριτήρια αξιοπιστίας, καθώς και σε δομημένη συνεισφορά ειδικών επιστημόνων. Στη συνέχεια εφαρμοστήκαν μαθηματικά μοντέλα, που έτρεξαν 20.000 προσομοιώσεις. Έγινε ανάλυση εναλλακτικών σεναρίων και έλεγχοι βασικών και ανταγωνιστικών υποθέσεων, ώστε κάθε συμπέρασμα να συνοδεύεται από σαφή τεκμηρίωση αλλά και αναφορά στους παράγοντες που θα μπορούσαν να το μεταβάλουν.
Η συγκεκριμένη εργασία αποτελεί μια στοχευμένη εφαρμογή της μεθόδου της SpearMind, βασισμένη σε ανοιχτές πηγές και σε έναν κύκλο ειδικών. Η ίδια αρχιτεκτονική μπορεί να επεκταθεί με περισσότερους εμπειρογνώμονες, δεδομένα ή και βαθύτερη ανάλυση σε επίπεδο δρώντων και συνεχή παρακολούθηση βασικών δεικτών μετά την ολοκλήρωση της αρχικής μελέτης. Με αυτόν τον τρόπο, η αξιολόγηση δεν λειτουργεί ως ένα στατικό έγγραφο, αλλά ως ένα εργαλείο που επικαιροποιείται καθώς αλλάζουν τα δεδομένα.
