«Καμία χώρα στον κόσμο δεν μπορεί να ρυθμίσει μόνη της την Τεχνητή Νοημοσύνη. Χρειάζεται να επανασχεδιάσουμε τα κράτη και τους θεσμούς μας. Το ερώτημα είναι πώς μπορούμε ταυτόχρονα να περιορίσουμε τους κινδύνους και να απελευθερώσουμε τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης». Αυτό ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης, σε συζήτηση χθες με τον αρθρογράφο γνώμης της εφημερίδας «The New York Times», Thomas L. Friedman.
Η συζήτηση έγινε στο πλαίσιο του Athens Democracy Forum και είχε ως θέμα «A.I. vs. The World». Συντονιστής ήταν ο Patrick Healy, Assistant Managing Editor των «The New York Times».
Αρχικά, ο T. Friedman αναφέρθηκε στις προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης και στους κινδύνους που αυτή ενέχει για το σύνολο της ανθρωπότητας. Μεταξύ άλλων, επεσήμανε τα εξής: «Ο φόβος μου- τον οποίο νομίζω τον συμμερίζεται και ο υπουργός- είναι ότι κάποια στιγμή θα βρεθούμε αντιμέτωποι με μια “11η Σεπτεμβρίου της Τεχνητής Νοημοσύνης”. Και τότε υπάρχει ο κίνδυνος να απαξιωθεί συνολικά η Τεχνητή Νοημοσύνη. Αυτό θα αποτελούσε μια διπλή τραγωδία, για όλους τους λόγους που ανέφερε ο υπουργός, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να προσφέρει τεράστια οφέλη στη γεωργία, την ιατρική, την επιστήμη των υλικών και την ενέργεια».
«Και η μεγαλύτερη τραγωδία», πρόσθεσε ο T. Friedman, «θα ήταν να έχουμε δημιουργήσει μια τεχνολογία ικανή να συμβάλει στην επίλυση κάθε μεγάλης πρόκλησης που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα, αλλά να μην μπορούμε να αξιοποιήσουμε πλήρως τις δυνατότητές της επειδή δεν καταφέρνουμε να υπερβούμε τις μεταξύ μας διαχωριστικές γραμμές».
Από πλευράς του, ο κ. Πιερρακάκης έδωσε απαντήσεις σε μια σειρά ερωτήσεων που αφορούν ιδιαίτερες πτυχές της Τεχνητής Νοημοσύνης και συγκεκριμένα πεδία ενδιαφέροντος. Αναλυτικά, οι απαντήσεις έχουν ως εξής:
Συντονιστής: Θα ήθελα να ξεκινήσω ρωτώντας ποια είναι τα σημαντικότερα ζητήματα που θα πρέπει να θέτουν σήμερα οι κυβερνήσεις στον εαυτό τους σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Και τα θέτουν πράγματι; Θέτουν οι χώρες τα σωστά ερωτήματα ή κυριαρχούν ο αποπροσανατολισμός, ο φόβος και μια υπερβολική έμφαση στην ανταγωνιστικότητα; Ποια είναι τα βασικά ερωτήματα που πρέπει να τεθούν;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Καταρχάς, χαίρομαι ιδιαίτερα που βρίσκομαι εδώ μαζί σας. Θα ξεκινούσα λέγοντας ότι, στην πραγματικότητα, το ζητούμενο είναι πώς θα αξιοποιήσουμε τις τεράστιες δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης και, ταυτόχρονα, πώς θα διαχειριστούμε τους πιθανούς κινδύνους της. Από τη μία πλευρά, επιδιώκουμε να απελευθερώσουμε τη δυναμική της Τεχνητής Νοημοσύνης για την παραγωγικότητα, την ανάπτυξη και την καινοτομία. Πρόκειται για μια τεχνολογία βαθιά ανατρεπτική, σε βαθμό που δεν είμαστε ακόμη σε θέση να αντιληφθούμε πλήρως, ακριβώς επειδή η αλλαγή είναι εκθετική.
Η τεχνολογική αλλαγή ήταν πάντοτε εκθετική. Από την άλλη πλευρά όμως, η δική μας αντίληψη είναι γραμμική. Γι’ αυτό και δεν έχουμε ακόμη συνειδητοποιήσει πλήρως την ταχύτητα της αλλαγής που συντελείται μπροστά μας. Μιλάμε πλέον για εξελίξεις που εκδηλώνονται μέσα σε μήνες ή ακόμη και εβδομάδες, όταν οι προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις και αλλαγές εκτυλίσσονταν σε βάθος ετών ή και δεκαετιών. Σε ό,τι αφορά στη διαχείριση των κινδύνων, γίνεται εκτενής συζήτηση για τις πιθανές επιπτώσεις, ιδίως μεταξύ των ειδικών. Δεν έχουμε, όμως, ακόμη διαμορφώσει ένα πλαίσιο διακυβέρνησης ικανό να ανταποκριθεί στον ρόλο που καλείται να διαδραματίσει.
Συντονιστής: Πιστεύετε ότι οι κυβερνήσεις εστιάζουν σήμερα υπερβολικά στους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Πιστεύω ότι εστιάζουμε περισσότερο στην ορολογία παρά στην ουσιαστική κατανόηση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Και, για να είμαι απολύτως ειλικρινής, οι θεσμοί μας δεν είναι σχεδιασμένοι για την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Πρέπει να τους προσαρμόσουμε. Οι θεσμοί μας δημιουργήθηκαν για μια προηγούμενη εποχή και, κατά μία έννοια, είναι το «λογισμικό» της δημοκρατίας μας. Επομένως, αυτό το λογισμικό πρέπει να αλλάξει, ώστε να προσαρμοστεί στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η ταχύτητα της αλλαγής είναι τέτοια ώστε, ενώ εμείς σκεφτόμαστε γραμμικά και η τεχνολογική αλλαγή εξελίσσεται εκθετικά, η πολιτική κινείται με ακόμη βραδύτερους ρυθμούς. Πρέπει, λοιπόν, να προσαρμοστούμε – και πρέπει να το κάνουμε γρήγορα.
Ερώτηση: Υπουργέ, βρίσκεστε μέσα σε μια κυβέρνηση. Θα ήθελα να μας δώσετε μια εικόνα για το πώς η ελληνική κυβέρνηση, αλλά και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, προσεγγίζουν αυτά τα ζητήματα που περιέγραψε ο Τομ (Φρίντμαν): υπάρχουν παράγοντες που γνωρίζουμε, αλλά και άλλοι που δεν είναι ορατοί. Υπάρχουν πολιτικές που μπορούν να καταστήσουν την Τεχνητή Νοημοσύνη επωφελή για τις οικονομίες, την παραγωγικότητα, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες, δημιουργώντας παράλληλα τις απαραίτητες δικλίδες προστασίας; Πώς προσεγγίζετε αυτή την ισορροπία;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Για να το πω ευθέως, δεν έχουμε καν ακόμη ολοκληρώσει την ψηφιοποίηση των κοινωνιών και των κρατών μας που αντιστοιχεί στην προηγούμενη Βιομηχανική Επανάσταση. Η Ουάσιγκτον δεν είναι Silicon Valley. Υπάρχει σημαντική απόσταση μεταξύ των δύο και την ίδια υστέρηση βλέπουμε και στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Διετέλεσα υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης στην Ελλάδα. Μέσα σε τέσσερα χρόνια, ξεκινήσαμε από την τελευταία ή την προτελευταία θέση και ξεπεράσαμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ο στόχος, βέβαια, είναι η πλήρης σύγκλιση με χώρες που θεωρούνται πλήρως ψηφιοποιημένες. Η Εσθονία είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Αυτό αποτελεί προϋπόθεση. Η διαλειτουργικότητα, η ψηφιοποίηση του κράτους και όλες αυτές οι μεταρρυθμίσεις συνιστούν αναγκαίες συνθήκες για να περάσουμε στην επόμενη εποχή και να αξιοποιήσουμε πλήρως τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης για την ενίσχυση της παραγωγικότητας. Εάν διαθέτεις μεγάλες δεξαμενές δεδομένων, αυτό επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεις τη φορολογική πολιτική και τα δημόσια έσοδα, την πολιτική για την υγεία, αλλά και την εκπαιδευτική πολιτική. Πρέπει να εντοπίσουμε τις βέλτιστες περιπτώσεις χρήσης που θα μας επιτρέψουν να απελευθερώσουμε το πλήρες δυναμικό αυτής της τεχνολογίας.
Αυτήν τη στιγμή, θα έλεγα ότι διεξάγονται δύο παράλληλες συζητήσεις. Η πρώτη αφορά την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο οι κυβερνήσεις εξυπηρετούν τους πολίτες. Και αυτή δεν είναι πρωτίστως μια συζήτηση για την τεχνολογία. Είναι μια συζήτηση για τη διοίκηση και για μια συνειδητή επιλογή πολιτικής που θέτει τον πολίτη στο επίκεντρο. Το βασικό δίδαγμα που αποκόμισα είναι ότι, συνήθως, όταν σχεδιάζουμε μια πολιτική, έχουμε στο δωμάτιο έναν οικονομολόγο και έναν νομικό. Χρειαζόμαστε, όμως, στο ίδιο δωμάτιο και ανθρώπους που κατανοούν την τεχνολογία – και δεν εννοώ μόνο προγραμματιστές. Θα τους αποκαλούσα «τεχνολόγους δημοσίου συμφέροντος» (public interest technologists). Αυτό ακριβώς κάναμε κατά τη διάρκεια της πανδημίας και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην έγκαιρη υλοποίηση του προγράμματος εμβολιασμού.
Αυτό είναι ένα μέρος της εξίσωσης. Εφόσον υπάρχει αυτή η στρατηγική αντίληψη, αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζουμε την υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης σε διαφορετικά πεδία πολιτικής. Και πρόκειται, παρεμπιπτόντως, για μια οριζόντια προσέγγιση στη λειτουργία της κυβέρνησης. Χρειάζεται να επανασχεδιάσουμε τα κράτη και τους θεσμούς μας. Συνήθως αντιλαμβανόμαστε την πολιτική κάθετα. Στην πραγματικότητα, όμως, η πολιτική δεν είναι ποτέ κάθετη. Είναι οριζόντια και απαιτεί διαλειτουργικότητα. Αυτό είναι κάτι που, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να αλλάξει σε κάθε κυβέρνηση στον κόσμο.
Και στη συνέχεια υπάρχει η δεύτερη διάσταση της εξίσωσης: η διαχείριση των κινδύνων και των πιθανών αρνητικών συνεπειών. Εκεί χρειαζόμαστε παγκόσμια διακυβέρνηση και συμφωνώ απολύτως με τον Τομ (Φρίντμαν). Καμία χώρα στον κόσμο δεν είναι αρκετά μεγάλη ώστε να ρυθμίσει μόνη της την Τεχνητή Νοημοσύνη. Αν έπρεπε να το συμπυκνώσω σε μία φράση, όπως συνηθίζουμε όταν μιλάμε με δημοσιογράφους, θα έλεγα ότι πρόκειται ταυτόχρονα για μια κούρσα προς τη Σελήνη και για μια κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών. Το ερώτημα, επομένως, είναι πώς μπορούμε ταυτόχρονα να περιορίσουμε τους κινδύνους και να απελευθερώσουμε τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης. Πρόκειται για μια εντελώς διαφορετική εξίσωση.
Ερώτηση: Νομίζω ότι θίξατε ένα κρίσιμο ζήτημα. Οι δημοκρατίες και τα αυταρχικά καθεστώτα μπορούν να συνομιλούν μεταξύ τους και εσείς, κύριε υπουργέ, συμμετέχετε σε αυτές τις συζητήσεις. Τι χρειάζεται, είτε ως προς τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών είτε ως προς τη διαφάνεια και την καλλιέργεια μιας αίσθησης κοινού σκοπού, ώστε χώρες με πολύ διαφορετικά συστήματα, ηγεσίες και συμφέροντα να μπορέσουν να συνεργαστούν;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Χαμογελούσα προηγουμένως, όταν ο Τομ (Φρίντμαν) μιλούσε για την Τεχνητή Νοημοσύνη σαν να πρόκειται για ένα είδος, γιατί θυμήθηκα μια πρόσφατη εμπειρία μου. Ρώτησα ένα αμερικανικό μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης: «Τα πηγαίνει καλά η Ευρώπη στην Τεχνητή Νοημοσύνη;». Και η απάντηση ήταν: «Όχι, η Ευρώπη δεν τα πηγαίνει καλά. Υπάρχουν αρκετά προβλήματα». Στη συνέχεια έκανα την ίδια ερώτηση σε ένα ευρωπαϊκό μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης και μου απάντησε: «Ναι, υπουργέ, τα πηγαίνετε εξαιρετικά».
Πέρα από το χιουμοριστικό στοιχείο, όμως, χρειαζόμαστε περισσότερο αυτό που κάνετε εσείς: το να θέτουμε τις σωστές ερωτήσεις είναι η μισή δουλειά. Και, στην πράξη, είναι αυτό που κινεί τη διαδικασία προς τα εμπρός. Χρειάζεται να βρισκόμαστε σε διαρκή διάλογο μεταξύ μας. Υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις που αντανακλούν διαφορετικές αξίες. Ακόμη και εντός της Ευρώπης μπορεί να υπάρχουν αποκλίσεις στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε, για παράδειγμα, ζητήματα ιδιωτικότητας. Σε ορισμένες χώρες υπάρχουν ψηφιακές ταυτότητες και εθνικά συστήματα ψηφιακής ταυτοποίησης, ενώ σε άλλες υπάρχει μεγαλύτερος σκεπτικισμός. Σε τέτοιου είδους ζητήματα προσπαθούμε να επιτύχουμε σύγκλιση. Και αυτή η σύγκλιση προκύπτει μέσα από την αλληλεπίδραση, μέσα από την κοινή κατανόηση της κατάστασης και των προβλημάτων που έχουμε να αντιμετωπίσουμε.
Αναφερθήκατε στην κυβερνοασφάλεια. Στην Ευρώπη θεωρούμε ότι πρόκειται για ένα απολύτως πραγματικό ζήτημα. Έχουμε θεσπίσει συγκεκριμένες οδηγίες, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την ευρωπαϊκή Οδηγία για την ασφάλεια δικτύων και συστημάτων πληροφοριών (NIS) , μέσω των οποίων προσδιορίζουμε τις κρίσιμες υποδομές σε κάθε χώρα. Με την Τεχνητή Νοημοσύνη, όμως, βρισκόμαστε μπροστά σε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα.
Συντονιστής: Μπορείτε να μας πείτε περισσότερα για την κυβερνοασφάλεια; Ποια θεωρείτε ότι είναι η σημαντικότερη απειλή ή πρόκληση σε αυτόν τον τομέα;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Στην πράξη, θα έχουμε συστήματα που θα μπορούν να εντοπίζουν και να χαρτογραφούν ευπάθειες σε πρωτοφανή κλίμακα και με πρωτοφανή ταχύτητα. Μπαίνουμε, επομένως, σε μια περίοδο κατά την οποία θα απαιτούνται διαρκείς και ολοένα ταχύτερες ενημερώσεις και διορθώσεις των συστημάτων λογισμικού μας. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να μπορέσουν να ακολουθήσουν αυτή την ταχύτητα. Και αυτό συνεπάγεται μεγαλύτερο κόστος, σε μια περίοδο κατά την οποία αντιμετωπίζουμε ήδη πιέσεις στις αγορές ομολόγων και στους κρατικούς προϋπολογισμούς, ενώ παράλληλα έχουμε να διαχειριστούμε και μια ενεργειακή κρίση.
Είναι, όμως, ένας τομέας στον οποίο δεν έχουμε την πολυτέλεια να μην εκσυγχρονιστούμε. Εξακολουθούν να υπάρχουν, σε ολόκληρο τον κόσμο, συστήματα γραμμένα σε COBΟL, FORTRAN και σε άλλες παλαιότερες γλώσσες προγραμματισμού. Υπάρχουν ακόμη και περιπτώσεις στις οποίες εκείνος που σχεδίασε και προγραμμάτισε ένα συγκεκριμένο σύστημα πριν από 30 χρόνια δεν είναι πλέον διαθέσιμος για να βοηθήσει στην αναβάθμισή του.
Από τη μία πλευρά, λοιπόν, έχουμε αυτή την πρόκληση. Και από την άλλη, έχουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία μπορεί να χαρτογραφήσει τις ευπάθειες κάθε συστήματος με εξαιρετικά μεγάλη ταχύτητα. Η απάντηση που δίνουν πολλοί ειδικοί -και ιδίως οι πιο αισιόδοξοι- είναι: «χρησιμοποιήστε την Τεχνητή Νοημοσύνη για να προστατευτείτε από την Τεχνητή Νοημοσύνη». Κατά μία έννοια, να δημιουργήσουμε έναν θετικό κύκλο ανατροφοδότησης. Και, στην πραγματικότητα, αυτό είναι πιθανό να συμβεί.
Παράλληλα, όμως, απαιτείται ένα πολύ ισχυρό πλαίσιο διακυβέρνησης. Και, ειλικρινά, καλούμαστε να οικοδομήσουμε ένα σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης της Τεχνητής Νοημοσύνης σε μια εποχή κατά την οποία η ίδια η διεθνής συνεργασία δοκιμάζεται. Έχουμε, επομένως, μπροστά μας ένα δύσκολο έργο. Η δική μου δουλειά δεν είναι η διάγνωση. Η δουλειά των υπεύθυνων χάραξης πολιτικής είναι η υλοποίηση. Και θα είμαστε παρόντες στο τραπέζι όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις, καταθέτοντας ουσιαστικές προτάσεις και ιδέες.
Συντονιστής: Να σας ρωτήσω, κύριε υπουργέ: η κυβέρνηση Τραμπ δυσκολεύει τη δυνατότητα να βρίσκεται κανείς στο τραπέζι των συζητήσεων; Έχουν λόγο όλες οι χώρες και όλοι όσοι πρέπει να συμμετέχουν σε αυτές τις συζητήσεις; Ή αισθάνεστε ότι…
Κυριάκος Πιερρακάκης: Συμμετέχουμε πλήρως σε αυτές τις συζητήσεις. Και εδώ έχω δύο ιδιότητες. Ως υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών της Ελλάδας, μπορώ να πω ότι έχουμε μια πολύ παραγωγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παραδοσιακά διατηρούμε στενές σχέσεις και κάθε χρόνο επιδιώκουμε να τις κάνουμε ακόμη ισχυρότερες και πιο ουσιαστικές. Ως πρόεδρος του Eurogroup, αυτό που θα σας έλεγα είναι ότι η Ευρώπη θέλει να έχει ισχυρότερη παρουσία σε αυτές τις συζητήσεις. Είναι προφανές ότι μεγάλο μέρος αυτής της συζήτησης προσεγγίζεται σήμερα μέσα από το πρίσμα της διμερούς σχέσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας.
Όμως η Ευρώπη πρέπει να συμμετέχει στη λήψη των αποφάσεων. Όπως είπα προηγουμένως, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε η Κίνα μπορούν από μόνες τους να διαμορφώσουν το πλαίσιο διακυβέρνησης της Τεχνητής Νοημοσύνης. Καμία χώρα στον κόσμο δεν μπορεί να το κάνει μόνη της. Η Ευρώπη, βεβαίως, δεν βρίσκεται ακόμη στο σημείο όπου βλέπουμε να αναδεικνύονται ευρωπαϊκοί πρωταθλητές στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Είναι, όμως, ένας τομέας στον οποίο θα επιχειρήσουμε ένα μεγάλο άλμα και θα κάνουμε ό,τι μπορούμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο για να ενισχύσουμε τις επενδύσεις.
Είμαι ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στη λογική του «ας δημιουργήσουμε μια ευρωπαϊκή εκδοχή του οτιδήποτε». Πριν ασχοληθώ με την πολιτική, κάθε φορά που άκουγα Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να το λένε αυτό, σκεφτόμουν: «τρέξτε προς την αντίθετη κατεύθυνση». Υπάρχουν, ωστόσο, συγκεκριμένοι τομείς στους οποίους η Ευρώπη κατάφερε να αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Το πετύχαμε με την Airbus. Το πετύχαμε με το Galileo. Επομένως, πρέπει να επενδύσουμε στους Ευρωπαίους πρωταθλητές στον τομέα της τεχνολογίας.
Η Ευρώπη, όμως, δεν έχει την πολυτέλεια να απουσιάζει από τη διαμόρφωση της εποχής της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όπως λέει και η γνωστή ρήση, πρέπει να είμαστε παρόντες από τη στιγμή της δημιουργίας. Γι’ αυτό και η Ευρώπη θα κάνει ό,τι μπορεί ώστε ο ρόλος της να μην περιοριστεί απλώς στη ρύθμιση της τεχνολογίας. Δεν είμαι αντίθετος στη ρύθμιση. Πιστεύω ότι είναι απαραίτητη, αλλά πρέπει να γίνεται με έξυπνο και σωστό τρόπο. Ιδανικά, όμως, η Ευρώπη πρέπει να είναι παρούσα και μέσω των καινοτόμων επιχειρήσεών της. Και, ευτυχώς, έχουμε στην Ευρώπη εταιρείες που πιστεύω ότι θα τις δούμε να αναπτύσσονται με πολύ μεγάλη ταχύτητα τα επόμενα χρόνια.
Ερώτηση: υπουργέ, όταν ακούτε αυτές τις προειδοποιήσεις από τον Bill Gates και τον Dario Amodei, πώς τις ερμηνεύετε; Σκέφτεστε ότι πρόκειται για ανθρώπους που γνωρίζουν την τεχνολογία καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο και, επομένως, πρέπει να επανεξετάσουμε την πορεία μας και να επιβραδύνουμε; Ή θεωρείτε ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε αυτές τις προειδοποιήσεις με κάποια επιφύλαξη;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Όπως είπα, απαιτείται μια διττή προσέγγιση. Και αυτή η διττή προσέγγιση υπάρχει ακόμη και στους ίδιους τους ιδρυτές των εταιρειών. Ο Dario Amodei, από τη μία πλευρά, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και, από την άλλη, επιδιώκει την εισαγωγή της εταιρείας του στο χρηματιστήριο. Αυτή ακριβώς είναι η διττή φύση της Τεχνητής Νοημοσύνης: οι τεράστιες δυνατότητες από τη μία πλευρά και οι κίνδυνοι από την άλλη.
Ακούγοντας προηγουμένως τον Τομ (Φρίντμαν), θα ήθελα να επαναλάβω κάτι που είπα νωρίτερα, για να γίνει απολύτως σαφές το μέγεθος της πρόκλησης. Ζητάμε από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σε ολόκληρο τον κόσμο να κατανοήσουν ακόμη και το λεξιλόγιο αυτής της αλλαγής, όταν υπάρχουν χώρες που συμμετέχουν σε αυτή τη συζήτηση και στις οποίες δεν μπορείς καν να ανανεώσεις ψηφιακά την άδεια οδήγησής σου. Αυτό ακριβώς εννοούσα όταν έλεγα ότι πρέπει πρώτα να πραγματοποιήσουμε αυτή την ψηφιακή μετάβαση και έτσι να κατανοήσουμε τι μπορεί να προσφέρει η τεχνολογία. Και αυτό πρέπει να γίνει με τρόπο ανθρωποκεντρικό και με επίκεντρο τον πολίτη. Με μία φράση, πρέπει να ανεβάσουμε τον πήχη.
Πιστεύω ότι θα το κάνουμε. Πρόσφατα, στο Eurogroup, διευρύναμε το πεδίο των εργασιών μας. Παραδοσιακά, οι υπουργοί Οικονομικών στην Ευρώπη- και αυτή ήταν και η εμπειρία της Ελλάδας πριν από 10 ή 15 χρόνια- συζητούσαν κυρίως για προϋπολογισμούς και δημοσιονομικά ζητήματα. Σήμερα, αν είσαι υπουργός Οικονομικών και δεν συζητάς για την ενέργεια, την Τεχνητή Νοημοσύνη και την άμυνα, δεν κάνεις σωστά τη δουλειά σου. Και αυτό το αντιλαμβανόμαστε όλοι. Γνωρίζουμε ότι χρειαζόμαστε μια οριζόντια αντίληψη και μια οριζόντια προσέγγιση στη λειτουργία της κυβέρνησης.
Συντονιστής: Πολλοί Αμερικανοί αναρωτιούνται εάν οι γερουσιαστές και τα μέλη του Κογκρέσου διαθέτουν επαρκή ενημέρωση και τεχνογνωσία γύρω από την τεχνολογία, την Τεχνητή Νοημοσύνη και τον ανταγωνισμό, ώστε να λαμβάνουν σωστές αποφάσεις για τη ρύθμισή τους. Αυτό συνδέεται και με τη συζήτηση για τις δημοκρατίες σε σύγκριση με τα αυταρχικά καθεστώτα. Πόσο βέβαιος είστε ότι οι φιλελεύθερες δημοκρατίες διαθέτουν ηγεσίες που μπορούν να σχεδιάσουν τις κατάλληλες ρυθμίσεις και να σταθμίσουν σωστά τα οφέλη και τους κινδύνους; Διαθέτουν, τελικά, την απαιτούμενη τεχνογνωσία;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Θα έλεγα ότι αυτή είναι η πρόκληση που καλείται να αντιμετωπίσει μια ολόκληρη γενιά υπεύθυνων χάραξης πολιτικής. Βρισκόμαστε στην Αθήνα, στο Athens Democracy Forum. Αν επιλέγαμε απλώς την απαισιοδοξία, ποιο θα ήταν το νόημα; Το ζητούμενο είναι να προχωρήσουμε, να κατανοήσουμε το πρόβλημα και να ανεβάσουμε το επίπεδό μας. Και στην πραγματικότητα, η πρόκληση είναι ακόμη πιο σύνθετη. Μοιάζει λίγο με όσα περιγράφει ο Κλάουζεβιτς στο «Περί Πολέμου»: πρέπει να έχεις ένα σχέδιο πριν μπεις στο πεδίο της μάχης, αλλά ταυτόχρονα να διαθέτεις την αντοχή, τα αντανακλαστικά και τη γνώση ότι το σχέδιο αυτό δεν πρόκειται ποτέ να εφαρμοστεί ακριβώς όπως το σχεδίασες. Σημασία έχει η διαδικασία του σχεδιασμού, όχι το ίδιο το σχέδιο.
Εάν δεν είχαμε διαμορφώσει μια ολοκληρωμένη ψηφιακή στρατηγική, ως κυβέρνηση δεν θα είχαμε μπορέσει να ανταποκριθούμε στην πανδημία της COVID-19. Είχαμε σχεδιάσει εκ των προτέρων την αντιμετώπιση μιας παγκόσμιας πανδημίας; Όχι. Είχαμε, όμως, την ευελιξία και τα αντανακλαστικά που απαιτούνταν για να ανταποκριθούμε. Με τον ίδιο τρόπο πρέπει σήμερα να αναπτύξουμε αυτές τις δεξιότητες. Και το ζήτημα αφορά πρωτίστως το κατά πόσο οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων είναι σωστά ενημερωμένοι. Δεν πρέπει να περιμένουμε από τους πολιτικούς να γίνουν ειδικοί επί παντός επιστητού. Αν είσαι ειδικός στα πάντα, στην πραγματικότητα δεν είσαι ειδικός σε τίποτα.
Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό: Έχεις την ικανότητα να μαθαίνεις; Έχεις τη δίψα για γνώση και για ουσιαστική κατανόηση; Θέτεις τις σωστές ερωτήσεις; Ενημερώνεσαι από τους κατάλληλους ανθρώπους; Αυτά είναι τα στοιχεία στα οποία πρέπει να εστιάσουμε. Δεν πρόκειται να πω ότι έχουμε ήδη φτάσει εκεί. Ούτε, όμως, ότι δεν θα καταφέρουμε να ανταποκριθούμε στην πρόκληση. Δεν έχουμε φτάσει, ακόμη, εκεί. Ελπίζω, όμως, ότι θα το πετύχουμε.
Συντονιστής: Νομίζω ότι αυτό είναι πολύ σωστό. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που έχουν διαφορετικές απόψεις για τη δημοσιογραφία των New York Times. Κάποιοι θυμώνουν έντονα, διαφωνούν ή εκφράζουν ανησυχίες. Έχω διαπιστώσει ότι το σημαντικότερο δεν είναι να απαντάς διαρκώς στις επικρίσεις, αλλά να ακούς και να προσπαθείς να εξελίσσεσαι μέσα από αυτές. Υπουργέ, μας απομένουν μόνο λίγα λεπτά, αλλά θα ήθελα να μετατοπίσουμε λίγο τη συζήτηση από την έννοια της ταπείνωσης στην έννοια της ταπεινότητας. Δεν είναι μια ιδιότητα που συνδέουμε πάντοτε με Προέδρους των Ηνωμένων Πολιτειών ή με κυβερνητικούς ηγέτες: αυτή η ταπεινότητα που απαιτείται για να μπορεί κανείς να ακούει και να μαθαίνει, όπως ανέφερε προηγουμένως και ο Τομ.
Ποιες είναι οι δεξιότητες και οι αρετές που χρειάζονται οι σημερινοί, αλλά και οι μελλοντικοί νέοι ηγέτες που βρίσκονται σήμερα σε αυτή την αίθουσα, προκειμένου να πετύχουν στον 21ο αιώνα, είτε καλούνται να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης είτε οποιαδήποτε άλλη πρόκληση;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Το συγκεκριμένο ερώτημα με έχει απασχολήσει πολύ και από μια ευρύτερη οπτική, γιατί μεταξύ της θητείας μου ως υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και της σημερινής μου θητείας ως υπουργός Οικονομικών, διετέλεσα υπουργός Παιδείας. Μπροστά στην τεχνολογική αλλαγή που συντελείται, οι υπουργοί Παιδείας σε ολόκληρο τον κόσμο καλούνται να απαντήσουν στο ερώτημα του ενός εκατομμυρίου: πώς σχεδιάζεις ένα εκπαιδευτικό σύστημα για έναν κόσμο που δεν υπάρχει ακόμη; Ποιες δεξιότητες πρέπει να αποκτήσει μέχρι τα 18 του χρόνια ένα παιδί που σήμερα, στα τέσσερα ή στα πέντε του, ξεκινά το σχολείο;
Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με δύο μεγάλες τάσεις. Η πρώτη είναι η τεχνολογική αλλαγή: η καινοτομία και η επιτάχυνση της τεχνολογικής εξέλιξης. Η δεύτερη, την οποία θα διαχώριζα, παρότι συνδέεται με την πρώτη, είναι η αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Στη δική μου γενιά, όταν πηγαίναμε στο σχολείο, χρειαζόμασταν ένα μεταπτυχιακό. Στη γενιά των γονιών μου, με το τότε προσδόκιμο ζωής, ένα πανεπιστημιακό πτυχίο μπορούσε ουσιαστικά να σε συνοδεύει σε ολόκληρη την επαγγελματική σου ζωή. Η γενιά των παιδιών μου θα ακολουθήσει περισσότερες από μία επαγγελματικές διαδρομές. Θα χρειάζεται να επανεκπαιδεύεται και να αποκτά νέες δεξιότητες πολλές φορές στη διάρκεια της ζωής της. Γι’ αυτό πρέπει εξαρχής να εφοδιάσουμε τα παιδιά με ορισμένες θεμελιώδεις δεξιότητες.
Και αυτές οι θεμελιώδεις δεξιότητες είναι ουσιαστικά οι ίδιες που χρειάζεται και ένας καλός ηγέτης. Πρέπει να μπορείς να εργάζεσαι σε ομάδες. Πρέπει να μπορείς να ακούς. Χρειάζεσαι τόσο κοινωνικές και επικοινωνιακές δεξιότητες όσο και αλγοριθμική σκέψη. Έχω σπουδάσει πληροφορική και συχνά με ρωτούν εάν τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν προγραμματισμό. Η απάντησή μου είναι: γιατί να μάθουν απλώς μια συγκεκριμένη γλώσσα προγραμματισμού, η οποία ενδέχεται σε πέντε ή έξι χρόνια να έχει ήδη ξεπεραστεί; Πρέπει ασφαλώς να μάθουν μια γλώσσα προγραμματισμού, αλλά ο στόχος είναι μέσα από αυτήν να αναπτύξουν την ικανότητα της αλγοριθμικής σκέψης, και όχι απλώς να μάθουν την ίδια τη γλώσσα.
Αυτό που χρειαζόμαστε, επομένως, είναι ένας συνδυασμός: λογική, αλγόριθμοι και αλγοριθμική σκέψη, μαζί με φαντασία και κοινωνικές δεξιότητες. Η ικανότητα να παρουσιάζεις τις ιδέες σου και να τεκμηριώνεις τη θέση σου, αλλά και η ικανότητα να συνεργάζεσαι με τους άλλους. Και η συνεργασία με τους άλλους προϋποθέτει ακριβώς αυτό που μόλις περιγράψατε: να μπορείς να ακούς και να έχεις ταπεινότητα.
