Αν υπάρχουν εξωγήινοι και αν ποτέ έλθουν σε επαφή μαζί μας, ποιά γλώσσα άραγε θα μιλούν (αν μιλούν) και κατά πόσο αυτή θα μοιάζει με τις ανθρώπινες, άρα θα είναι κατανοητή; Τα ερωτήματα αυτά τέθηκαν στο τραπέζι του διαλόγου από γλωσσολόγους και άλλους επιστήμονες, οι οποίοι συμμετείχαν σε σεμινάριο-εργαστήριο στο Λος ‘Αντζελες με θέμα «Η γλώσσα στον Κόσμο», που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο.
Στην πρωτοβουλία, την οποία είχε ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός METI (Messaging Extraterrestrial Intelligence), συμμετείχε και ο διάσημος γλωσσολόγος του ΜΙΤ Νόαμ Τσόμσκι, ο οποίος, παρά την προχωρημένη ηλικία του των 89 ετών, ήταν ένας από τους συγγραφείς σχετικής μελέτης που παρουσιάσθηκε στο σεμινάριο.
Ένα βασικό ερώτημα που ζητά απάντηση, είναι κατά πόσο η γλώσσα είναι «καθολική» όχι απλώς στη Γη αλλά στο σύμπαν. Με άλλα λόγια, αν η γλώσσα έχει μια εγγενή δομή, που θα έχει αναπαραχθεί και σε εξωγήινους πολιτισμούς. Αν ναι, τότε οι εξωγήινοι θα μπορούν να διαβάσουν κάποιο μήνυμα που στέλνεται από τη Γη ή, αντίστροφα, οι κάτοικοι της Γης έχουν μια ελπίδα να καταλάβουν κάποιο εξωγήινο μήνυμα.
«Γνωρίζουμε ότι μια συνάντηση πρόσωπο με πρόσωπο μεταξύ ανθρώπων και εξωγήινων είναι πολύ απίθανη δεδομένων των μεσοαστρικών αποστάσεων. Δεν περιμένουμε να υπάρχει ένα σύμπαν τύπου ‘Σταρ Τρεκ’, όπου οι περισσότεροι εξωγήινοι είναι ανθρωποειδείς και πολλοί από αυτούς ήδη διαθέτουν ένα ‘καθολικό μεταφραστή’. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει πιθανότητα να καταλάβουμε ο ένας τον άλλο στέλνοντας ραδιο-μηνύματα», αναρωτήθηκε η γλωσσολόγος Σέρι Ουέλς-Τζένσεν, υπεύθυνη του σεμιναρίου και διευθυντικό στέλεχος του METI.
Εδώ και δεκαετίες ο Τσόμσκι έχει υποστηρίξει ότι υπάρχει μια «καθολική γραμματική» που συνδέει τις διάφορες γλώσσες του πλανήτη μας. «Ο Τσόμσκι έχει συχνά πει ότι αν ένας Αρειανός επισκεπτόταν τη Γη, θα νόμιζε ότι όλοι μιλάμε διαλέκτους της ίδιας γλώσσας, επειδή όλες οι γήινες γλώσσες μοιράζονται μια κοινή υποκείμενη δομή. Αν όμως οι εξωγήινοι έχουν γλώσσα, θα είναι παρόμοια με τη δική μας; Ιδού το μεγάλο ερώτημα», δήλωσε ο πρόεδρος του ΜΕΤΙ Ντάγκλας Βάκοχ.
Δύο από τις μελέτες που παρουσιάσθηκαν στο σεμινάριο (ανάμεσά τους και αυτή που συμμετείχε ο Τσόμσκι), εξέφρασαν αισιοδοξία ότι ακόμη και οι εξωγήινες γλώσσες μπορεί να έχουν μια «καθολική γραμματική», με την ίδια ουσιαστικά αρχιτεκτονική που υπάρχει στις γλώσσες της Γης.
Το σημείο αυτό αποτελεί αιτία διαμάχης μεταξύ του παλαιότερου προγράμματος αναζήτησης εξωγήινης νοημοσύνης SETI και του νεότερου ΜΕΤΙ. Οι επιστήμονες του SETI ανέκαθεν κοροΐδευαν την ιδέα ότι έχει νόημα να σταλούν στο σύμπαν μηνύματα εμπνευσμένα από τις φυσικές γήινες γλώσσες, επειδή ποτέ δεν πίστεψαν ότι είναι δυνατό να γίνουν κατανοητά από τους εξωγήινους. Γι’ αυτό, έστελναν μηνύματα κωδικοποιημένα με βάση τις αρχές των μαθηματικών και της φυσικής, που ελπίζουν ότι θα έχουν συμπαντική ισχύ και θα μπορούσαν να είναι αναγνωρίσιμα από τους εξωγήινους.
Από την άλλη, επιστήμονες στο σεμινάριο του METI εξέφρασαν την άποψη ότι ακόμη και μηνύματα όπως ο οπτικός και ακουστικός «χρυσός δίσκος» που ταξιδεύει στο διάστημα με τα «Βόγιατζερ» 1 και 2 της NASA από το 1977, μπορεί εύκολα να παρερμηνευθεί από τους εξωγήινους (αν βέβαια έχουν μάτια και αυτιά…).
Το γλωσσολογικό επιστημονικό σεμινάριο ήταν το τρίτο του ΜΕΤΙ. Είχε προηγηθεί το 2016 σύναξη ειδικών που συζήτησαν για τη φύση της εξωγήινης νοημοσύνης, ενώ το 2017 το εργαστήριο εστίασε σε δύο ερωτήματα: «Μπορεί να μας έχουν ήδη ανιχνεύσει οι εξωγήινοι;» και «πώς μπορούμε να ζυγίσουμε τους κινδύνους και τα οφέλη της αποστολής εξωγήινων σημάτων;».
















Σάτιρα και πολιτική μια αλλεργική αντίδραση
*Της Μαρίας Δημητρίου
Χρησιμοποιώντας τον καυστικό λόγο και φτάνοντας αρκετές φορές στην Αριστοφανική υπερβολή της βωμολοχίας, για να αντισταθμίσει τη σοβαρότητα των θεμάτων που πραγματευόταν, υπήρξε αρκετές φορές ρυθμιστής των πολιτικών πραγμάτων της εποχής.
Σε μια εποχή που η θεατρική σκηνή στην αρχαία Αθήνα, εθεωρείτο χώρος κοινωνικής μάζωξης, με σκοπό την ψυχαγωγία αλλά και την εκπαιδευτική διδασκαλία και ήταν μια παροχή που είχαν πρόσβαση και δικαίωμα όλοι οι πολίτες δωρεάν, κάτι σαν μια σημερινή διαδικτυακή πλατφόρμα που όλοι μπορούν να συμμετέχουν , έδρατε της ευκαιρίας να στηλιτεύει την υπεροψία της εξουσίας . Ήταν δε τόσο σκληρός στην κριτική του ώστε δέκα πολιτικά πρόσωπα της εποχής είχαν ζητήσει να του αφαιρεθούν τα πολιτικά του δικαιώματα, με τη “ γραφή ξενίας” η οποία ήταν μήνυση προς όποιον απολάμβανε δικαιωμάτα Αθηναίου πολίτη χωρίς να είναι στην πραγματικότητα . Πιο σκληρά από όλους, κτύπησε τον στρατηγό Κλέωνα που βρισκόταν στο δημοκρατικό στρατόπεδο και ήταν υπέρμαχος της συνέχισης του πολέμου με τους Σπαρτιάτες , ενώ ο Αριστοφάνης υποστήριζε τους αριστοκρατικούς που είχαν αντίθετη άποψη .
Από την άλλη είναι και εκείνοι που ισχυρίζονται ότι προέβαλε τις δικές του σκέψεις και απόψεις , πολλές φορές γελοιοποιώντας αυτούς που είχε βάλει στο στόχαστρο του και είναι γι αυτό που κάποιοι του καταλογίζουν ότι σε μερικές περιπτώσεις δεν ήταν και τόσο αμερόληπτος … όπως στην περίπτωση του Ευριπίδη και του Σωκράτη τον οποίον έβαζε στο ίδιο περίπτερο με τους Σοφιστές .
Εν πάση όμως περιπτώσει βρισκόταν απέναντι και σωστά ή λάθος σφυροκοπούσε αυτό που πίστευε ότι πλήττει την πόλη του . Δεν εγκολπώθηκε την εξουσία, αντίθετα ήταν αυστηρός κριτής της, και τόλμησε να τα βάλει ακόμα και με το δήμο , διακωμωδώντας τον, σε μια εποχή που ήταν πανίσχυρος , παίρνοντας ένα μεγάλο ρίσκο .
Στη δική μας εποχή τώρα , κάποιοι χρησιμοποίησαν τη σάτιρα σαν δούρειο ίππο. Με έξυπνα ευφυολογήματα και σπέκουλα, έπλεξαν το δίχτυ γύρω από πολίτες που ήσαν έτοιμοι από καιρό να πιστέψουν το απίστευτο . Αιχμαλωτίζοντας τους σε πολιτικές απόψεις όχι απαραίτητα με αντικειμενικό κριτήριο, αλλά που μάλλον εξυπηρετούσαν ίδια συμφέροντα . Μία σάτιρα που μετατράπηκε σε πλύση εγκεφάλου , σφυροκοπώντας ανελέητα την εξουσία και κατευθύνοντας τους πολίτες, υποσυνείδητα και στοχευμένα προς συγκεκριμένα κανάλια σκέψης, με σκοπό να βοηθήσει στην αναρρίχηση της κυβερνητικής κορυφής φίλα προσκείμενων δυνάμεων. Η μεταγενέστερη παραδοχή του λάθους αυτού δεν καθαγιάζει την όλη διαδικασία ούτε επαναφέρει την απολεσθείσα αξιοπιστία …Το όποιο ταλέντο διαθέτει ο καθένας, δεν πρέπει να το σπαταλά, ούτε να το ευτελίζει, αλλά να το χρησιμοποιεί σαν δώρο που του δόθηκε και έτσι να το μοιράζεται με τους άλλους, χωρίς υστεροβουλία ….
Σε μια ιδανική πολιτεία , η σάτιρα θα έπρεπε να λειτουργεί ως καθαρτήριο όλων των πολιτικών δυνάμεων και να περνάει από εξονυχιστικό έλεγχο και κριτική, τις ιδέες και συμπεριφορές όλων των πολιτικών φορέων, χωρίς να αφήνει στο απυρόβλητο επι τούτω, συγκεκριμένες ομάδες της αρεσκείας μας . Και ούτε πρέπει να ταυτίζεται με την εξουσία, γιατί τότε χάνει την αυθεντικότητα και την αντικειμενικότητα της . Αντίθετα θα πρέπει να την διακατέχει μια δυσανεξία κομματική , γιατί ο καλλιτέχνης θα πρέπει να είναι κοντά στα πολιτικά πράγματα αλλά μακριά από υπουργικά γραφεία …