Η 78η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου ολοκληρώθηκε με συμμετοχές από 137 χώρες, σημαντικές εκδοτικές συμφωνίες, ισχυρή παρουσία των νέων τεχνολογιών και ανανεωμένο ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού. Δυναμική η συμμετοχή της Ελλάδας, με 47 εκδοτικούς οίκους, ενώ η Χιλή παίρνει τη σκυτάλη για το 2027.
Με 236.000 επισκέπτες από 137 χώρες ολοκληρώθηκε η 78η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης, επιβεβαιώνοντας τη θέση της ως του σημαντικότερου σημείου συνάντησης της παγκόσμιας εκδοτικής βιομηχανίας. Από τις 7 έως τις 11 Οκτωβρίου, περισσότεροι από 4.000 εκθέτες και 3.800 εκδηλώσεις έδωσαν τον τόνο σε μια διοργάνωση όπου η τεχνητή νοημοσύνη, οι διεθνείς συμφωνίες δικαιωμάτων, οι νέες μορφές ανάγνωσης και η ελευθερία της έκφρασης βρέθηκαν στο επίκεντρο.
Σύμφωνα με τα τελικά στοιχεία, από τους 236.000 επισκέπτες, οι 119.000 ήταν επαγγελματίες του βιβλίου και οι 117.000 επισκέπτες του γενικού κοινού. Η προσέλευση διατηρήθηκε κοντά στα επίπεδα του 2025, όταν είχαν καταγραφεί 238.000 επισκέπτες, ενώ η γεωγραφική εκπροσώπηση διευρύνθηκε με επαγγελματίες από χώρες που δεν είχαν συμμετάσχει την προηγούμενη χρονιά. Η νέα χωροταξική οργάνωση των εκθεσιακών χώρων απέσπασε θετικά σχόλια, διευκολύνοντας τις επαγγελματικές συναντήσεις αλλά και τη μετατροπή της Έκθεσης σε ένα μεγάλο λογοτεχνικό φεστιβάλ.
Ο διευθυντής της διοργάνωσης Juergen Boos υπογράμμισε ότι το μέλλον του βιβλίου διαμορφώνεται ταυτόχρονα στις διαπραγματεύσεις των εκδοτικών δικαιωμάτων, στις συζητήσεις για την τεχνητή νοημοσύνη και στην άμεση επαφή συγγραφέων και αναγνωστών. Η Φρανκφούρτη, όπως επισήμανε, αποτελεί τον τόπο όπου όλες αυτές οι διαφορετικές πλευρές του εκδοτικού κόσμου συναντώνται.
Η τεχνητή νοημοσύνη και η μάχη για τα δικαιώματα
Η τεχνητή νοημοσύνη κυριάρχησε και φέτος στις συζητήσεις, με επίκεντρο τις επιπτώσεις της στη συγγραφή, στις εκδοτικές επιχειρήσεις, στα πνευματικά δικαιώματα και στην αξιοπιστία του περιεχομένου. Ο επικεφαλής της Bloomsbury, Nigel Newton, εμφανίστηκε αισιόδοξος για τη δυνατότητα του κλάδου να διαχειριστεί τη νέα τεχνολογική πραγματικότητα, ενώ ο Ευρωπαίος επίτροπος Γκλεν Μικάλεφ υπενθύμισε ότι η τεχνολογία μπορεί να παράγει λέξεις, αλλά μόνο οι άνθρωποι μπορούν να τους δώσουν ζωή.
Παράλληλα, έρευνα του The Bookseller ανέδειξε την υποχώρηση των αναθέσεων σε επαγγελματίες ghostwriters, καθώς η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται ολοένα περισσότερο για τη σύνταξη και την επεξεργασία βιβλίων. Η συζήτηση για την αυθεντικότητα της συγγραφής και την αξιοπιστία των εργαλείων ανίχνευσης περιεχομένου AI ανέδειξε ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα του μέλλοντος της εκδοτικής βιομηχανίας.
Παρά τις τεχνολογικές ανατροπές, ο ανταγωνισμός για τα εκδοτικά δικαιώματα παρέμεινε ιδιαίτερα έντονος. Σημαντικές δημοπρασίες πραγματοποιήθηκαν για το Lies Women Are Told της Faye Bate, με τη Hay House UK να επικρατεί απέναντι σε εννέα ανταγωνιστές, και για το The Alchemy of Salt της πρωτοεμφανιζόμενης Sarah Lee Walker, που εξασφάλισε εξαψήφιο συμβόλαιο από τη Bloomsbury. Στο επίκεντρο βρέθηκαν επίσης τα Housewives of Salem της Natasha Bardon και The Air Hostess της Aubrie Dolan, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε η συμφωνία για το The Protector, νέο αστυνομικό μυθιστόρημα των James Patterson και Arnold Schwarzenegger.
Την ίδια στιγμή, η συγκέντρωση της αγοράς συνεχίζεται, με την Bertelsmann, ιδιοκτήτρια της Penguin Random House, να καταλαμβάνει την πρώτη θέση στην κατάταξη των μεγαλύτερων εκδοτικών επιχειρήσεων παγκοσμίως. Η ανάπτυξη των ψηφιακών εκδόσεων και νέων επιχειρηματικών μοντέλων, όπως το digital-first, δημιουργεί πρόσθετες δυνατότητες αλλά και προκλήσεις για τις αμοιβές των συγγραφέων και τη βιωσιμότητα των ανεξάρτητων εκδοτών.
Η έκρηξη των audiobooks και οι ιστορίες που γίνονται ταινίες
Ιδιαίτερα αισιόδοξα ήταν τα μηνύματα από την αγορά των ηχητικών βιβλίων. Το Spotify ανακοίνωσε στη Φρανκφούρτη την επέκταση των δραστηριοτήτων του σε 180 νέες αγορές, ενώ η Audible παρουσίασε έρευνα σε 18.000 πελάτες από έντεκα αγορές, καταγράφοντας αύξηση της ακρόασης και διεύρυνση του κοινού. Η ανάπτυξη του audio ανοίγει νέες δυνατότητες και για μικρότερες γλώσσες, όπως επισημάνθηκε χαρακτηριστικά στις συζητήσεις για την ανάδειξη των αυτόχθονων πολιτισμών της Βραζιλίας.
Εξίσου ισχυρή ήταν η σύνδεση της εκδοτικής παραγωγής με την οπτικοακουστική βιομηχανία. Η ειδική διοργάνωση Book-to-Screen Day έφερε κοντά εκδότες, λογοτεχνικούς πράκτορες, παραγωγούς και σκηνοθέτες, αναδεικνύοντας τις νέες προοπτικές μεταφοράς λογοτεχνικών έργων στην οθόνη. Ξεχώρισε η συζήτηση του σκηνοθέτη Volker Schlöndorff και της παραγωγού Regina Ziegler με τη συγγραφέα Jenny Erpenbeck για την κινηματογραφική μεταφορά του Heimsuchung, ενώ ενδιαφέρον προκάλεσε και η επικείμενη μεταφορά από το Netflix του μυθιστορήματος Die Falle της Melanie Raabe.
Παράλληλα, η K-pop, τα manga, τα graphic novels, τα webtoons και η λογοτεχνία του φανταστικού προσέλκυσαν το νεότερο κοινό. Η πρώτη Matsuri Stage, οι χώροι cosplay και οι εκδηλώσεις ασιατικής ποπ κουλτούρας ανέδειξαν την προσπάθεια της εκδοτικής βιομηχανίας να προσεγγίσει νέες γενιές αναγνωστών, συνδέοντας το βιβλίο με τη μουσική, τον κινηματογράφο και το ψηφιακό περιεχόμενο.
Η ελευθερία της έκφρασης και η αγωνία για τη νέα γενιά αναγνωστών
Πέρα από τις εμπορικές συμφωνίες, η Φρανκφούρτη επιβεβαίωσε και τον ρόλο της ως διεθνούς βήματος δημόσιου διαλόγου. Το πρόγραμμα Frankfurt Calling περιλάμβανε 125 εκδηλώσεις σε 14 χώρους, με επίκεντρο τη δημοκρατία, τη λογοκρισία, την ψηφιακή επιτήρηση, το διεθνές δίκαιο και την ελευθερία των εκδόσεων. Ανάμεσα στους συμμετέχοντες ήταν η βραβευμένη με Πούλιτζερ ιστορικός Jill Lepore, ο Philippe Sands, τιμώμενος με το Βραβείο Ειρήνης του Γερμανικού Εμπορίου Βιβλίου 2026, και η αναπληρώτρια γενική γραμματέας του ΟΗΕ Melissa Fleming.
Ιδιαίτερη απήχηση είχε η παρουσία της Gisèle Pelicot, η οποία ανέδειξε την κοινωνική διάσταση της σεξουαλικής βίας, επαναλαμβάνοντας το μήνυμά της ότι η ντροπή πρέπει να αλλάξει πλευρά. Παράλληλα, οι πρωτοβουλίες PublisHer ανέδειξαν τη θέση των γυναικών στη σύγχρονη εκδοτική βιομηχανία, ενώ το πρώτο βραβείο IPA Freedom of Expression Defenders Award απονεμήθηκε στον αμερικανικό οργανισμό The Media Coalition για τη μακρόχρονη υπεράσπιση της ελευθερίας της έκφρασης.
Σημαντικό μέρος των συζητήσεων αφορούσε την υποχώρηση των αναγνωστικών δεξιοτήτων των νέων. Ο πρόεδρος της Ένωσης Γερμανών Εκδοτών και Βιβλιοπωλών Sebastian Guggolz αναγνώρισε τις ανησυχίες για τη μείωση της αναγνωστικής ικανότητας και τις συνέπειες της τεχνητής νοημοσύνης, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η μεγάλη ανταπόκριση του κοινού επιτρέπει στον κλάδο να αντιμετωπίζει το μέλλον με συγκρατημένη αισιοδοξία.
Η Τσεχία στο επίκεντρο της πολιτιστικής δημιουργίας
Η τιμώμενη χώρα, Τσεχία, παρουσίασε περισσότερες από 100 εκδηλώσεις με 75 συγγραφείς, υπό το σύνθημα «A Country on the Coast». Το εντυπωσιακό περίπτερο των 2.300 τετραγωνικών μέτρων συνδύασε τη λογοτεχνία με την τεχνολογία και τις εικαστικές τέχνες, αξιοποιώντας διαδραστικές εγκαταστάσεις, τεχνητή νοημοσύνη και ρομποτικά συστήματα.
Ανάμεσα στους δημιουργούς που συμμετείχαν ήταν η Radka Denemarková, ο Jáchym Topol, η Kateřina Tučková και νεότεροι εκπρόσωποι της τσεχικής λογοτεχνίας. Η διοργάνωση αποτέλεσε την κορύφωση μιας ευρύτερης προσπάθειας ενίσχυσης των μεταφράσεων και της διεθνούς παρουσίας της χώρας.
Η Ελλάδα με 47 εκδοτικούς οίκους και ανανεωμένη εξωστρέφεια
Ιδιαίτερα δυναμική ήταν και η ελληνική παρουσία, με 47 εκδοτικούς οίκους, εκ των οποίων οι 30 με φυσική παρουσία, και 282 τίτλους βιβλίων. Για πρώτη φορά, την ευθύνη της εθνικής συμμετοχής ανέλαβε το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ), υιοθετώντας ένα νέο μοντέλο διεθνούς προβολής με έμφαση στις μεταφράσεις, στις επαγγελματικές συναντήσεις και στην προώθηση εκδοτικών δικαιωμάτων.
Στο Ελληνικό Περίπτερο παρουσιάστηκαν πέντε αγγλόφωνοι κατάλογοι Books from Greece, ενώ το πρόγραμμα GreekLit αναδείχθηκε σε βασικό εργαλείο προώθησης των Ελλήνων συγγραφέων στο εξωτερικό. Ο πρόεδρος του ΕΛΙΒΙΠ Νίκος Μπακουνάκης και ο αντιπρόεδρος Παναγιώτης Κάπος παρουσίασαν τη στρατηγική του Ιδρύματος, με τον τελευταίο να συμμετέχει επίσης σε διεθνή συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη υπό την αιγίδα της UNESCO.
Στο πρόγραμμα ξεχώρισαν η παρουσίαση της τηλεοπτικής μεταφοράς του βιβλίου του Μιχάλη Αλμπάτη, η γερμανική έκδοση της Σινικής μελάνης του Τηλέμαχου Κώτσια και η συμμετοχή του Αλέκου Παπαδάτου στο Global Stage με το graphic novel Αριστοτέλης. Παράλληλα, επαγγελματικές συναντήσεις με ξένους εκδότες και η παρουσία έντεκα Ελλήνων συγγραφέων της διασποράς ενίσχυσαν το διεθνές αποτύπωμα της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής.
Η φετινή συμμετοχή αποτελεί ένα αισιόδοξο βήμα προς τη συγκρότηση μιας πιο συνεκτικής εθνικής στρατηγικής για το βιβλίο, με ζητούμενο η διεθνής προβολή να μετατραπεί σε περισσότερες μεταφράσεις, συνεργασίες και συμφωνίες δικαιωμάτων.
Η σκυτάλη στη Χιλή για το 2027
Η 78η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου ολοκληρώθηκε με την παράδοση της σκυτάλης από την Τσεχία στη Χιλή, η οποία θα είναι η τιμώμενη χώρα της επόμενης διοργάνωσης, από τις 6 έως τις 10 Οκτωβρίου 2027.
Με σύνθημα «Astros de Tierra» – «Γήινα Άστρα», η Χιλή σχεδιάζει να αναδείξει τον πλούτο της λογοτεχνίας και του πολιτισμού της, εμπνεόμενη από την αστρονομική παράδοση και τους μοναδικούς ουρανούς της ερήμου Ατακάμα. Ήδη, το πρόγραμμα Translating Chile έχει υποστηρίξει 109 μεταφράσεις χιλιανών έργων από το 2024, με στόχο τουλάχιστον 160 έως τον Οκτώβριο του 2027.
Η φετινή Φρανκφούρτη ολοκληρώθηκε με ένα σαφές μήνυμα: σε μια εποχή πολιτικής πόλωσης και τεχνολογικών ανατροπών, το βιβλίο εξακολουθεί να αποτελεί ισχυρό μέσο πολιτιστικής επικοινωνίας, ελευθερίας της έκφρασης και διαλόγου μεταξύ διαφορετικών κοινωνιών.
