Η ανάγκη να διασφαλιστεί η αποτελεσματική διαχείριση του ιδιωτικού χρέους, χωρίς νέες καθυστερήσεις και περιθώρια καταχρηστικής αξιοποίησης των ρυθμίσεων, επισημαίνεται από την Ένωση Εταιριών Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις (ΕΕΔΑΔΠ). Ενόψει της συζήτησης του σχετικού νομοσχεδίου στην Ολομέλεια της Βουλής, η Ένωση στηρίζει τα νέα μέτρα διαφάνειας, εκφράζοντας παράλληλα επιφυλάξεις για ορισμένες διατάξεις και προειδοποιώντας για ενδεχόμενες καθυστερήσεις το 2027, που θα επηρεάσουν και τα επιχειρησιακά σχέδια του προγράμματος «Ηρακλής».
Αναλυτικότερα ενόψει της συζήτησης στην Ολομέλεια της Βουλής του σχεδίου νόμου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών σχετικά με το πλαίσιο λειτουργίας του κλάδου, η Ένωση Εταιριών Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις (ΕΕΔΑΔΠ) σημειώνει τα ακόλουθα:
1. Οι Εταιρίες Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις (ΕΔΑΔΠ) λειτουργούν απαρέγκλιτα στη βάση της εκάστοτε κείμενης νομοθεσίας και ρυθμιστικού πλαισίου, εποπτεύονται από την Τράπεζα της Ελλάδος και ελέγχονται από όλες τις αρμόδιες αρχές για κάθε πτυχή της δραστηριότητάς τους. Με σεβασμό στο θεσμικό τους ρόλο και πλήρη τήρηση της νομοθεσίας, υπηρετούν το έργο της διαχείρισης που τους έχει ανατεθεί με βάση τον ιδρυτικό νόμο 4354/2015. Οι ΕΔΑΔΠ δεν είναι κάτοχοι των απαιτήσεων, αλλά εταιρίες με άδεια και υπό την εποπτεία της Τράπεζας της Ελλάδος, που διαχειρίζονται δάνεια κατ’ εντολή των ιδιοκτητών τους και αποκλειστικά στο πλαίσιο του νόμου. Επομένως, εντολέας τους είναι οι ιδιώτες επενδυτές κάτοχοι των δανειακών χαρτοφυλακίων που διαχειρίζονται που καθορίζουν και τις πιστωτικές πολιτικές, αλλά εν τέλει έμμεσα και σε μεγάλο βαθμό ενδιαφερόμενοι είναι και οι Έλληνες φορολογούμενοι οι οποίοι έχουν εγγυηθεί την αποπληρωμή των senior ομολόγων των χαρτοφυλακίων που έχουν υπαχθεί στο σχήμα των κρατικών εγγυήσεων «Ηρακλής». Η λειτουργία των Servicers ρυθμίζεται από το ενωσιακό δίκαιο, και συγκεκριμένα από την Οδηγία (ΕΕ) 2021/2167, που ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με τον ν. 5072/2023. Επιπλέον, ο Έλληνας νομοθέτης έχει προσθέσει διαχρονικά πλήθος επιπλέον υποχρεώσεων: αδειοδότηση και εποπτεία από την Τράπεζα της Ελλάδος, Κώδικα Δεοντολογίας, υποχρεωτικές προτάσεις ρύθμισης, υποχρεώσεις ενημέρωσης και τώρα δημοσιοποίηση στοιχείων, ετήσιο σχέδιο στρατηγικής και πολιτική αποδοχών κατά τα πρότυπα των τραπεζών. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο ελληνικός κλάδος των Servicers είναι ο πλέον αυστηρά εποπτευόμενος στην Ευρώπη.
2. Μέχρι σήμερα οι ΕΕΔΑΔΠ έχουν επιτελέσει με σοβαρότητα το έργο τους. Χαρακτηριστικό είναι ότι σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, το μη Εξυπηρετούμενο Ιδιωτικό Χρέος έχει μειωθεί από 118,5 δισ. τον Μάρτιο 2016 σε 82,8 δισ. τον Ιούνιο 2026, μείωση που έχει προέλθει κυρίως από εισπράξεις και συναινετικές λύσεις με τις ΕΔΑΔΠ να προβαίνουν σε ρυθμίσεις της τάξεως των Ευρώ 7 δισ. ετησίως, ενώ οι εισπράξεις τους αφορούν κατά κύριο λόγο από συναινετικές λύσεις και όχι από πλειστηριασμούς. Οι αριθμοί αποδεικνύουν ότι η προστασία του οφειλέτη και η αποτελεσματική διαχείριση του ιδιωτικού χρέους δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι.
3. Τα στοιχεία από την έως τώρα διαχείριση τιτλοποιήσεων του σχεδίου «Ηρακλής» από τις ΕΔΑΔΠ δείχνουν ότι οι υστερήσεις, όπου εμφανίζονται, δεν είναι οριζόντιες. Τα επιχειρηματικά σχέδια επί τη βάσει των οποίων ανατέθηκε η διαχείριση στις αντίστοιχες ΕΔΑΔΠ προβλέπουν συγκεκριμένους στόχους όχι μόνο συνολικά, αλλά και ανά κατηγορία ανακτήσεων. Στο σκέλος των ρυθμίσεων η διαχείριση έχει επιτύχει ή και υπερβεί τους στόχους. Αντιθέτως, η υστέρηση εντοπίζεται στο σκέλος των ανακτήσεων από αναγκαστική εκτέλεση (που ρητά προβλέπονται).
4. Η επιτάχυνση των συναινετικών ανακτήσεων απαιτεί σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ ΕΔΑΔΠ και Οφειλετών. Ως εκ τούτου, η διαφάνεια στη διαχείριση των δανειακών υποχρεώσεων αποτελεί επιδίωξη και προτεραιότητα για τον κλάδο. Ο κλάδος στηρίζει χωρίς καμία επιφύλαξη τα μέτρα διαφάνειας: τη χορήγηση συμβάσεων, ιστορικού πληρωμών και ανάλυσης της οφειλής εντός 45 ημερών, τη δημοσιοποίηση στοιχείων των servicers, τις σαφείς προθεσμίες μέσω πλατφόρμας και την ενίσχυση της εποπτείας. Αν και αρκετά απαιτητικά από λειτουργικής πλευράς, μπορούν να συμβάλουν ώστε να αποκατασταθεί η απαιτούμενη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ πιστωτή και οφειλέτη χωρίς την οποία δεν θα υπάρξει πρόοδος στη διαχείριση του ληξιπρόθεσμου ιδιωτικού χρέους.
5. Ταυτόχρονα, όμως, πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι ευνοϊκές διατάξεις δεν γίνονται αντικείμενο κατάχρησης. Ορισμένες προβλέψεις επιτρέπουν, με απλό ισχυρισμό του οφειλέτη, να σταματά η τοκοφορία ή να πιστώνονται πέντε δόσεις έναντι της οφειλής. Οι συγκεκριμένες προβλέψεις του Νομοσχεδίου είναι σεβαστές, αλλά η πρόβλεψη για αυτόματες κυρώσεις χωρίς δικαστική κρίση ή την κρίση του Επόπτη απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή κατά την εφαρμογή της προκειμένου να μην γίνουν αντικείμενο εκμετάλλευσης και να δημιουργηθεί νέο πεδίο τριβών λόγω διαφορετικών ερμηνειών.
6. Η εισαγωγή της Διαδικασίας Διμερών Ρυθμίσεων, σε αντικατάσταση του Κώδικα Δεοντολογίας, είναι σεβαστή και αναγκαία δημιουργώντας ένα επιπλέον επίσημο και δομημένο τρόπο διαπραγμάτευσης μεταξύ οφειλέτη και πιστωτή. Οι ΕΔΑΔΠ χαιρετίζουν το γεγονός ότι είμαστε ίσως η μόνη χώρα στην Ευρώπη που έχουμε θεσμοθετημένες και διαφορετικές διαδικασίες ρυθμίσεως (Εξωδικαστικός, Διαδικασία Διμερών Ρυθμίσεων, πρόταση ρύθμισης προ το πλειστηριασμού). Η αποτελεσματικότητα του νέου πλαισίου συνδέεται άμεσα με τη συντονισμένη λειτουργία των διαφορετικών διαδικασιών ρύθμισης. Η νέα διαδικασία διμερούς ρύθμισης, ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός και η υποβολή πρότασης ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά, ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις, πρόσθετες καθυστερήσεις και ενδεχόμενα παρελκυστικές πολιτικές από μερίδα οφειλετών.
7. Η Πολιτεία έχει θεσμοθετήσει μέσω του Εξωδικαστικού Μηχανισμού, του Ενδιάμεσου Προγράμματος και του Φορέα Απόκτησης Ακινήτων ένα σαφές, απλοποιημένο πλαίσιο προστασίας των ευάλωτων δανειοληπτών και ΑΜΕΑ. Οι ΕΔΑΔΠ έχουν βοηθήσει στην υλοποίησή του εν λόγω μηχανισμού και έχουν χρηματοδοτήσει και τις πλατφόρμες για την υποστήριξή του. Έτσι, υπάρχει ένα σαφές δεσμευτικό πλαίσιο για την προστασία της πρώτης κατοικίας των ευάλωτων συμπολιτών μας. Η παροχή λύσεων με σταθερό επιτόκιο επιτρέπει στους δανειολήπτες αυτών των κοινωνικών ομάδων να κάνουν τον χρηματοοικονομικό τους προγραμματισμό με ασφάλεια και άρα μειώνει τις πιθανότητες αθέτησης.
8. Η νέα διαδικασία είναι υποχρεωτική για όλους, ανεξαρτήτως προηγούμενων ρυθμίσεων και διαπραγματεύσεων, ενώ θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και ο απαιτούμενος χρόνος για την συστημική υλοποίηση της προβλεπόμενης στο σχέδιο νόμου ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Ως εκ τούτου είναι εύλογη η εκτίμηση των ΕΔΑΔΠ ότι θα υπάρξουν καθυστερήσεις εντός του 2027 στις ήδη δρομολογημένες διαδικασίες αναγκαστικής εκτελέσεως, στοιχείο το οποίο θα επηρεάσει και τα επιχειρησιακά σχέδια του Προγράμματος «Ηρακλής». Ελπίζουμε η αρνητική αυτή επίπτωση στο Πρόγραμμα Ηρακλή να αντισταθμιστεί από αυξημένες ρυθμίσεις μέσω της νέας Διαδικασίας Διμερών Ρυθμίσεων, ώστε να επιτευχθεί ο σκοπός της διάταξης
9. Ως προς τον εκτελεστό τίτλο, είναι σεβαστή επιλογή της Πολιτείας η μη ενσωμάτωσή του στο σχέδιο νόμου, αλλά θα πρέπει να επισημανθεί ότι δεν πρόκειται για κάτι καινούριο. Εκτελεστοί τίτλοι δεν είναι μόνο οι δικαστικές αποφάσεις και οι διαταγές πληρωμής, αλλά και ιδιωτικές πράξεις, όπως τα συμβολαιογραφικά έγγραφα, τα πρακτικά συμβιβασμού και τα πρακτικά διαμεσολάβησης. Είναι χαρακτηριστικό ότι υπάρχει σε ισχύ νομοθετικό πλαίσιο ήδη από το 1923 (πρόκειται για το ν.δ. 17.7/13.8.1923), το οποίο αναγνωρίζει εκ του νόμου στις τραπεζικές συμβάσεις ενυπόθηκων δανείων ισχύ εκτελεστού τίτλου (χωρίς να απαιτείται η προηγούμενη έκδοση διαταγής πληρωμής). Ο οφειλέτης που ρυθμίζει την οφειλή του την αναγνωρίζει ο ίδιος, με τη θέλησή του και μετά από διαπραγμάτευση. Έχει προηγουμένως λάβει τα στοιχεία της οφειλής του και μια πρόταση που λαμβάνει υπόψη το εισόδημα και τις εύλογες δαπάνες διαβίωσής του. Δεν υπάρχει καταρχήν λόγος να διεξαχθεί από την αρχή μια δικαστική διαδικασία -και μάλιστα με κόστος για τον οφειλέτη- για να διαπιστωθεί εάν ο οφειλέτης οφείλει, τη στιγμή που ο ίδιος έχει αποδεχθεί την ύπαρξη της οφειλής. Οι νομικές εγγυήσεις για τη θέση του οφειλέτη μένουν ακέραιες. Μπορεί να αμφισβητήσει δικαστικά την οφειλή, να προσβάλει κάθε στάδιο της εκτέλεσης, θα λάβει υποχρεωτικά νέα πρόταση ρύθμισης πριν από τυχόν πλειστηριασμό και έχει πρόσβαση στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό.
10. Το ανακοινωθέν νέο πλαίσιο για επιβολή προστίμων είναι σεβαστό αν και από τα αυστηρότερα μεταξύ κλάδων της Ελληνικής Οικονομίας. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι δείκτες εξυπηρέτησης των οφειλετών έχουν βελτιωθεί σημαντικά, ενώ τα παράπονα έχουν περιοριστεί σε ποσοστό λιγότερο από 1% των υπό διαχείριση υποθέσεων. Ελπίζουμε η εφαρμογή του νέου πλαισίου να λάβει υπόψη την γενικότερη εικόνα του κλάδου και όχι μεμονωμένες περιπτώσεις.
11. Τα τελευταία έτη στην χώρα μας, μετά από μια μακρόχρονη κρίση και επί τη βάσει της βελτίωσης της οικονομίας, έχει καταβληθεί μια μεγάλη προσπάθεια, που έφερε αποτελέσματα, για την αποκατάσταση της κουλτούρας πληρωμών που εν τέλει οδηγεί και σε περισσότερες συναινετικές διευθετήσεις. Για τις ΕΔΑΔΠ έχει μεγάλη σημασία η προώθηση των μεταρρυθμίσεων να μην επηρεάσει την κουλτούρα πληρωμών, κάτι το οποίο προϋποθέτει απλοποιημένες διαδικασίες που δεν θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν από στρατηγικούς κακοπληρωτές εις βάρος των πιστωτών, των συνεπών οφειλετών και της οικονομίας.
12. Οι ΕΔΑΔΠ θα συνεχίσουν να επιτελούν το έργο που τους έχει αναθέσει η Πολιτεία με πλήρη σεβασμό στους εκάστοτε νόμους και ρυθμίσεις που διέπουν τη λειτουργία του κλάδου, με πλήρη αντίληψη τόσο του κοινωνικού αντικτύπου της δραστηριότητάς τους όσο και των υποχρεώσεών τους έναντι του Δημοσίου και των φορολογουμένων.
