Είκοσι δύο υπουργοί Πολιτισμού και Εξωτερικών κρατών- μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ανάμεσα στους οποίους και η Ελληνίδα υπουργός, Λίνα Μενδώνη και 34 μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καλούν την ΕΕ να αποσύρει τη χρηματοδότηση της Μπιενάλε της Βενετίας λόγω της ρωσικής συμμετοχής. Οι υπουργοί και οι ευρωβουλευτές υπέγραψαν δύο διαφορετικές επιστολές, καταδικάζοντας το σχέδιο της Ρωσίας να επιστρέψει στην Μπιενάλε και ζητώντας την αναστολή κάθε χρηματοδότησης από την ΕΕ.
Το ζήτημα έχει ανακύψει τον τελευταίο καιρό, σύμφωνα με την The Art Newspaper και στο Thepresident.gr έχουμε γράψει ξανά. Με την άρνηση της καλλιτεχνικής διεύθυνσης να μην επιτρέψει τη λειτουργία του ρωσικού περιπτέρου, οι διαμαρτυρίες έγιναν πιο έντονες και απευθύνονται πλέον στο ανώτατο επίπεδο ηγεσίας της ΕΕ και της Μπιενάλε.
«Εμείς, οι υπογεγραμμένοι Υπουργοί Πολιτισμού και Εξωτερικών, σας γράφουμε για να σας μεταφέρουμε τη θέση μας σχετικά με τη συμμετοχή της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας» αναφέρεται στην επιστολή των υπουργών προς τον πρόεδρο της Μπιενάλε και προς στελέχη της. Η επιστολή κοινοποιείται επίσης στον Ιταλό υπουργό Πολιτισμού, Αλεσάντρο Τζούλι.
«Για περισσότερο από έναν αιώνα, η Μπιενάλε της Βενετίας αποτελεί μια από τις πιο αναγνωρισμένες εκφράσεις καλλιτεχνικής ελευθερίας στον κόσμο. Καθοδηγούμενοι από την κοινή μας δέσμευση στις κοινές μας ευρωπαϊκές αξίες – καλλιτεχνική ελευθερία και ελευθερία έκφρασης, καθώς και σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια – οι χώρες μας και οι καλλιτέχνες μας συμμετέχουν εδώ και καιρό στην Μπιενάλε της Βενετίας με πνεύμα πολιτιστικής ανταλλαγής και αμοιβαίου σεβασμού.
Ο πολιτισμός δεν είναι ξεχωριστός από τις πραγματικότητες που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες. Διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι κατανοούν τον κόσμο, τι εκτιμούν και πώς επιλέγουν να ενεργούν. Συνεπώς, οι πολιτιστικοί θεσμοί φέρουν όχι μόνο καλλιτεχνική σημασία αλλά και ηθική ευθύνη. Όπως δήλωσε ο Ρώσος καλλιτέχνης Kirill Savchenkov όταν, μαζί με την Alexandra Sukhareva και τον Λιθουανό επιμελητή Raimundas Malašauskas, αποσύρθηκε από το Ρωσικό Περίπτερο το 2022: «Δεν υπάρχει χώρος για τέχνη όταν πολίτες πεθαίνουν κάτω από τα πυρά πυραύλων, όταν πολίτες της Ουκρανίας κρύβονται σε καταφύγια και όταν Ρώσοι διαδηλωτές φιμώνονται». Δυστυχώς, η Ρωσία συνεχίζει να διεξάγει τον βάναυσο επιθετικό της πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Ο ουκρανικός λαός συνεχίζει να αγωνίζεται ενάντια στην απρόκλητη και αδικαιολόγητη ρωσική εισβολή και συνεχίζει να αγωνίζεται για την κυριαρχία του και για την προστασία της πολιτιστικής του ταυτότητας. Ο πόλεμος της Ρωσίας έχει επίσης επιφέρει συστηματική καταστροφή της πολιτιστικής ζωής και κληρονομιάς της Ουκρανίας. Σύμφωνα με τις ουκρανικές αρχές, τουλάχιστον 342 καλλιτέχνες έχουν σκοτωθεί, ενώ 1685 χώροι πολιτιστικής κληρονομιάς και 2483 εγκαταστάσεις πολιτιστικής υποδομής έχουν καταστραφεί ή υποστεί ζημιές. Αυτοί οι αριθμοί αντιπροσωπεύουν όχι μόνο την απώλεια φυσικών δομών, αλλά και τη φίμωση φωνών και τη διαγραφή της πολιτιστικής μνήμης. Εμείς, οι υπογράφοντες, εκφράζουμε, ως εκ τούτου, τη βαθιά μας ανησυχία για τον σημαντικό κίνδυνο εργαλειοποίησης της συμμετοχής της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Μπιενάλε της Βενετίας, με σκοπό την προβολή μιας εικόνας νομιμότητας και διεθνούς αποδοχής που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την πραγματικότητα του συνεχιζόμενου πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και την καταστροφή της ουκρανικής πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και τις ευρωπαϊκές και διεθνείς κυρώσεις. Σημειώνουμε επίσης την πολιτική φύση του έργου που σχετίζεται με το ρωσικό περίπτερο και τις ύποπτες διασυνδέσεις του με άτομα που συνδέονται στενά με την πολιτική ελίτ της Ρωσίας. Αυτές οι διασυνδέσεις εγείρουν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τον κίνδυνο η κρατικά κατευθυνόμενη πολιτιστική διπλωματία να παρουσιάζεται υπό το πρόσχημα της καλλιτεχνικής ανταλλαγής. Για τους λόγους αυτούς, εμείς, οι υπογράφοντες Υπουργοί Πολιτισμού και Εξωτερικών, θεωρούμε απαράδεκτη τη συμμετοχή της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Μπιενάλε της Βενετίας υπό τις παρούσες συνθήκες.»
Απευθυνόμενη στην πρόεδρο της ΕΕ Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, την επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής Κάγια Κάλλας και τον υπουργό Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Κόμπο, η επιστολή των ευρωβουλευτών προειδοποιεί ότι σε καμία περίπτωση «δεν θα πρέπει να επιτραπεί στη Ρωσία, ένα κράτος που υπόκειται σε εκτεταμένες κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο εμπόριο, τα αγαθά και τις υπηρεσίες, να συμμετάσχει σε εκδήλωση που χρηματοδοτείται από χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων». Προσθέτει ότι «το ρωσικό περίπτερο δεν πρέπει επίσης να χρησιμοποιείται για δραστηριότητες που διοργανώνονται από τη Ρωσία, είτε σε φυσική είτε σε ψηφιακή μορφή».
Οι βουλευτές ολοκληρώνουν την επιστολή τους με μια προειδοποίηση ότι η παρουσία της Ρωσίας στη Βενετία θα αποδυναμώσει την ΕΕ και θα προδώσει την Ουκρανία. «Κάθε μέρα που το περίπτερο της Ρωσίας παραμένει στο πρόγραμμα της Μπιενάλε της Βενετίας είναι μια μέρα που η αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποδυναμώνεται», γράφουν. «Κάθε ευρώ χρηματοδότησης της ΕΕ που διοχετεύεται σε ένα ίδρυμα που φιλοξενεί αυτό το περίπτερο αποτελεί αντίφαση. Ο ουκρανικός λαός, που αγωνίζεται και πεθαίνει για τις αξίες πάνω στις οποίες χτίστηκε αυτή η ένωση, αξίζει κάτι καλύτερο από μια ασάφεια».
Η χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης προς την Μπιενάλε, ανέρχεται σε δύο εκατομμύρια ευρώ. Η Ενωση απειλεί να την κόψει, εφόσον επιτραπεί να ανοίξει το ρωσικό περίπτερο.
Επίσης, στις 24 Μαρτίου, αφότου η Ρωσία στόχευσε το προστατευόμενο από την UNESCO κέντρο του Λβιβ στη δυτική Ουκρανία σε μια μαζική επιδρομή με μη επανδρωμένο αεροσκάφος, ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Αντρίι Σιμπίχα κάλεσε τους διοργανωτές της Μπιενάλε να αναγνωρίσουν «το άσχημο πρόσωπο της βάρβαρης Ρωσίας».
Η αντιφρονούσα καλλιτεχνική συλλογικότητα Pussy Riot δήλωσε ότι θα διαμαρτυρηθεί για το ρωσικό περίπτερο εάν ανοίξει φέτος. Μία από τις ιδρύτριες της ομάδας, η Νάντια Τολοκονίκοβα, αποκάλυψε ορισμένα από τα σχέδιά της σε μια συνέντευξη που δημοσιεύτηκε την Παρασκευή στο Meduza, έναν ρωσόφωνο ειδησεογραφικό ιστότοπο με έδρα τη Ρίγα της Λετονίας. Είπε ότι «αρκετοί μεγάλοι συλλέκτες, επιμελητές και καλλιτέχνες από άλλα περίπτερα» θέλουν «να συμμετάσχουν στη δράση μας», την οποία συνέκρινε με τις διαμαρτυρίες των Pussy Riot στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2014 στο Σότσι, το οποίο βρίσκεται κοντά στην παραθαλάσσια κατοικία του Πούτιν.
«Θα είναι μια διαμαρτυρία με καλλιτεχνική συνιστώσα», είπε η Τολοκονίκοβα. «Ελπίζω ότι αυτή τη φορά θα υπάρξει ελαφρώς λιγότερος ξυλοδαρμός από ό,τι [το 2014]. Άλλωστε, δεν θα είμαστε στη Ρωσία, κάτι που σίγουρα απλοποιεί το έργο μας – αν και η ίδια η κατάσταση παραμένει, από πολλές απόψεις, αρκετά παρόμοια. Η Μπιενάλε της Βενετίας είναι για τον κόσμο της τέχνης ό,τι είναι οι Ολυμπιακοί Αγώνες για τον κόσμο του αθλητισμού».
Το πρακτορείο Tass ανέφερε στις 5 Μαρτίου ότι η Ρωσική Ακαδημία Μουσικής Γκνέσιν της Μόσχας θα παρέχει καλλιτεχνική διεύθυνση για το ρωσικό περίπτερο κατόπιν αιτήματος «του Υπουργείου Εξωτερικών μέσω του Υπουργείου Πολιτισμού». Τον περασμένο Ιούνιο, η ακαδημία φιλοξένησε μια συναυλία με τίτλο «Τραγούδια της Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης», ο όρος που χρησιμοποιεί το Κρεμλίνο για τον πόλεμο με την Ουκρανία.
Η επίτροπος του περιπτέρου, Αναστασία Καρνέεβα, είναι κόρη του Νικολάι Βολομπούγιεφ, πρώην στρατηγού της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφαλείας (FSB) — και νυν αναπληρωτή διευθύνοντος συμβούλου της ρωσικής κρατικής αμυντικής εταιρείας Rostec. Η Smart Art, μια εταιρεία που ειδικεύεται στην παραγωγή εκθέσεων τέχνης, την οποία η Καρνέεβα ίδρυσε από κοινού με την Εκατερίνα Βινοκούροβα, κόρη του Λαβρόφ, ανέλαβε το 2019 τη λειτουργία του ρωσικού περιπτέρου για δέκα χρόνια.
