Έξω από το ομοσπονδιακό δικαστήριο του Όακλαντ, δεκάδες γονείς στέκονται σιωπηλοί κρατώντας στα χέρια τους φωτογραφίες παιδιών που δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή. Μέσα στην αίθουσα, ο τεχνολογικός κολοσσός Meta – η μητρική εταιρεία των Facebook και Instagram, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια ιστορική δίκη. Πρόκειται για μια δίκη – σταθμό, στην οποία εκατοντάδες οικογένειες, σε συντονισμό με δεκάδες Πολιτείες των ΗΠΑ, κατηγορούν την εταιρεία ότι σχεδίασε εσκεμμένα εθιστικές πλατφόρμες, αγνοώντας τις καταστροφικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των ανηλίκων, με αποτέλεσμα δεκάδες παιδιά να χάσουν τη ζωή τους.
Του Σωτήρη Τριανταφύλλου*
Είναι η δεύτερη φορά που η Meta βρίσκεται κατηγορούμενη. Η πρώτη ήταν για χειραγώγηση εκλογικών αποτελεσμάτων (προεδρικές εκλογές ΗΠΑ 2016, δημοψήφισμα για το Brexit 2016). Τότε η υπόθεση δεν είχε φθάσει στα δικαστήρια, η Meta είχε κληθεί στο αμερικάνικο κογκρέσο και τη βρετανική βουλή και ο CEO της Μαρκ Ζούκερμπεργκ είχε αναγκαστεί να ζητήσει συγνώμη. Τώρα τα πράγματα είναι πιο σοβαρά, η Meta βρίσκεται αντιμέτωπη με 29 Πολιτείες των ΗΠΑ και με κατηγορίες που αγγίζουν τον πυρήνα του επιχειρηματικού μοντέλου των Facebook και Instagram. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αυτή τη φορά τι αναρτούν οι χρήστες στις πλατφόρμες, αλλά πώς οι ίδιες οι πλατφόρμες έχουν σχεδιαστεί. Οι Πολιτείες υποστηρίζουν ότι η Meta δημιούργησε λειτουργίες που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη και καταναγκαστική χρήση από παιδιά και εφήβους, με στόχο να αυξάνει τον χρόνο που περνούν στις εφαρμογές της, να συλλέγει περισσότερα δεδομένα και, τελικά, να ενισχύει τα διαφημιστικά της έσοδα.
Επιπλέον όλων, η επικείμενη δίκη διεξάγεται υπό το βάρος των θανάτων παιδιών και είναι σαφές ότι το αποτέλεσμά της μπορεί ν’ αλλάξει όχι μόνο τη φύση του Facebook και του Instagram και τον τρόπο λειτουργία τους, αλλά και των social media γενικότερα.
Είναι σίγουρο ότι τόσο εθελοντικά από την πλευρά των εταιρειών, όσο και υποχρεωτικά μέσω κρατικών ή διακρατικών νομοθεσιών πρέπει να γίνει ρύθμιση των συστημάτων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης – και της τεχνητής νοημοσύνης- ώστε η χρήση τους να είναι ασφαλής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάνει βήματα προς αυτή την κατεύθυνση μια μάλιστα έχει κατηγορηθεί από τον Ελον Μασκ για λογοκρισία. Προφανώς και η επιβολή κανόνων και ιδιαίτερα η προστασία της ανθρώπινης ζωής δεν είναι λογοκρισία, το αντίθετο είναι. Είναι επίσης σίγουρο πως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι εθιστικά. Δημιουργούν συναισθηματική αλλά και γνωστική διαταραχή και εθισμό, διότι διεγείρουν τα κυκλώματα ανταμοιβής του ανθρώπινου εγκεφάλου, όπως είναι τα κυκλώματα της ντοπαμίνης και περισσότερο επηρεάζονται τα πιο ευαίσθητα άτομα και οι νέοι.
Οι εταιρείες προφανώς και τα γνωρίζουν όλα αυτά και τα ευνοούν, όπως γνωρίζουν ότι θα τους επιβληθούν πολύ υψηλά πρόστιμα που ίσως κάποια στιγμή δεν μπορούν να αντέξουν. Για και επί κυβέρνησης Μπάιντεν ζητούσαν να γίνουν ρυθμίσεις, ώστε να μπορούν να χειριστούν το ρίσκο τους, σε περίπτωση που υπήρχαν αγωγές σε βάρος τους. Αυτό δεν έγινε αυτό και πλέον φτάσαμε στο σημείο, με τις αγωγές σε βάρος της Μeta, να απειλούνται με αποζημιώσεις που ισούνται με τη χρηματιστηριακή της αξία.
Η δίκη που διεξάγεται στις ΗΠΑ είναι σίγουρο ότι θα αλλάξει τα πράγματα, ίσως και τη φύση και τον τρόπο λειτουργίας των social media. Τα συστήματα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να σχεδιαστούν, ώστε να είναι περισσότερο ασφαλή για τους χρήστες και ευελπιστούμε ότι αυτή η δίκη θα οδηγήσει σε αυτό το αποτέλεσμα που για να επιτευχθεί, όμως, χρειάστηκε να χάσουν τη ζωή τους δεκάδες παιδιά.
* Ο Δρ. Σωτήριος Τριανταφύλλου είναι Πρόεδρος Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Συντακτών – Διδακτικό προσωπικό Πανεπιστημίου Πελοποννήσου – Μέλος ΣΕΠ Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου
