Με τη θετική – κατά πλειοψηφία- εισήγηση της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής, συζητείται αύριο, Τρίτη 19 Μαΐου, στην Oλομέλεια της Βουλής το νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο: «Αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου και άλλες διατάξεις». Θετική εισήγηση υπήρξε από τη ΝΔ, αρνητική από ΚΚΕ και ΝΕΑΡ, ενώ επιφύλαξη εκφράστηκε από ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Ελληνική Λύση, Νίκη και Πλεύση Ελευθερίας.
Όπως είπε ο παριστάμενος υφυπουργός Δικαιοσύνης, Ιωάννης Μπούγας, πρόκειται «για μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις του Αστικού Δικαίου των τελευταίων δεκαετιών, που αφορά τον πυρήνα των οικογενειακών, περιουσιακών και κοινωνικών σχέσεων».
Η κυβέρνηση, σημείωσε, προχωρά σε μια συνολική και σύγχρονη αναμόρφωση των διατάξεων του, που σε μεγάλο βαθμό παρέμειναν αμετάβλητες επί δεκαετίες, παρά τις βαθιές κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές μεταβολές, οι οποίες έχουν συντελεστεί στην ελληνική κοινωνία. «Από την πρώτη στιγμή καταστήσαμε σαφές ότι ο στόχος μας δεν είναι μία αποσπασματική παρέμβαση, αλλά μία ισορροπημένη μεταρρύθμιση με κοινωνικό πρόσημο, με σεβασμό στην παράδοση του ελληνικού Αστικού Δικαίου και με προσαρμογή στις σύγχρονες ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας».
Μιλώντας για τους άξονες στους οποίους “στηρίζεται” η μεταρρύθμιση, ο κ. Μπούγας ανέφερε την ενίσχυση της ασφάλειας Δικαίου, την προσαρμογή του Δικαίου στις σύγχρονες μορφές οικογενειακής και κοινωνικής ζωής, και την απλούστευση διαδικασιών, που «σήμερα προκαλούν αβεβαιότητα, καθυστερήσεις και δικαστικές αντιδικίες».
Όπως επισήμανε, το ισχύον πλαίσιο έχει αναδείξει στην πράξη σημαντικές δυσλειτουργίες. Ενδεικτικά, ανέφερε τις «χιλιάδες υποθέσεις κληρονομικών διαφορών, οι οποίες επιβαρύνουν τα δικαστήριά μας, την ύπαρξη ασαφών ή αμφισβητούμενων διαθηκών που οδηγεί σε πολυετείς αντιδικίες, τις αδυναμίες, οι οποίες έχουν προκύψει από τις αποποιήσεις κληρονομιάς, ιδίως λόγω χρεών της περιουσίας που κληρονομείται, το γεγονός ότι για χρόνια περιουσίες παραμένουν ανεκμετάλλευτες, χάνοντας την οικονομική τους αξία, και τέλος, κάτι που δεν μπορεί να παραβλεφθεί, ότι είναι η ίδια η κοινωνική πραγματικότητα».
Η ελληνική κοινωνία του 2026 δεν είναι η κοινωνία των προηγούμενων δεκαετιών, υπογράμμισε ο κ. Μπούγας: Υπάρχουν νέες μορφές συμβίωσης, διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες, νέα κοινωνικά δεδομένα. Το Δίκαιο λοιπόν οφείλει να ανταποκρίνεται στις εξελίξεις αυτές με θεσμική σοβαρότητα, αλλά και κοινωνική ευαισθησία. Γι’ αυτό και το παρόν σχέδιο νόμου επιχειρεί να ενσωματώσει ρυθμίσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας, χωρίς ωστόσο να διαρρηγνύει την συνοχή του Αστικού μας Δικαίου.
Ο κ. Μπούγας υπογράμμισε ότι η κυβέρνηση δεν νομοθετεί αποκομμένη από την κοινωνία: «Αντιθέτως, προηγήθηκε μακρά επεξεργασία, διάλογος με επιστημονικούς και κοινωνικούς φορείς, διαβούλευση με δικαστές, δικηγόρους, συμβολαιογράφους, εκπροσώπους κοινωνικών οργανώσεων, αλλά και εκπροσώπους ανεξάρτητων Αρχών. Ακούσαμε προσεκτικά τις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν και στην Επιτροπή Ακρόασης των Φορέων. Λάβαμε υπόψη και τα υπομνήματα που υποβλήθηκαν. Πολλές από αυτές είναι ουσιαστικές, ενσωματώθηκαν, διότι πιστεύουμε ότι συμβάλλουν στην βελτίωση των διατάξεων του συζητούμενου σχεδίου νόμου».
Σταχυολογώντας τους βασικούς άξονες του νομοσχεδίου για το Κληρονομικό Δίκαιο, ο κ. Μπούγας είπε ότι:
α. επιχειρεί να αντιμετωπίσει χρόνιες παθογένειες, που σχετίζονται με τις ιδιόγραφες διαθήκες και τις αμφισβητήσεις ως προς τη γνησιότητά τους. «Στόχος μας είναι να περιοριστούν οι περιπτώσεις αμφισβήτησης, να μειωθούν οι δικαστικές συγκρούσεις και αντιδικίες και να διασφαλιστεί ανόθευτα η πραγματική βούληση του διαθέτη. Η εμπειρία των δικαστηρίων έχει δείξει ότι σημαντικό μέρος των κληρονομικών διαφορών αφορά ζητήματα εγκυρότητας, ερμηνείας ή γνησιότητας των διαθηκών. Με τις προτεινόμενες ρυθμίσεις επιδιώκουμε μεγαλύτερη ασφάλεια στις συναλλαγές και ασφαλώς μεγαλύτερη προστασία των πολιτών.
β. το θέμα της νόμιμης μοίρας. «Εδώ έγινε μια πολιτική επιλογή. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει το ζήτημα της νόμιμης μοίρας με ιδιαίτερη προσοχή, αλλά και θεσμική ευθύνη. Αναγνωρίζουμε ότι θεωρείται ο θεσμός της νόμιμης μοίρας πυρήνας προστασίας της οικογένειας στο ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο. Δεν το αλλάζουμε αυτό. Εξακολουθεί να υπάρχει η νόμιμη μοίρα, και σήμερα, με τις διατάξεις του νέου Κληρονομικού Δικαίου. Οφείλουμε, όμως παράλληλα, να λάβουμε υπόψη, και αυτό κάναμε, τις σύγχρονες κοινωνικές σχέσεις, την ανάγκη μεγαλύτερης ελευθερίας διάθεσης της περιουσίας, τις περιπτώσεις όπου η σημερινή ρύθμιση οδηγεί σε πολυδιάσπαση περιουσιών και ατέρμονες δικαστικές αντιδικίες. Έτσι, το σχέδιο νόμου επιχειρεί μία προσεκτική εξισορρόπηση ανάμεσα στην προστασία των στενών συγγενών και τον σεβασμό της βούλησης του Διαθέτη.
Σχολιάζοντας την παρατήρηση από πλευράς ΠΑΣΟΚ για ανάγκη πληρέστερης διασφάλισης του νόμιμου μεριδούχου, είπε ότι αναμένει σχετική βελτιωτική πρόταση, την οποία θα λάβει σοβαρά υπόψη. Σημείωσε πάντως ότι «έχουμε πλήρως εξασφαλίσει τον νόμιμο μεριδούχο, έτσι ώστε να μην απώλειται το δικαίωμά του, μετατρεπόμενο πλέον σε χρηματική αξίωση, στη νόμιμη μοίρα».
γ. η αυτοτέλεια της κληρονομιαίας περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Όπως υπογράμμισε, ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά ζητήματα που ανέδειξε η πράξη, είναι η μαζική αποποίηση κληρονομιών, λόγω χρεών. Η Πολιτεία δεν μπορεί να αδιαφορεί όταν πολίτες, πολλές φορές νέοι άνθρωποι ή ανήλικοι, έρχονται αντιμέτωποι με δυσανάλογες οικονομικές επιβαρύνσεις, χωρίς μάλιστα οι ίδιοι να έχουν γνώση αυτών των επιβαρύνσεων: Οι νέες ρυθμίσεις αποσκοπούν στην καλύτερη ενημέρωση των κληρονόμων, στην ενίσχυση της προστασίας τους, στη μείωση της αβεβαιότητας και στην αποφυγή άδικων συνεπειών.
Όσο για τον λόγο, για τον οποίο δεν συνοδεύονται οι ρυθμίσεις του Κληρονομικού Δικαίου από φορολογικές διατάξεις, είπε ότι αυτό δεν είναι ύλη του Κληρονομικού Δικαίου. «’Αλλο το πώς αντιμετωπίζονται φορολογικά ή πώς θα αντιμετωπιστούν, οι κληρονομικές συμβάσεις, και άλλο το γεγονός ότι για πρώτη φορά οι κληρονομικές συμβάσεις προβλέπονται στο Κληρονομικό μας Δίκαιο», εξήγησε ο κ. Μπούγας. Υπενθύμισε, δε, ότι η έναρξη ισχύος των διατάξεων προβλέπεται από 16.9.2026. «Σε αυτό το χρονικό διάστημα, το υπουργείο Οικονομικών με Φορολογική Νομοθεσία ασφαλώς θα ρυθμίσει τον τρόπο που θα αντιμετωπιστούν φορολογικά οι κληρονομικές συμβάσεις, περιπτωσιολογικά, με έναν τρόπο, που οι συμβαλλόμενοι θα αποφασίζουν εάν έχουν συμφέρον να συνάψουν κληρονομική σύμβαση ή όχι».
Τέλος, σε ερώτηση βουλευτών για το πότε θα κατατεθεί η ρύθμιση, που θα προβλέπει την επίσπευση των διαδικασιών ανάκρισης και εκδίκασης αξιόποινων πράξεων βουλευτών, ο κ. Μπούγας είπε: Η τροπολογία έχει προαναγγελθεί από τον ίδιο τον πρωθυπουργό ότι θα έρθει. Επομένως, δεν πρόκειται να αιφνιδιάσουμε κανέναν.
