Η ιερή στιγμή που χωρίζει τη ζωή από τον θάνατο, αποτυπώθηκε για πάντα σε μια θαμπή, πλην συγκλονιστική φωτογραφία. Τραβήχτηκε στα κλάσματα του δευτερολέπτου που μεσολαβούν μέχρι να φθάσει η σφαίρα από τα γερμανικά ντουφέκια στα σώματα των Ελλήνων πατριωτών που στέκουν, γενναίοι και αγέρωχοι, στον τοίχο της Καισαριανής, έτοιμοι να θυσιάσουν τη ζωή τους για την ελευθερία.
Το υπουργείο Πολιτισμού έδωσε στη δημοσιότητα μια τραγική από τις φωτογραφίες για την εκτέλεση των παλικαριών. Υπάρχουν ακόμα δύο φωτογραφίες, με τα σώματα να κείτονται νεκρά. Σύνολο, περίπου 12. Τις αγόρασε το ελληνικό κράτος από τον Βέλγο συλλέκτη που τις είχε βγάλει σε ηλεκτρονική δημοπρασία, μαζί το σύνολο της συλλογής του Γερμανού Υπολοχαγού της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ, έναντι του ποσού των 100.000 ευρώ. Όμως η υπουργός Πολιτισμού ζήτησε σε σημερινή συνέντευξη Τύπου να μην αποτυπωθούν οι άλλες δύο, σε ένδειξη σεβασμού προς τους νεκρούς. Αυτές οι απτές αποδείξεις μεγαλείου και φρίκης, παρουσιάστηκαν. Τα σώματα των εκτελεσμένων Ελλήνων κείτονται άψυχα κι ακίνητα στο χώμα, ενώ ο φωτογράφος δεν διστάζει να ζουμάρει, κυνικά και απάνθρωπα, στο πρόσωπο του ενός νεκρού…
Ο Σωκράτης Μαυρομμάτης, ο κορυφαίος Ελληνας φωτογράφος για αρχαιότητες, που μετείχε στην αποστολή στο Βέλγιο ως ειδικός, σημείωσε πως εκτιμά ότι ο Herman Heuer ήταν ανεκπαίδευτος. Φαίνεται από τις φωτογραφίες που περιελήφθησαν στη συλλογή ότι φτιάχνει το προσωπικό του άλμπουμ με αναμνηστικές φωτογραφίες «από τον στρατό». Η «ματιά» του παραπέμπει σε απουσία έστω και τυπικής κατάρτισης ή συγκεκριμένων οδηγιών τεκμηρίωσης. Είναι αποστασιοποιημένη, και απλώς καταγράφει περιστατικά από «την θητεία του». Πρόκειται για ερασιτέχνη, που δεν εκτελεί κεντρικές εντολές. Αυτό δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στη συγκεκριμένη συλλογή.
Στο άλμπουμ π.χ. βλέπουμε εικόνες φρίκης από την Καισαριανή το 1944, μαζί με εικόνες ξεγνοιασιάς στα Βοτσαλάκια του Πειραιά ένα χρόνο πριν, το 1943.
Οι σημειώσεις στο πίσω μέρος των φωτογραφιών δείχνουν πως δεν ήταν κολλημένες στο αρχικό άλμπουμ. Φαίνεται πως αργότερα, από άλλον συλλέκτη κολλήθηκαν και από άλλον ξεκολλήθηκαν.
Τα συγκεκριμένα «ενθύμια» του Heuer, παρότι δεν έχουν σκοπό να τεκμηριώσουν, αποτελούν μοναδικά πειστήρια πράξεων και γεγονότων, μεγάλης ιστορικής αξίας, κατέληξε ο κ. Μαυρομμάτης.
Και πράγματι, σκιαγραφούν απόλυτα τις εμπειρίες του «από τον στρατό». Εμπειρίες όπου η ναζιστική κτηνωδία συμφύρεται, χωρίς κανένα δισταγμό, με τις ωραίες στιγμές ενός θαλάσσιου μπάνιου. Δεν ήταν επιτετραμμένος να καταγράφει την φρίκη, απλώς ακολούθησε την πεπατημένη των Γερμανών ναζί στρατιωτών, που δεν ενοχλούνταν, δεν συγκινούνταν ακόμα και από τον πιο βάρβαρο θάνατο.
Πρόκειται, πράγματι για «φωτογραφίες, ανεκτίμητης αξίας που δίνει εικόνα στις ιστορικές μαρτυρίες» όπως υπογράμμισε η Λίνα Μενδώνη τις οποίες το υπουργείο Πολιτισμού έσπευσε να διασώσει από την δημοπράτηση και στη συνέχεια να κινήσει τις διαδικασίες προκειμένου να περιέλθουν στην κατοχή του ελληνικού δημοσίου. Οι ταχύτατες και συντονισμένες προσπάθειες είχαν ως αποτέλεσμα η ιστορική αυτή συλλογή, η οποία περιλαμβάνει 262 συνολικά φωτογραφίες, 16 έγγραφα και τέσσερα ελληνικά χαρτονομίσματα , να έρθει στην Ελλάδα μέσα με 12 μόλις ημέρες. «Το υπουργείο Πολιτισμού έδρασε με εξαιρετική ταχύτατα και έφερε σε πέρας μια πού δύσκολη αποστολή που αποτελεί παράδειγμα καλής πρακτικής για την αποτελεσματική δράση του Δημοσίου που θα πρέπει να τεθεί προς μελέτη» επισήμανε με ικανοποίηση η υπουργός Πολιτισμού.
Η απόκτηση της πολύτιμης συλλογής Χόιερ αποτέλεσε ιδανική αφορμή για την έναρξη της υλοποίησης ενός σημαντικού οράματος του ΥΠΠΟ, της συγκρότησης, μέσω ειδικής νομοθετικής ρύθμισης, του Εθνικού Φωτογραφικού Αρχείου το οποίο θα ενταχθεί στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων. Στο νέο αυτό Αρχείο θα ενταχθούν επίσης, όπως είπε η υπουργός Πολιτισμού, οι φωτογραφίες από το Τατόι που έχουν επίσης κηρυχθεί ως μνημεία, και άλλα φωτογραφικά ντοκουμέντα. Όσον αφορά στις πρόσφατα αποκτηθείσες φωτογραφίες από τη Συλλογή Χόιερ, αυτές θα αρχικά θα πάνε προς συντήρηση και επιστημονική τεκμηρίωση ενώ στη συνέχεια θα ψηφιοποιηθούν και θα φυλαχθούν.
Δεδομένου, πάντως, πως ειδικά για τις φωτογραφίες από τις εκτελέσεις στην Καισαριανή, έχει εκδηλωθεί έντονο ενδιαφέρον από διάφορους φορείς, μεταξύ των οποίων ο Δήμος Αθηναίων και το ΚΚΕ, η Λίνα Μενδώνη άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να δοθούν κάποια αντίγραφα, υπό συγκεκριμένους, αυστηρούς όρους, σε κάποιους από όσους θα το ζητήσουν.
