Με αφορμή τον πρόσφατο μοιραίο θάνατο της δεκατετράχρονης έφηβης από επέμβαση τοποθέτησης γαστρικού δακτυλίου με σκοπό την απώλεια κιλών, σε συνδυασμό με τον εκτενή εκφοβισμό που υπέστη, γράφω αυτό το άρθρο με σκοπό να ενημερώσω τους γονείς για δύο πράγματα:
1) για ποιο λόγο και πως η παχυσαρκία και το bullying είναι συνδεδεμένα
2) πώς μπορούν οι γονείς να διαχειριστούν και τις δύο καταστάσεις (εκεί που το παιδί είναι θύμα/ θύτης)
Της Σύλιας Θεοδοσοπούλου *
Αναφορικά στο θέμα της παχυσαρκίας και του εκφοβισμού οφείλω να αναφέρω ότι αν και υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους κάποιο παιδί θα εκφοβίσει κάποιο άλλο, τα παχύσαρκα παιδιά παραμένουν πρώτα στους στόχους εκφοβισμού. Ο λόγος για αυτό δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από το ότι η ίδια η κοινωνία, είτε κρυφά (στην καλύτερη περίπτωση) είτε φανερά τους επιτίθεται. Ακόμα και αν ένα παχύσαρκο παιδί έχει υψηλές κοινωνικές δεξιότητες και ακαδημαϊκές επιτυχίες, οι bullies διαισθάνονται τα τρωτά σημεία του παιδιού αυτού δρώντας σε βάρος κάθε στοιχείου που μπορούν να εκμεταλλευτούν. Ακόμα, έρευνα του 2015 στην Ιταλία έδειξε ότι το 18,5 τοις εκατό των σοβαρά παχύσαρκων παιδιών αποκλείστηκε από τις ομαδικές δραστηριότητες σε σύγκριση με το μικρό ποσοστό των 5,4 τοις εκατό των παιδιών με κανονικό βάρος που αποκλείστηκαν αντίστοιχα.
Παρόλα αυτά, είναι εξαιρετικά σημαντικό να τονιστεί το γεγονός ότι τα παιδιά με προβλήματα αυξημένου βάρους μπαίνουν συχνά στον ρόλο του bully. Αυτό συμβαίνει για τρείς λόγους. Οι έρευνες καθορίζουν ότι τα παχύσαρκα παιδιά είτε απλώς αντανακλούν την ίδια συμπεριφορά που έχουν βιώσει είτε ενεργούν προληπτικά για να αποθαρρύνουν τους άλλους από το να τα εκφοβίσουν. Με αυτόν τον τρόπο οι παχύσαρκοι εκφοβιστές θα χρησιμοποιήσουν το μέγεθός τους προς όφελός τους, έχοντας περισσότερη δύναμη από ένα μικρότερο σε σωματική διάπλαση άτομο (που γίνεται το θύμα).
Επισημαίνεται όμως και ο εξής λόγος: οι παχύσαρκοι bullies βρίσκονται σε σύγκρουση. Νιώθουν πληγωμένοι από την συμπεριφορά των άλλων και αντιδρούν με επίθεση. Έτσι, επιδεικνύουν επιθετικότητα από τη μία πλευρά, ενώ καταπολεμούν συναισθήματα ανεπάρκειας από την άλλη. Αυτή η βαθιά σύγκρουση μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα ελέγχου των παρορμήσεων στα οποία μπορεί να επιτεθούν σε άλλους ως απάντηση σε συναισθήματα που ούτε οι ίδιοι μπορούν να κατανοήσουν. Κατά βάση, επομένως, είναι θύματα και οι ίδιοι και έτσι οφείλει κανείς να τους φέρεται.
Ωστόσο, πρέπει να προταθούν ορισμένοι τρόποι που οι γονείς θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν μια κατάσταση κατά την οποία αντιλαμβάνονται ότι το παιδί τους έχει θυματοποιηθεί. Ας δούμε κατά σειρά τις ενέργειες:
1) Μιλήστε με το παιδί σας και ρωτήστε για το πώς αισθάνεται. Ο εκφοβισμός μπορεί να προκαλέσει συναισθήματα που εκτείνονται πέρα από την ίδια την κακοποίηση.
2) Μιλήστε με τον δάσκαλο του παιδιού σας για την κατάσταση (μην αντιμετωπίσετε τους γονείς του εκφοβιστή).
3) Μιλήστε στον διευθυντή εάν ο δάσκαλος δεν ενεργήσει ώστε να σταματήσει τον εκφοβισμό.
4) Διδάξτε στο παιδί σας να υπερασπίζεται τον εαυτό του προφορικά, όχι βίαια!
5) Δομήστε την αυτοπεποίθηση του παιδιού σας επαινώντας τα δυνατά του χαρακτηριστικά αντί να επισημαίνετε τυχόν ελαττώματα. (Αυτό μπορεί να ισχύει ιδιαίτερα για τα υπέρβαρα παιδιά.)
Σε αυτό το σημείο, επειδή αναφέρθηκα στους bullies θα σας δώσω και μερικές κατευθυντήριες για την διαχείριση της κατάστασης αν υποπτεύεστε ότι το παιδί σας είναι θύτης. Συγκεκριμένα πρέπει να:
1) Πάρτε σοβαρά τον εκφοβισμό. Μην το αντιμετωπίζετε ως μια φάση που περνάει το παιδί σας και θα περάσει.
2) Μιλήστε στο παιδί σας για να μάθετε γιατί εκφοβίζει ή τσακώνεται με τα άλλα παιδιά.
3) Γίνετε καλό παράδειγμα. Τα παιδιά συμπεριφέρονται στις συμπεριφορές που βλέπουν στο σπίτι.
4) Διδάξτε ενσυναίσθηση (ικανότητα για συναισθηματική ταύτιση με την ψυχική κατάσταση του άλλου). Εάν δείτε για παράδειγμα ανθρώπους που εκφοβίζονται στην τηλεόραση ή σε βιβλία, μιλήστε με τα παιδιά σας για αυτό.
5) Ζητήστε επαγγελματική βοήθεια εάν το παιδί σας έχει συναισθηματικά προβλήματα που δεν μπορείτε να επιλύσετε.
Εν κατακλείδι, θα απευθυνθώ στους γονείς και θα τους παρακαλέσω να μορφώσουν τα παιδιά τους με τα διδακτικά ακουστικά παραμύθια που δημοσιεύω δωρεάν στο YouTube, στο προσωπικό μου κανάλι ψυχολογίας, Celia Theodosopoulou καθώς εκεί αναφέρομαι σε όλα τα θέματα που αφορούν την επικαιρότητα (π.χ. κορωνοϊός και έρχεται παραμύθι μου αναφορικά στο θέμα της παχυσαρκίας). “Ακολουθήστε” με λοιπόν και θα χαρώ να αλληλεπιδράσουμε.
* Η κα Σύλια Θεοδοσοπούλου είναι ψυχολόγος με ειδίκευση στα παιδιά
