Δεκαέξι χρόνια μετά την οιωνεί χρεοκοπία, η Ελλάδα έχει αφήσει πίσω της τη δημοσιονομική αστάθεια. Μετά από δέκα συνεχόμενα χρόνια ισοσκελισμένων προϋπολογισμών και εξαιτίας της μακροχρόνιας ρύθμισης του χρέους μας, οι αγορές δεν αμφισβητούν πλέον τη βιωσιμότητά του και η χώρα έχει ανακτήσει σημαντικό μέρος της αξιοπιστίας της. Αυτό είναι το μεγάλο κέρδος των θυσιών της προηγούμενης δεκαετίας.
Του Λεωνίδα Παλαιοδήμου*
Ωστόσο, πίσω από αυτή την εικόνα, υπάρχει μια άλλη, εξίσου σημαντική: η λειτουργία της οικονομίας δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά. Αυτό φαίνεται και στον δείκτη οικονομικής ελευθερίας του αμερικανικού Heritage Foundation, ο οποίος αποτυπώνει το θεσμικό και κανονιστικό περιβάλλον μέσα στο οποίο δραστηριοποιούνται επιχειρήσεις και πολίτες.
- Από την 73η θέση διεθνώς το 2010, στην 75η θέση το 2026.
- Από συνολική επίδοση 62,7 το 2010, σε 63,2 το 2026.
Σύμφωνα με τον δείκτη του 2026, που βασίζεται κυρίως σε στοιχεία του 2025, η Ελλάδα βρίσκεται οριακά πάνω από την κατηγορία των μη-ελεύθερων οικονομιών και περίπου στα ίδια επίπεδα με εκείνα των δεκαετιών του 1990 και του 2000 (Πίνακας 1).
Σε ορισμένους επιμέρους δείκτες υπάρχει πρόοδος, όπως στην προστασία της ιδιοκτησίας και στη δημοσιονομική υγεία. Σε άλλους όμως, όπως το φορολογικό βάρος, οι κρατικές δαπάνες, η επενδυτική και χρηματοπιστωτική ελευθερία και η διαφθορά, η εικόνα είναι στάσιμη ή και επιδεινούμενη.
| 2010 | 2026 | |
| Θέση στην παγκόσμια κατάταξη | 73η | 75η |
| Συνολική επίδοση | 62,7 | 63,2 |
| Επίδοση στις επιμέρους παραμέτρους | ||
| Property rights | 60 | 78 |
| Judicial effectiveness# | – | 68 |
| Government integrity+ | 57 | 54,8 |
| Tax burden* | 65,9 | 59,9 |
| Government spending | 41,9 | 24,7 |
| Fiscal health# | – | 78,9 |
| Business freedom | 77,4 | 77,8 |
| Labor freedom | 55,1 | 59,7 |
| Monetary freedom | 77,6 | 72,6 |
| Trade freedom | 82,5 | 79,4 |
| Investment freedom | 60 | 55 |
| Financial freedom | 60 | 50 |
Πίνακας 1. Η ελευθερία της Οικονομίας στην Ελλάδα και οι παράμετροί της το 2010 και το 2026 σύμφωνα με τον Index of Economic Freedom του Heritage Foundation.
[*Fiscal freedom στην έκδοση 2010, +Freedom from corruption στην έκδοση, #Εισήχθησαν το 2017]
Με άλλα λόγια, το οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο παράγεται και κατανέμεται ο πλούτος στη χώρα δεν έχει μεταβληθεί στον βαθμό που θα περίμενε κανείς μετά από μια τόσο βαθιά κρίση.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία διότι η κρίση του 2010 δεν ήταν μόνο δημοσιονομική. Ήταν σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα ενός δυσλειτουργικού οικονομικού μοντέλου, με έντονη κρατική παρέμβαση, υψηλή γραφειοκρατία, δυσμενές φορολογικό περιβάλλον και περιορισμένη αποτελεσματικότητα των θεσμών.
Παρά τα προγράμματα προσαρμογής και τις πολυάριθμες μεταρρυθμίσεις που επιχειρήθηκαν τα επόμενα χρόνια, το μοντέλο αυτό δεν μετασχηματίστηκε ουσιαστικά.
Είναι αλήθεια ότι από το 2015 και μετά καταγράφεται μια σταδιακή βελτίωση σε επιμέρους δείκτες. Με εξαίρεση την περίοδο της πανδημίας, η τάση είναι ήπια ανοδική.
Αυτή η βελτίωση, όμως, είναι βασανιστικά αργή.
Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι οικονομίες ανταγωνίζονται για επενδύσεις, κεφάλαια και ανθρώπινο δυναμικό, η ταχύτητα των μεταρρυθμίσεων δεν είναι δευτερεύον ζήτημα. Όσες χώρες κινούνται αργά, χάνουν έδαφος.
Η οικονομική ελευθερία δεν είναι μια αφηρημένη έννοια ούτε ένα ιδεολογικό σύνθημα. Συνδέεται άμεσα με την καθημερινή λειτουργία της οικονομίας: με το πόσο εύκολα ξεκινά και λειτουργεί μια επιχείρηση, το πόσο προβλέψιμο είναι το φορολογικό σύστημα, το αν προστατεύεται αποτελεσματικά η ιδιοκτησία και το πόσο γρήγορα αποδίδεται δικαιοσύνη.
Όταν αυτοί οι παράγοντες δεν λειτουργούν ικανοποιητικά, οι επιπτώσεις είναι συγκεκριμένες: περιορισμένες επενδύσεις, χαμηλή παραγωγικότητα, αναιμικές μεταβολές στις πραγματικές αποδοχές και λίγες ποιοτικές επαγγελματικές ευκαιρίες.
Η πραγματική σύγκλιση με τις πιο ανεπτυγμένες οικονομίες δεν θα προκύψει μόνο από την απαραίτητη δημοσιονομική πειθαρχία. Θα προκύψει από τη βελτίωση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η ίδια η οικονομία.
Δεκαέξι χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης, το βασικό ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα σταθεροποιήθηκε. Αυτό έχει συμβεί. Το ερώτημα είναι αν έχει αλλάξει ουσιαστικά. Η απάντηση, προς το παρόν, είναι ότι βρισκόμαστε οριακά πάνω από τη βάση.
Βγήκαμε από την κρίση. Δεν αλλάξαμε το μοντέλο που την προκάλεσε.
Με στοχευμένες και πραγματικές μεταρρυθμίσεις σε φορολογία, Δικαιοσύνη, χρηματοπιστωτικό σύστημα και Διοίκηση και με σύμμαχο την σημερινή τεχνολογία, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να ανέβει κατηγορία μέσα σε λίγα χρόνια.
Εικόνα 1: Η Ελλάδα με σκορ 63,2 κατατάσσεται στις μετρίως ελεύθερες Οικονομίες. Βρίσκεται πιο κοντά στον παγκόσμιο μέσο όρο (59,9), παρά στο μέσο όρο των Οικονομιών της περιοχής μας (68,9). Η εικόνα δείχνει την απόδοση της Ελλάδας σε κάθε έναν από τις δώδεκα σχετικές παραμέτρους.
* O Λεωνίδας Παλαιοδήμος είναι ελεύθερος επαγγελματίας, Ιατρός-Παθολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής Νοσοκομειακής Ιατρικής
X: @LeonPalaiodimos
