Ιστορία περίπου δύο δεκαετιών είχαν η Ελλάδα και η Ουγγαρία αναφορικά με τις εννέα αρχαιότητες που επιστράφηκαν τις προηγούμενες ημέρες από το Μουσείο Καλών Τεχνών Βουδαπέστης. Οι αρχαιότητες, οι οποίες είχαν κλαπεί από το Αρχαιολογικό Μουσείο του Άργους, μεταξύ των ετών 1970-1992, επιστρέφουν στην πατρίδα μας, ύστερα από πολυετή προσπάθεια, η οποία ξεκίνησε το 2008. Τα στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού, με συστηματική και τεκμηριωμένη εργασία, απέδειξαν ότι τα εννέα αγγεία προέρχονται από ανασκαφή, στην Αργολίδα.
Η επίτιμη διευθύντρια του υπουργείου Πολιτισμού Άλκηστις Παπαδημητρίου, τέως έφορος Αργολίδας μέχρι τη συνταξιοδότησή της, αναφέρθηκε στην προσωπική της συμμετοχή στην προσπάθεια αυτή. Παρέθεσε εξαιρετικές λεπτομέρειες από την πολύ καλή δουλειά που έγινε, με τη συμμετοχή της ίδιας και της Αθανασίας Ψάλτη, εφόρου Αρχαιοτήτων Φωκίδας. Η δρ Παπαδημητρίου, έγραψε στο προφίλ της στο Facebook:
«Μια υπέροχη είδηση σήμερα με μετέφερε νοερά στο έτος 2008, όταν υπηρετούσα ως επιμελήτρια αρχαιοτήτων στην Δ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, υπεύθυνη μεταξύ άλλων για το αρχαιολογικό μουσείο και τις αποθήκες αρχαιοτήτων Άργους. Ο επικεφαλής της συλλογής Κλασικών Αρχαιοτήτων του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης, κ. Arpad Miklos Nagy, ενημέρωσε τότε την προϊσταμένη της Εφορείας, κ. Άννα Μπανάκα, ότι στην κατοχή του Μουσείου βρίσκονται 22 έργα αρχαίας τέχνης, μεταξύ των οποίων τρία προέρχονται από ανασκαφές στο Άργος και κατά συνέπεια είχαν παράνομα εξαχθεί από την ελληνική επικράτεια.
Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξε, όταν μελετώντας την κεραμεική στο πλαίσιο της επικείμενης δημοσίευσης της, βρήκε απεικονίσεις 3 αγγείων σε ελληνικό επιστημονικό περιοδικό. Το Μουσείο της Βουδαπέστης, θεωρώντας ανεπίτρεπτο να βρίσκονται στην κατοχή μιας από τις σημαντικότερες συλλογές της Ουγγαρίας παρανόμως διακινηθέντα πολιτιστικά αγαθά, ενημέρωσε μέσω της διπλωματικής οδού τις ελληνικές αρχές με την ευκαιρία της επίσκεψης της Υπουργού Εξωτερικών της Ουγγαρίας στην Ελλάδα, στις 11-9-2008 και απέστειλε στην υπηρεσία μας φάκελο τεκμηρίωσης των αντικειμένων. Ως υπεύθυνη αρχαιολόγος-επιμελήτρια του μουσείου Άργους ανεζήτησα στοιχεία και επιβεβαίωσα ότι τέσσερα τουλάχιστον από τα 22 έργα ήταν αργειακής προέλευσης.
Ακολούθως ορισθήκαμε από κοινού με τη συνάδελφο κ. Αθανασία Ψάλτη της ΙΑ΄ ΕΠΚΑ ως εμπειρογνώμονες και εξετάσαμε τα αρχαία έργα στη Βουδαπέστη στις 12-14 Ιανουαρίου 2009. Διαπιστώσαμε ότι όλα τα αντικείμενα ήταν αυθεντικά έργα αρχαίας ελληνικής τέχνης, σε 4 δε από αυτά διακρίναμε τα ίχνη από τους αριθμούς ευρετηρίου του Μουσείου Άργους, οι οποίοι είχαν με επιμέλεια αφαιρεθεί.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες των υπευθύνων του μουσείου της Βουδαπέστης τα 22 αντικείμενα είχαν αγοραστεί το έτος 1992 από Ούγγρο πολίτη στο πλαίσιο ενός κλίματος που ενεθάρρυνε τέτοιες ενέργειες μετά την πολιτική αλλαγή του 1989.
Μετά την επίσκεψη αυτή αποδύθηκα σε έναν αγώνα αναζήτησης στοιχείων για την ταύτιση των αντικειμένων με τη βοήθεια δύο στενών συνεργατών, του κ. Βαγγέλη Γιαννόπουλου, αποθηκάριου του μουσείου Άργους και της κ. Σοφίας Διαμαντή, φύλακος αρχαιοτήτων. Η αναζήτηση έγινε με βάση τα στοιχεία των ευρετηρίων του μουσείου Άργους και της απογραφής των αποθηκών αρχαιοτήτων που είχα πραγματοποιήσει το έτος 1994 σε συνεργασία με τους αρχαιολόγους Γιώργο Καββαδία, Ειρήνη Ψαρρά (†) και Ερωφίλη Κόλλια. Η έρευνα οδήγησε στην ασφαλή ταύτιση εννέα αντικειμένων που προέρχονταν από σωστικές ανασκαφές της υπηρεσίας στην πόλη του Άργους κατά το διάστημα 1970 έως 1974. Τα υπόλοιπα αντικείμενα που σύμφωνα με τα τυπολογικά τους χαρακτηριστικά προέρχονται επίσης από το Άργος, δεν κατέστη δυνατόν να ταυτοποιηθούν επειδή δεν είχαν καταγραφεί στα ευρετήρια, ούτε τεκμηριωθεί με άλλο τρόπο (φωτογραφία-σχέδιο). Καθοριστικό γεγονός για την ταύτιση ήταν η εγγραφή των αρχαίων έργων στα ευρετήρια και η αναφορά τους στις εκθέσεις του αρχαιολογικού δελτίου της δεκαετίας του 1970 από τον τότε επιμελητή αρχαιοτήτων Άργους, κ. Χαράλαμπο Κριτζά.
Η αφαίρεση τους έλαβε χώρα μεταξύ των ετών 1970/74 και 1992, πιθανότατα δε μεταξύ των ετών 1984/5 και 1992, δεδομένου ότι 3 από τα αντικείμενα είχα την ευκαιρία να τα αποτυπώσω στις αποθήκες του μουσείου Άργους, όπου μελέτησα το θέρος του 1984 μαζί με τη συνάδελφο κ. Ειρήνη Λαιμού στο πλαίσιο εκπόνησης της διατριβής μας.
Το απεχθές περιστατικό της αφαίρεσης αρχαίων αντικειμένων οφείλεται βεβαίως στην παραβατικότητα ατόμου ή ατόμων που είχαν πρόσβαση στους χώρους φύλαξης των αρχαίων, ανάγεται ωστόσο σε ουσιώδη και διαχρονικά ελλείμματα στην υποστήριξη του συστήματος διαχείρισης των πολιτιστικών θησαυρών.
Στη διάρκεια της 35ετούς θητείας μου στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας προτεραιοποίησα το θέμα της ασφάλειας των αρχαίων και ευτύχησα να προωθήσω το σύστημα της απογραφής των ευρημάτων στους εκθεσιακούς χώρους και στις αποθήκες όλων των μουσείων της περιοχής ευθύνης μας, ενώ καθιέρωσα ένα σύστημα ελεγχόμενης πρόσβασης των φυσικών προσώπων και παρακολούθησης των ευρημάτων από τη στιγμή εισαγωγής τους στο μουσείο μέχρι την κατάληξή τους στον τελικό χώρο φύλαξης.
Η επιστροφή αρχαιοτήτων που έχουν παράνομα απομακρυνθεί από το φυσικό τους χώρο είναι μια διαδικασία επίμοχθη και χρονοβόρα, η δε θετική έκβαση του εγχειρήματος οφείλεται κυρίως στους διπλωματικούς και πολιτικούς χειρισμούς.
Κανένα όμως αρχαίο δεν γυρίζει στον τόπο του αν η υπηρεσία δεν είναι σε θέση να τεκμηριώσει την προέλευση και την παράνομη διακίνησή του.
Χαίρομαι λοιπόν σήμερα τη μεγάλη χαρά αυτού που έδωσε το δικαίωμα της διεκδίκησης και αυτού που μερίμνησε να μη συμβούν άλλα τέτοια περιστατικά στην ιερή χώρα των Πελασγών, των Ατρειδών και των Τημενιδών.
Και αισθάνομαι την ανάγκη να αναφέρω τα ονόματα όσων συμμετείχαν στην πρωτογενή έρευνα της υπόθεσης τόσο γιατί χαίρονται ειλικρινά και αυτοί αλλά και γιατί διαχρονικά σε όλα τα ιστορικά γεγονότα της αργολικής γης αναφέρονται τα ονόματα των πρωταγωνιστών με μοναδική εξαίρεση τους πρωταγωνιστές της σκοτεινής στιγμής του Σκυταλισμού.
Με το καλό να τα δεχθούμε.»
Οι αρχαιότητες παρελήφθησαν σε ειδική τελετή από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης. παρουσία της Υφυπουργού και Καινοτομίας της Ουγγαρίας Anita Kiss-Hegyi. Θα εκτεθούν και πάλι στο μουσείο του Αργους, από το οποίο αφαιρέθηκαν, όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες πλήρους ανακαίνισής του.
