Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας είναι μια ημέρα αφιερωμένη στην αναγνώριση της διαρκούς προσπάθειας για ισότητα σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής. Με αφορμή αυτή την ημέρα, είναι σημαντικό να αποτυπώσουμε με ρεαλισμό σε ποιο σημείο βρισκόμαστε σήμερα όσον αφορά τα ίσα δικαιώματα και τις ίσες ευκαιρίες για όλους. Η ισότητα των φύλων δεν είναι μόνο μία κοινωνική αναγκαιότητα, αποτελεί προϋπόθεση για τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Της Κατερίνας Πατσογιάννη*
Η ισότητα των φύλων αποτελεί, επίσης, θεμελιώδη αρχή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και βασικό πυλώνα βιώσιμης ανάπτυξης. Σε διεθνές επίπεδο, συνδέεται άμεσα με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) του ΟΗΕ. Ιδιαίτερα ο ΣΒΑ 5 στοχεύει στην εξάλειψη των διακρίσεων και της έμφυλης βίας, καθώς και στη διασφάλιση της πλήρους και ισότιμης συμμετοχής των γυναικών στη λήψη αποφάσεων, στην εκπαίδευση και στην εργασία. Η προώθηση της ισότητας είναι ζήτημα δικαιοσύνης και δικαιωμάτων, αλλά και προϋπόθεση για βιώσιμη ανάπτυξη, κοινωνική συνοχή και δημοκρατική πρόοδο.
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι, η Επιτροπή του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών (CEDAW), στην πρόσφατη αξιολόγηση της χώρας μας το 2024, χαιρέτισε την πρόοδο που επιτεύχθηκε την τελευταία δεκαετία όσον αφορά την ανάληψη νομοθετικών μεταρρυθμίσεων. Επιπλέον, η ένταξη της ισότητας των φύλων σε όλες τις δημόσιες πολιτικές αποτελεί βασικό στόχο και ολοκληρωμένη στρατηγική για την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών, και συνιστά αφενός στρατηγικό στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 1996 και, αφετέρου, κεντρικό πυλώνα των Εθνικών Σχεδίων Δράσης για την Ισότητα των Φύλων και των πολιτικών προτεραιοτήτων της χώρας διαχρονικά. Παράλληλα, η προώθηση της ισότητας των φύλων παραμένει μεταξύ των πολιτικών προτεραιοτήτων και της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2024-2029.
Επίσης, πρέπει να σημειωθεί, ότι καθ’ όλη τη διάρκεια της προγραμματικής περιόδου 2021–2027, προκειμένου να εξασφαλίζεται η αποτελεσματική και αποδοτική εφαρμογή της πολιτικής συνοχής και η απρόσκοπτη χρηματοδότηση από τα Ταμεία της ΕΕ, ισχύουν οι λεγόμενοι Αναγκαίοι Πρόσφοροι Όροι (Enabling Conditions) που αποτελούν θεμελιώδη προϋπόθεση και πρέπει να πληρούνται από τα κράτη-μέλη. Η ύπαρξη Εθνικού στρατηγικού πλαισίου για την ισότητα των φύλων αποτελεί αναγκαίο θεματικό όρο. Επιπλέον, με το Horizon Europe, η Επιτροπή ενίσχυσε τη δέσμευσή της για την ισότητα των φύλων, καθιστώντας την ύπαρξη Σχεδίου Δράσης για την Ισότητα των Φύλων (Gender Equality Plan) κριτήριο επιλεξιμότητας για όλα τα ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης, τους ερευνητικούς φορείς, καθώς και για δημόσιους φορείς των κρατών-μελών που θέλουν να συμμετέχουν στο εν λόγω χρηματοδοτικό πρόγραμμα.
Όσον αφορά τα επίπεδα στα οποία βρισκόμαστε ως χώρα στον τομέα της ισότητας των φύλων, συνολική εικόνα παρέχει ο Ευρωπαϊκός Δείκτης Ισότητας των Φύλων (EIGE), ο οποίος αποτελεί το βασικό εργαλείο παρακολούθησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον συγκεκριμένο τομέα από το 2013 έως σήμερα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025, η Ελλάδα καταγράφει την πέμπτη μεγαλύτερη βελτίωση μεταξύ των κρατών-μελών σε σύγκριση με το 2020. Η σημαντικότερη πρόοδος για τη χώρα μας εντοπίζεται στους τομείς της Εξουσίας, της Εργασίας, των Χρημάτων και της Υγείας, ενώ, σύμφωνα με τον δείκτη, απαιτείται περαιτέρω προσπάθεια στον τομέα του Χρόνου.
Η Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, καθώς και το σύνολο των υπηρεσιών του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, υλοποιούν πολυάριθμες δράσεις με στόχο τη συνεχή βελτίωση της χώρας στον τομέα της ισότητας των φύλων και τη στήριξη των γυναικών σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής και της καθημερινότητάς τους.
Για την επίτευξη αυτού του στόχου, ιδιαίτερη σημασία έχει η υλοποίηση πολιτικών που ενισχύουν την εναρμόνιση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Ενδεικτικά, υλοποιούνται οι ακόλουθες εμβληματικές δράσεις:
- Το ΕΣΔΙΦ 2026–2030, το νέο Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για την Ισότητα των Φύλων, το οποίο σχεδιάζεται από τη Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και αποτελεί τον κεντρικό στρατηγικό οδικό χάρτη της χώρας για την προώθηση της ισότητας και την εξάλειψη των έμφυλων διακρίσεων σε όλους τους τομείς της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής. Το νέο σχέδιο αναπτύσσεται σε έξι στρατηγικούς πυλώνες: α) Πρόληψη και καταπολέμηση της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, β) καταπολέμηση έμφυλων στερεοτύπων, γ) ισότιμη συμμετοχή στη δημόσια, κοινωνική και οικονομική ζωή, δ) ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, ε) ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου (gender mainstreaming) σε όλες τις δημόσιες πολιτικές και στ) παρακολούθηση, τεκμηρίωση και αξιολόγηση για τη μέτρηση του πραγματικού κοινωνικού αντικτύπου.
- Το Σήμα Διαφορετικότητας και το Σήμα Ισότητας, δράσεις που επιβραβεύουν επιχειρήσεις οι οποίες εφαρμόζουν πολιτικές ισότητας και συμπερίληψης στους χώρους εργασίας. Προϋπόθεση για την απονομή τους αποτελεί, μεταξύ άλλων, η υιοθέτηση πρακτικών που διευκολύνουν τους εργαζόμενους γονείς και ιδιαίτερα τις μητέρες στη φροντίδα των παιδιών τους.
- Το πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς», που απευθύνεται σε μητέρες βρεφών ηλικίας από 2 μηνών έως 2,5 ετών. Το πρόγραμμα λειτούργησε πιλοτικά σε 62 δήμους με ιδιαίτερα θετική ανταπόκριση και σύντομα προχωρά στην καθολική εφαρμογή του σε όλη τη χώρα. Μέσω της δράσης παρέχεται οικονομική ενίσχυση για τη φροντίδα των παιδιών, ενώ δίνεται η δυνατότητα παροχής της υπηρεσίας και από παππούδες ή γιαγιάδες που εγγράφονται στο Μητρώο Επιμελητών του προγράμματος.
- Το πρόγραμμα για την πρόσβαση βρεφών, νηπίων και παιδιών σε βρεφικούς, παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς, ευρέως γνωστό ως «voucher για τους βρεφονηπιακούς σταθμούς», το οποίο αποτελεί ουσιαστική στήριξη για τις οικογένειες, εξασφαλίζοντας ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες προσχολικής αγωγής και φροντίδας, ιδίως για τις μητέρες παιδιών προσχολικής ηλικίας.
- Τα Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών (ΚΔΑΠ) και τα Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών και Ατόμων με Αναπηρία (ΚΔΑΠ ΑμεΑ), τα οποία παρέχουν υπηρεσίες εκτός σχολικού ωραρίου, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην εναρμόνιση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, μειώνοντας το κόστος φροντίδας και διευκολύνοντας την παραμονή ή την επιστροφή των γονέων στην εργασία.
Η ισότητα των φύλων αποτελεί μια συνεχή κοινή προσπάθεια που προϋποθέτει σταθερότητα, συνεργασία και ουσιαστικές πολιτικές πρωτοβουλίες. Η πρόοδος που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια δείχνει ότι όταν η ισότητα εντάσσεται στις προτεραιότητες, μπορούν να επιτευχθούν σημαντικές αλλαγές. Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας μάς υπενθυμίζει ότι πρέπει να συνεχίσουμε με σταθερά βήματα, ώστε μια κοινωνία με ίσες ευκαιρίες και δικαιώματα να γίνει καθημερινή πραγματικότητα για κάθε άνθρωπο.
* Η Κατερίνα Πατσογιάννη είναι Γενική Γραμματέας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
