Η εμβάθυνση της στρατηγικής σχέσης Ελλάδας–Ισραήλ, ο ρόλος του IMEC (Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης), η τουρκική μεταβλητότητα, η απειλή του Ιράν και το μέλλον της Γάζας συνθέτουν ένα γεωπολιτικό τοπίο γεμάτο προκλήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε μια εκτενή συνέντευξη στο ThePresident, ο Πρέσβης του Ισραήλ στην Ελλάδα, Νόαμ Κατς, σκιαγραφεί τις προτεραιότητες της χώρας του και περιγράφει το όραμα για την επόμενη ημέρα στη Μέση Ανατολή.
«Οι σχέσεις μας αναπτύσσονται με ταχύ ρυθμό. Διευρύνουμε το πεδίο συνεργασίας και εμβαθύνουμε τις υφιστάμενες σχέσεις μας. Αυτό αντανακλά μια στρατηγική απόφαση των δύο κυβερνήσεων», τονίζει ο κ. Κατς προσθέτοντας πως οι σχέσεις μας συνεχίζουν να ενισχύονται και να αποκτούν δυναμική και ισχύ στην ευρύτερη περιοχή.
«Αποτελούν παράγοντα σταθερότητας στην περιοχή και αποδεικνύουν την ετοιμότητα των χωρών μας να συνεργαστούν με στόχο τη μεγαλύτερη ευημερία των λαών μας. Η ανάπτυξη αυτή παραμένει σταθερή, παρά την αναταραχή στην περιοχή, και εξυπηρετεί με τον καλύτερο τρόπο τα κοινά μας συμφέροντα», υπογραμμίζει.
Αναφερόμενος στην Τουρκία ο Πρέσβης του Ισραήλ σημείωσε πως η Ιερουσαλήμ παρακολουθεί με ανησυχία τη δραστηριότητά της στη Μέση Ανατολή, τη συνεργασία της με το Κατάρ και τον ρόλο της στη Συρία.
Για το Ιράν είπε πως πρόκειται για ένα επικίνδυνο καθεστώς με ακραία ιδεολογία και αναθεωρητικές φιλοδοξίες. «To Ιράν αποτελεί απειλή για την Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και πολλές άλλες χώρες. Επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικής στρατιωτικής ικανότητας, γεγονός που θα έθετε σε κίνδυνο το διεθνές σύστημα και θα μπορούσε να πυροδοτήσει αγώνα πυρηνικών εξοπλισμών στην περιοχή», τόνισε.
Τέλος, για την Γάζα ο Πρέσβης του Ισραήλ αναφέρει πως εφόσον αφοπλιστεί η Χαμάς, ο παλαιστινιακός θύλακας μπορεί να ανοικοδομηθεί. Ο Τραμπ προχωράει μπροστά. Συγκάλεσε το Συμβούλιο Ειρήνης. Συζητείται η δημιουργία ειρηνευτικής δύναμης και μιας παλαιστινιακής διοικητικής δομής. Όπως επισήμανε ο Αμερικανός Πρόεδρος το βασικότερο στοιχείο είναι ο αφοπλισμός της Χαμάς, υπογραμμίζει χαρακτηριστικά.
Αναλυτικά η συνέντευξη του Πρέσβη του Ισραήλ, Νόαμ Κατς στο ThePresident και στην Ειρήνη Μυλωνά
Οι σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Ελλάδας έχουν ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Τι οδήγησε σε αυτή την αλλαγή και πού βλέπετε να κατευθύνεται η συνεργασία τα επόμενα χρόνια;
H τάση είναι πολύ σαφής. Οι σχέσεις μας αναπτύσσονται με ταχύ ρυθμό. Διευρύνουμε το πεδίο συνεργασίας και εμβαθύνουμε τις υφιστάμενες σχέσεις μας. Αυτό αντανακλά μια στρατηγική απόφαση των δύο κυβερνήσεων.
Πρώτον, επιδιώκουμε να οικοδομήσουμε σχέσεις που βασίζονται σε κοινές αξίες και σε κοινή κατανόηση της περιοχής μας, των ευκαιριών και των προκλήσεών της. Αυτό μας επιτρέπει να ενισχύσουμε την ικανότητά μας στον τομέα της ενέργειας, εντάσσοντάς την στο πλαίσιο της ευρύτερης συνδεσιμότητας μεταξύ της Ευρώπης και της Ινδίας στο μέλλον. Ο πρωθυπουργός της Ινδίας επισκέφθηκε το Ισραήλ, ενώ ο Έλληνας πρωθυπουργός επισκέφθηκε την Ινδία την περασμένη εβδομάδα. Μέρος των συζητήσεων τόσο στο Ισραήλ όσο και στην Ινδία αφορούσε τον IMEC. Έτσι, ο IMEC περνά από το στάδιο του οράματος και της ιδέας στη φάση της υλοποίησης.
Μπορώ επίσης να αναφέρω ότι στην τριμερή συνάντηση που πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο στο Ισραήλ συμφωνήθηκε η πρόσκληση της Ινδίας σε μελλοντική τριμερή συνάντηση. Έχουν ήδη δημιουργηθεί δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των αρμόδιων εμπειρογνωμόνων στις χώρες μας που εργάζονται για την ανάπτυξη του IMEC, ώστε να προχωρήσουν σε συγκεκριμένο σχέδιο δράσης. Στη συνάντησή μας τον Δεκέμβριο στο Ισραήλ, σε διμερές και τριμερές επίπεδο, συμφωνήσαμε σε ένα ευρύ φάσμα δράσεων με στόχο τη μετατροπή των δηλώσεων και ιδεών σε απτά αποτελέσματα για τις δύο χώρες μας, σε τομείς που εκτείνονται από την καινοτομία και την τεχνολογία έως τη διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.
Οι σχέσεις μας συνεχίζουν να ενισχύονται και να αποκτούν δυναμική και ισχύ στην ευρύτερη περιοχή. Αποτελούν παράγοντα σταθερότητας και αποδεικνύουν την ετοιμότητα των χωρών μας να συνεργαστούν με στόχο τη μεγαλύτερη ευημερία των λαών μας. Η ανάπτυξη αυτή παραμένει σταθερή, παρά την αναταραχή στην περιοχή, και εξυπηρετεί με τον καλύτερο τρόπο τα κοινά μας συμφέροντα.
Το διμερές εμπόριο παρουσιάζει σημαντική αύξηση – εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά 43% από το 2023 φτάνοντας τα 1,3 δισ. δολάρια. Μέρος αυτής της αύξησης σχετίζεται με την ανάγκη αναδιάρθρωσης και ενίσχυσης των εφοδιαστικών αλυσίδων, όπου η Ελλάδα διαδραματίζει κεντρικό ρόλο. Επιπλέον, η απόφαση της Τουρκίας να διακόψει το εμπόριο με το Ισραήλ δημιούργησε κενό στην αγορά, το οποίο σε έναν βαθμό καλύφθηκε από την Ελλάδα.
Πόσο κεντρική είναι η Ελλάδα στη στρατηγική του Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο όσον αφορά την άμυνα και την ενέργεια; Πώς απαντάτε στους επικριτές που υποστηρίζουν ότι αυτό οδηγεί σε στρατιωτικοποίηση της περιοχής; Πόσο ρεαλιστικά είναι σήμερα τα μεγάλης κλίμακας έργα, δεδομένων των περιφερειακών εντάσεων και των μεταβαλλόμενων ενεργειακών προτεραιοτήτων της Ευρώπης;
Πιστεύω ότι και οι δύο χώρες μας επιδιώκουν τη σταθερότητα και την ειρήνη, παρά το γεγονός ότι το Ισραήλ βρίσκεται σε πόλεμο. Ο πόλεμος δεν αποτέλεσε επιλογή του Ισραήλ· επιβλήθηκε έπειτα από μια ολοκληρωτική επίθεση της Χαμάς, η οποία εγκαθίδρυσε ένα καθεστώς τρόμου στη Γάζα και κήρυξε πόλεμο στο Ισραήλ. Δυστυχώς, το Ιράν και το δίκτυο των σύμμαχών του ενεπλάκησαν επίσης σε αυτή τη σύγκρουση, με αποτέλεσμα το Ισραήλ να βρεθεί σε εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση από τις 7 Οκτωβρίου 2023.
Ωστόσο, πριν από την επίθεση αυτή, το Ισραήλ είχε επενδύσει σημαντικά στην οικοδόμηση ειρηνικών σχέσεων στη Μέση Ανατολή. Συνήψε τις Συμφωνίες του Αβραάμ και ανέπτυξε σχέσεις – έστω και όχι πλήρεις – με άλλες χώρες της περιοχής που ανήκουν στο στρατόπεδο των πιο ρεαλιστικών δυνάμεων, συμμάχων της Αμερικής.
Δεν έχουμε μεταβάλει τους στρατηγικούς μας στόχους και το όραμά μας. Θέλουμε να ζούμε ειρηνικά, γιατί πιστεύουμε ότι η ειρήνη δημιουργεί προϋποθέσεις ανάπτυξης. Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα. Παράλληλα, όμως, οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε επιθετικές και ηγεμονικές φιλοδοξίες ορισμένων χωρών της περιοχής.
Για εμάς, η σημαντικότερη και άνευ προηγουμένου απειλή προέρχεται από το ριζοσπαστικό καθεστώς των Αγιατολάχ στην Τεχεράνη. Δεν υποτιμούμε, επίσης, τις φιλοδοξίες άλλων σημαντικών περιφερειακών δυνάμεων, όπως η Τουρκία, η οποία έχει δικές της επιδιώξεις και, δυστυχώς, στηρίζει ριζοσπαστικές δυνάμεις στην περιοχή.
Η Τουρκία φιλοξενεί μέλη της Χαμάς και επιδιώκει τη διατήρησή της στη Γάζα. Παρ’ όλα αυτά, θα επιθυμούσαμε να οικοδομήσουμε ειρηνικές σχέσεις μαζί της και να αναπτύξουμε διαύλους επικοινωνίας. Ο πρωθυπουργός μας, έχει δηλώσει, στο πλαίσιο τριμερών συναντήσεων, ότι οι διμερείς και τριμερείς συνεργασίες μας δεν στρέφονται εναντίον καμίας χώρας. Στόχος τους είναι η προώθηση των συμφερόντων των λαών μας, και κάθε χώρα που συμμερίζεται τις ίδιες αρχές και επιδιώξεις είναι ευπρόσδεκτη. Ελπίζουμε ότι κάποια στιγμή αυτό θα καταστεί εφικτό, έστω κι αν σήμερα δεν είναι η κατάλληλη συγκυρία.
Πώς βλέπετε τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην τρέχουσα κρίση, ιδίως σε σχέση με το Ιράν; Ποια ήταν η επίδραση των Συμφωνιών του Αβραάμ στην περιφερειακή θέση του Ισραήλ υπό το φως της πρόσφατης σύγκρουσης;
Είμαστε ευγνώμονες προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Πρόεδρό τους για τη διαρκή υποστήριξή τους στην ασφάλεια και την ευημερία του Κράτους του Ισραήλ. Ο Πρόεδρος Τραμπ υπήρξε ο αρχιτέκτονας των Συμφωνιών του Αβραάμ κατά την πρώτη θητεία του και στάθηκε στο πλευρό του Ισραήλ κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Κατανοεί την απειλή που συνιστά το Ιράν για την περιοχή, το διεθνές σύστημα και τη διεθνή ασφάλεια.
Στην Τεχεράνη βρίσκεται ένα καταπιεστικό καθεστώς, ιδεολογικά προσηλωμένο στην εξόντωση του Κράτους του Ισραήλ. Δεν αποκρύπτει τις προθέσεις του ούτε διστάζει να αναλάβει δράση. Στις 8 Οκτωβρίου, το Ιράν και οι σύμμαχοί του ενεπλάκησαν στον πόλεμο κατά του Ισραήλ, ενώ στις 24 Απριλίου εξαπέλυσαν για πρώτη φορά άμεση πυραυλική επίθεση εναντίον του Ισραήλ, επαναλαμβάνοντάς την τον Οκτώβριο του 2024.
Πρόκειται για ένα επικίνδυνο καθεστώς με ακραία ιδεολογία και αναθεωρητικές φιλοδοξίες. To Ιράν αποτελεί απειλή για την Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και πολλές άλλες χώρες. Επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικής στρατιωτικής ικανότητας, γεγονός που θα έθετε σε κίνδυνο το διεθνές σύστημα και θα μπορούσε να πυροδοτήσει αγώνα πυρηνικών εξοπλισμών στην περιοχή. Από τη δική μας οπτική, το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα ούτε να προχωρήσει σε εμπλουτισμό ουρανίου στο έδαφός του. Ο στόχος πρέπει να είναι μηδενικός εμπλουτισμός και μηδενικό στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Επιπλέον, σοβαρή απειλή συνιστά και το βαλλιστικό του πρόγραμμα. Δεν υπάρχει λόγος το Ιράν – μια χώρα χωρίς κοινά σύνορα με το Ισραήλ – να αναπτύσσει πυραύλους μεγάλης εμβέλειας, ικανούς να πλήξουν όχι μόνο το Ισραήλ αλλά και ευρωπαϊκές χώρες. Η αντιμετώπιση αυτής της απειλής είναι αναγκαία. Προτιμούμε τη διπλωματία, αλλά η διπλωματία πρέπει να έχει σαφή στόχο και αποτελέσματα· δεν μπορεί να υπονομεύει την ασφάλειά μας.
Τρίτο στοιχείο αποτελεί το δίκτυο των ένοπλων τρομοκτατικών οργανώσεων που υποστηρίζει το Ιράν, το οποίο έχει αποσταθεροποιήσει τη Μέση Ανατολή. Οι Χούθι, για παράδειγμα, έχουν αναπτύξει βαλλιστικές δυνατότητες και παρεμποδίζουν τη ναυσιπλοΐα, επηρεάζοντας το εμπόριο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Αυτό έχει άμεσες επιπτώσεις και στην Ελλάδα, καθώς τα πλοία αναγκάζονται να παρακάμπτουν την περιοχή, επηρεάζοντας την οικονομία τόσο της Ελλάδας όσο και της Αιγύπτου. Το πρώτο λιμάνι δεν θα είναι ο Πειραιάς, αλλά θα είναι κάπου στην άλλη πλευρά της Μεσογείου.
Οι τρομοκρατικές οργανώσεις αυτές δεν είναι κρατικοί δρώντες αλλά ένοπλες τρομοκρατικές παραστρατιωτικές δυνάμεις. Η διεθνής κοινότητα στο παρελθόν ενώθηκε για την εξάλειψη της απειλής του ISIS· κατά τον ίδιο τρόπο πρέπει να αντιμετωπιστούν και οι αποσταθεροποιητικές αυτές δυνάμεις.
Πιστεύετε ότι μια αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν θα οδηγούσε σε ουσιαστική μεταβολή της κατάστασης στην περιοχή;
Δεν είναι δική μας δουλειά η αλλαγή καθεστώτος. Ελπίζουμε, ωστόσο, ότι ο ιρανικός λαός θα μπορέσει κάποτε να ζήσει σε συνθήκες ελευθερίας και δημοκρατίας. Ο ιρανικός λαός αξίζει την ελευθερία και αξίζει να ζει σε μια δημοκρατική κοινωνία. Όπως επιθυμούμε και για τους εαυτούς μας.
Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η εξάλειψη των απειλών: του πυρηνικού προγράμματος, των βαλλιστικών πυραύλων και του δικτύου ένοπλων οργανώσεων. Το Ιράν είναι μια μεγάλη χώρα που θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο τόσο στην περιοχή όσο και στη διεθνή σκηνή, εφόσον αλλάξει πορεία.
Οι σχέσεις Ισραήλ-Τουρκίας έχουν γνωρίσει έντονες διακυμάνσεις την τελευταία δεκαετία. Πώς θα περιγράφατε την τρέχουσα κατάσταση; Πιστεύετε ότι οι ΗΠΑ και η ΕΕ θα πρέπει να τηρήσουν σκληρότερη στάση;
Η Τουρκία είναι μια ισχυρή και σημαντική χώρα στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, έχει υιοθετήσει μια γεωστρατηγική πορεία που θεωρούμε καταστροφικά προβληματική. Υποστηρίζει αποσταθεροποιητικές ριζοσπαστικές σουνιτικές δυνάμεις στην περιοχή, μεταξύ των οποίων και τη Χαμάς. Η επιδείνωση των σχέσεων δεν προήλθε από το Ισραήλ· ήταν επιλογή της Τουρκίας. Ελπίζουμε ότι στο μέλλον θα υπάρξει βελτίωση.
Παρακολουθούμε με ανησυχία τη δραστηριότητά της στη Μέση Ανατολή, τη συνεργασία της με το Κατάρ και τον ρόλο της στη Συρία. Ευχόμαστε η Συρία να σταθεροποιηθεί και να αναδειχθεί σε κράτος που θα συνυπάρχει ειρηνικά με τους γείτονές του και θα προστατεύει τις μειονότητες και τον λαό του.
Το βασικό δίδαγμα από τις 7 Οκτωβρίου είναι ότι δεν μπορούμε να επιτρέψουμε την ανάπτυξη άλλων απειλών στα σύνορά μας. Γι’ αυτό παραμένουμε ενεργοί στον Λίβανο, όπου η Χεζμπολάχ διατηρεί ισχυρή παρουσία, καθώς και στη Συρία – όπου προσπαθούμε να υπερασπιστούμε τις μειονότητες όπως κάναμε στην περίπτωση των Δρούζων – και στη Γάζα.
Στηρίζουμε το σχέδιο του Προέδρου Τραμπ για τη Γάζα, το οποίο προβλέπει τη διάλυση της διακυβέρνησης της Χαμάς, τον αφοπλισμό της και την αποριζοσπαστικοποίηση της κοινωνίας. Πιστεύουμε ότι αυτό θα ενισχύσει την ασφάλεια του Ισραήλ και θα δημιουργήσει καλύτερες προοπτικές για τους Παλαιστινίους. Δεν βρισκόμαστε σε πόλεμο με τον παλαιστινιακό λαό, αλλά με τη Χαμάς.
Πώς βλέπει το Ισραήλ το Συμβούλιο Ειρήνης του Προέδρου Τραμπ; Προβλέπετε την εμφάνιση μιας νέας περιφερειακής διπλωματικής αρχιτεκτονικής μετά τον τρέχοντα πόλεμο; Προετοιμάζεται το Ισραήλ για διαφορετικά στρατηγικά σενάρια σχετικά με το μέλλον της Γάζας;
Το Ισραήλ υποστηρίζει το σχέδιο του Προέδρου Τραμπ. Η πρώτη φάση έχει ολοκληρωθεί και όλοι οι όμηροι έχουν επιστρέψει. Βρισκόμαστε στη φάση εφαρμογής των επόμενων βημάτων.
Ο χρόνος θα δείξει την αποτελεσματικότητά τους. Ο Τραμπ προχωράει μπροστά. Συγκάλεσε το Συμβούλιο Ειρήνης. Συζητείται η δημιουργία ειρηνευτικής δύναμης και μιας παλαιστινιακής διοικητικής δομής. Όπως επισήμανε ο Αμερικανός Πρόεδρος το βασικότερο στοιχείο είναι ο αφοπλισμός της Χαμάς. Ωστόσο, δεν υπάρχει απεριόριστος χρόνος. Αν χρειαστεί, το Ισραήλ θα υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Η ηγεσία της Χαμάς, αποτελείται από εγκληματίες πολέμου και πρέπει να λογοδοτήσει στη δικαιοσύνη. Τα μέλη της Χαμάς που έχουν βρει καταφύγιο στην Τουρκία ή στο Κατάρ πρέπει να παραδοθούν στη δικαιοσύνη στο μέλλον.
Είναι ρεαλιστικά εφικτή η ανοικοδόμηση της Γάζας;
Ναι. Εφόσον αφοπλιστεί η Χαμάς, υπάρχουν χώρες διατεθειμένες να επενδύσουν στην αποκατάσταση της Γάζας. Η καταστροφή είναι εκτεταμένη εξαιτίας της στρατηγικής της Χαμάς και του πολέμου που εξαπέλυσε εναντίον του Ισραήλ. Στην Γάζα υπάρχει ένα υπόγειο δίκτυο σηράγγων εκατοντάδων χιλιομέτρων που χρησιμοποιήθηκε για πολεμικούς σκοπούς και το οποίο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται. Η αποσυναρμολόγηση αυτού του δικτύου είναι προϋπόθεση για την ανοικοδόμηση.
Η διεθνής κοινότητα έχει αντιμετωπίσει στο παρελθόν πολέμους με τεράστιες καταστροφές και κατάφερε να ανασυγκροτήσει ολόκληρες περιοχές – από την Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έως τα Βαλκάνια με την πρώην Γιουγκοσλαβία. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και εδώ. Η ανοικοδόμηση μπορεί να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και νέες προοπτικές, υπό την προϋπόθεση ότι θα εξαλειφθούν οι ένοπλες ριζοσπαστικές οργανώσεις από τη Γάζα.
Η καταστροφή της Γάζας δεν ήταν αυτοσκοπός· ήταν αποτέλεσμα ενός πολέμου κατά μιας τρομοκρατικής οργάνωσης που χρησιμοποιεί πολίτες και υποδομές ως ασπίδες. Όσοι επικρίνουν την προσέγγιση αυτή δεν έχουν προτείνει εναλλακτική λύση. Η διπλωματία δεν αποτελεί πάντοτε μια εναλλακτική λύση, όπως δεν ήταν εναλλακτική λύση η διπλωματία με το ISIS και όπως δεν ήταν εναλλακτική λύση η διπλωματία με τους Ναζί στη Γερμανία.
Η εξάλειψη της απειλής αποτελεί προϋπόθεση για οποιαδήποτε βιώσιμη ανοικοδόμηση.
