Με ένα τιτάνιο έργο το “ανάκτορο” – ιερή αγορά των Αιγών αναστηλώθηκε, η ανασκαφή και η συστηματική έρευνα του τεράστιου βασιλικού γυμνασίου της Μίεζας, όπου ο Αριστοτέλης δίδαξε τον Αλέξανδρο και τους νεαρούς Μακεδόνες, ξεκίνησε και φέρνει ήδη πλούσιους καρπούς…. Τα μνημεία εμπεριέχουν την αλήθεια τους, όμως εμείς πόσο είμαστε έτοιμοι να αφήσουμε στην άκρη προκαταλήψεις, ιδεοληψίες, λανθασμένες ερμηνείες και περισσότερο ή λιγότερο σκόπιμες διαστρεβλώσεις και να ‘διαβάσουμε’ τις πέτρες;
Τι μαρτυρούν τα εμβληματικά οικοδομήματα-τοπόσημα του “χρυσού αιώνα των Μακεδόνων” για το πολιτικό όραμα του Φιλίππου Β΄ που οδήγησε στην δημιουργία ενός Νέου Κόσμου και είχε σαν αποτέλεσμα το ελληνικό επίτευγμα να γίνει προσιτό στους λαούς της Οικουμένης;
Για όλα αυτά θα ακούσουμε πολλά και ενδιαφέροντα από το στόμα της Αγγελικής Κοτταρίδη, επίτιμης εφόρου αρχαιοτήτων. Η δρ Κοτταρίδη θα μιλήσει σήμερα ώρα 6μμ στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο με θέμα «Από το ανάκτορο- Ιερή Αγορά των Αιγών στο βασιλικό Γυμνάσιο της Μίεζας – Το πολιτικό όραμα του Φιλίππου Β και η αρχιτεκτονική διατύπωσή του στον χώρο».
Η είσοδος θα είναι ελεύθερη. Την εκδήλωση οργανώνει η Εταιρεία Φίλων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στο αμφιθέατρο του ΕΑΜ (είσοδος από Τοσίτσα).
Στα ριζά του λόφου της ακρόπολης, σε ένα υπερυψωμένο άνδηρο που δεσπόζει στο χώρο και σημαδεύεται από μια αιωνόβια βελανιδιά, σώζονται τα εντυπωσιακά ερείπια του ανακτόρου που σφραγίζουν με την επιβλητική παρουσία τους ακόμη και σήμερα την εικόνα των ερειπίων της πόλης. Εντυπωσιακά τώρα. Ακόμα και πριν από λίγα χρόνια (15-20) τίποτα δεν μαρτυρούσε ότι εκεί υπήρχε ένα εμβληματικό ανάκτορο, όπου ο Φίλιππος βασίλευε και ο Μέγας Αλέξανδρος ανακηρύχθηκε βασιλιάς από τον μακεδονικό στρατό.
Με συντονισμένες και καλά σχεδιασμένες ενέργειες, με ανασκαφές και εφαρμογή μελετών, και, τέλος, με ανάταξη όσων στοιχείων ήταν δυνατόν, το ανάκτορο των Αιγών δεν απέκτησε απλώς την τρίτη όψη του. «Επανεμφανίστηκε», χάρη στη μαγική και άκρως επιστημονική δουλειά της Αγγελικής Κοτταρίδη και των συνεργατών της.
Σύμφωνα με την αρχαιολόγο, το ανάκτορο των Αιγών που αποτελούσε βασικό πόλο του μεγάλου οικοδομικού προγράμματος του Φιλίππου Β’ στην πόλη – λίκνο της δυναστείας, θα πρέπει να είχε ολοκληρωθεί πριν το 336 π.Χ., όταν ο βασιλιάς με πρόφαση τους γάμους της κόρης του με τον Αλέξανδρο της Ηπείρου γιόρτασε εκεί την παντοδυναμία του. Είναι εκτεταμένο, διώροφο και μεγαλύτερο από τα ελληνιστικά ανάκτορα της Δημητριάδος και του Περγάμου, ενώ σώζεται πολύ καλύτερα και η μορφή του είναι πολύ περισσότερο σαφής και ευανάγνωστη από ”τα βασίλεια” της Πέλλας που γνώρισαν πολλές επεκτάσεις και τροποποιήσεις.
«Σχολὴν μὲν οὖν αὐτοῖς καὶ διατριβὴν τὸ περὶ Μίεζαν Νυμφαῖον ἀπέδειξεν (Φίλιππος), ὅπου μέχρι νῦν Ἀριστοτέλους ἕδρας τε λιθίνας καὶ ὑποσκίους περιπάτους δεικνύουσιν.»
Χάρη σε αυτήν την αναφορά του Πλούταρχου στον ‘βίο του Αλεξάνδρου’ η Μίεζα πέρασε στην ιστορία ως ο τόπος συνάντησης των δύο μεγάλων. Η πόλη αναφέρεται για τον ίδιο λόγο και από τον Πλίνιο Την βρίσκουμε επίσης στον Κλαύδιο Πτολεμαίο, ενώ δεν λείπουν και επιγραφικές μαρτυρίες της ύπαρξης της από τους Δελφoύς και από το ιερό της Μητέρας των Θεών στην Λευκόπετρα. Βρισκόταν στην Ημαθία, στις χαμηλές υπώρειες του Βερμίου, βόρεια της Βέροιας και ανατολικά της σημερινής Νάουσας. Η ταύτιση του ευρύτερου χώρου με την αρχαία Μίεζα στηρίζεται σε πλούσια αρχαιολογικά ευρήματα και στις μαρτυρίες των πηγών.
Η ακούραστη αρχαιολόγος έχει καταρτίσει εδώ και καιρό το «μάστερ πλαν» των μελετών για τη Μίεζα, μια αρχαία πόλη με την οποία πρόκειται να ασχοληθεί εφεξής, διοχετεύοντας την γνωστή και επαινετέα αγάπη, επιστημοσύνη και αφοσίωσή της.
«Μετά το ανάκτορο των Αιγών που πια αναγνωρίζεται από την έρευνα ως αρχέτυπο κτήριο και σημείο αναφοράς της δημόσιας αρχιτεκτονικής της Ελληνιστικής Οικουμένης και όχι μόνον, ήρθε η ώρα του βασιλικού γυμνασίου που ίδρυσε ο Φίλιππος Β’ στην Μίεζα για να ασκήσουν το πνεύμα και το σώμα τους ο Αλέξανδρος και οι επίλεκτοι παίδες των Μακεδόνων, ώστε να γίνουν άξιοι να διοικήσουν τον στρατό και να αναλάβουν τα ύψιστα αξιώματα του κράτους» έχει πει η ίδια.
Στο Γυμνάσιο της Μίεζας, πρόδρομο του “Μουσείου” της Αλεξάνδρειας, είχε την τιμή να είναι διευθυντής του για τρία χρόνια ο Αριστοτέλης και οι απόφοιτοί του να είναι η εκλεκτή γενιά των μεγάλων που άλλαξαν τον Κόσμο!….
Σύμφωνα πάντοτε με την σπουδαία αρχαιολόγο, εξαιρετική γνώστρια της αρχαίας Μακεδονίας γενικά και της Ιστορίας των Τημενιδών (οικογένεια Φιλίππου- Αλεξάνδρου) ειδικά, πρόκειται για ένα τεράστιο οικοδομικό συγκρότημα. Ξεπερνά τα 30 στρέμματα και βρίσκεται στα βορειοανατολικά του αρχαίου θεάτρου. Αυτό το αρχιτεκτόνημα, είναι ένα από τα πρώτα, αν όχι το πρώτο συγκροτημένο αρχιτεκτονικά του είδους του. Έχει ήδη ανασκαφεί σχεδόν ολόκληρη η παλαίστρα και ένα μεγάλο κομμάτι του “ξυστού”, της στοάς με μήκος ένα στάδιο (περίπου 200 μ.) όπου ασκούνταν οι έφηβοι στο αγώνισμα του δρόμου.
Υπάρχουν ακόμη συνοδές εγκαταστάσεις δίπλα στην παλαίστρα και, όπως όλα δείχνουν, το στάδιο, που πρέπει να αποκαλυφθούν για να συμπληρωθεί η εικόνα του γυμνασίου (κάτι ανάμεσα σε κολλέγιο και στρατιωτική ακαδημία). Δεν αποκλείεται καθόλου το συγκεκριμένο ίδρυμα να είναι το αρχέτυπο όλων αυτών των γυμνασίων που από την Μακεδονία και την Μ. Ασία μέχρι την Σαχάρα, την έρημο της Αραβίας, τις όχθες του Ινδού και τις στέπες της κεντρικής Ασίας έγιναν ο μοχλός που έκανε ολόκληρο τον Κόσμο να μιλά, να σκέπτεται, να ζει και να αγωνίζεται με τον Ελληνικό τρόπο, δημιουργώντας την πολυεπίπεδη «ελληνιστική Κοινή».
Ενταγμένο στην ίδια οικοδομική ενότητα με το θέατρο που βρίσκεται δίπλα του, είναι και το ανάκτορο των Αιγών, το μεγάλο ορθογώνιο κτήριο το προσανατολισμένο σύμφωνα με τους γεωγραφικούς άξονες. Η πρόσβαση γινόταν από την ανατολική πλευρά, όπου με τρόπο πρωτοποριακό για την εποχή διαμορφωνόταν η πρόσοψη με το μνημειακό πρόπυλο στο κέντρο μιας εντυπωσιακής δωρικής κιονοστοιχίας. Τα μαρμάρινα κατώφλια της τριπλής βασιλικής εισόδου σώζονται ακόμη στη θέση τους. Τα λίθινα αρχιτεκτονικά μέλη που μιμούνται παραθυρόφυλλα και τα χαριτωμένα ιωνικά κιονόκρανα που βρέθηκαν πεσμένα, θα πρέπει να προέρχονταν από την πρόσοψη του ορόφου. Ο συνδυασμός των ρυθμών, δωρικού και ιωνικού, τον οποίο βρίσκουμε ήδη στον Παρθενώνα, θα γίνει κυρίαρχη τάση για την μακεδονική αρχιτεκτονική που φαίνεται να την χαρακτηρίζει ο “λειτουργικός εκλεκτικισμός”.
Περνώντας το πρόπυλο φτάνει κανείς στην αυλή που παραδοσιακά αποτελούσε το κέντρο, γύρω από το οποίο αρθρώνονταν οι χώροι και οι λειτουργίες κάθε σπιτιού. Όπως η πρόσοψη έτσι και η αυλή που είναι ακριβώς τετράγωνη αποκτά εδώ μια απολύτως κανονική μνημειακή μορφή με ένα τεράστιο περιστύλιο. Σε κάθε πλευρά του περιστυλίου υπάρχουν 16 λίθινοι δωρικοί κίονες που επιστέφονται από την χαρακτηριστική δωρική ζωφόρο. Κατασκευασμένα από πωρόλιθο τα αρχιτεκτονικά μέλη καλύπτονταν από λεπτότατα κονιάματα που θα πρέπει να τα φανταστούμε να λάμπουν στο λευκό του μαρμάρου και να ποικίλλονται με ζωηρό γαλάζιο και κόκκινο.
Η αυλή, που χωράει άνετα καθιστούς χιλιάδες ανθρώπους λειτουργούσε κυρίως σαν χώρος όπου επικεντρωνόταν η πολιτική και κοινωνική ζωή του κράτους. Εκεί χωρούσαν, όπως είπε η κ. Κοτταρίδη, περισσότεροι από τους κατοίκους που κατ’ εκτίμησιν είχαν οι Αιγές Στην ανατολική πλευρά του ανακτόρου υπάρχει μία μεγάλη κυκλική αίθουσα, η λεγόμενη θόλος, στην οποία βρέθηκαν αναθηματικές επιγραφές που αναφέρουν τον ”πατρώο Ηρακλή”, τον θεό που οι Μακεδόνες βασιλιάδες τιμούσαν σαν πρόγονό τους μαζί με τη βάση μιας κατασκευής που θα μπορούσε να είναι βωμός ή βάθρο. Οι χώροι στην περιοχή αυτή φαίνονται στο σύνολο τους να έχουν “ιερό” χαρακτήρα, εξυπηρετώντας τις αυξημένες λατρευτικές ανάγκες του βασιλιά που ήταν συγχρόνως και αρχιερέας .
Χώροι συμποσίων, ανδρώνες, με δάπεδα στρωμένα με ψηφιδωτά από βότσαλα υπήρχαν στην ανατολική και την βόρεια πλευρά όπου δύο διάδρομοι οδηγούσαν από το περιστύλιο στον εξώστη, μια ευρύχωρη βεράντα με πανοραμική θέα στην πόλη και σε ολόκληρη τη μακεδονική λεκάνη που αποτελεί μία ακόμη καινοτομία του ανακτόρου των Αιγών.
Το ανάκτορο, ίσως έργο του αρχιτέκτονα Πύθεου, αποτελεί το αρχέτυπο του οικοδομήματος με περιστύλιο που θα σφραγίσει την αρχιτεκτονική της ελληνιστικής οικουμένης και θα επαναληφθεί χιλιάδες φορές σε ολόκληρο τον ελληνιστικό κόσμο, χωρίς ωστόσο καμιά από τις επαναλήψεις να φτάσει τη σαφήνεια, την πληρότητα και την απόλυτη καθαρότητα του πρωτοτύπου. Ο Πύθεος, σπουδαίος αρχιτέκτονας του 4ου αι. π.Χ. ανήγειρε το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού και τον ναό της Αθηνάς στην Πριήνη της Μικράς Ασίας. Ηταν επίσης και πολεοδόμος και εφάρμοζε στα έργα του καθαρούς μαθηματικούς λόγους. Στην περίπτωση μάλιστα του ανακτόρου των Αιγών ο αριθμός 8 φαίνεται να είναι το κλειδί σε διάφορες διαστάσεις. Ο ίδιος άλλωστε είχε συνεργαστεί στο Μαυσωλείο με τον γλύπτη Λεωχάρη.
Η συμβολή της μακεδονικής αρχιτεκτονικής στις μετέπειτα εποχές είναι εμφανής στα κοσμικά αλλά και σε θρησκευτικά κτήρια, όπως στα πρώιμα ισλαμικά τεμένη που διατηρούν τη μορφή του περιστυλίου.
