Η ιδιαιτερότητα του νησιωτικού χώρου, κυρίως λόγω της γεωγραφικής απόστασης από την ηπειρωτική χώρα, επιβάλλει εξειδικευμένες δράσεις και στοχευμένες πολιτικές σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά οι ανάγκες της καθημερινότητας των νησιωτών.
Του Στέφανου Γκίκα*
Η Ελληνική Κυβέρνηση και ίδιος ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα νησιά μας, λαμβάνοντας θεσμικές πρωτοβουλίες και δρομολογώντας παρεμβάσεις σε κρίσιμα πεδία, όπως η διαχείριση της λειψυδρίας, το δημογραφικό, η διαφύλαξη της πολιτιστικής ταυτότητας, αλλά και η περαιτέρω ανάπτυξη της νησιωτικής επιχειρηματικότητας.
Ως γνωστόν, έχει θεσμοθετηθεί η «Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική στον Νησιωτικό Χώρο», με στόχο τη χάραξη συνεκτικών πολιτικών μέσω της αξιοποίησης εξειδικευμένων χρηματοδοτικών εργαλείων. Στα τέλη του 2025, εκδόθηκε και η Υπουργική μας Απόφαση που καθορίζει τις αρχές, τις κατευθύνσεις και τη μεθοδολογία για την κατάρτιση της «Εθνικής Στρατηγικής για την Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική στον Νησιωτικό Χώρο».
Το επιστέγασμα των παραπάνω πρωτοβουλιών αποτέλεσε η απόφαση του Πρωθυπουργού, να θεσμοθετήσει την «Κυβερνητική Επιτροπή για τη Νησιωτικότητα», η οποία θα συντονίζει κρίσιμες εθνικές πολιτικές με άμεσο, θετικό αποτύπωμα στα νησιά.
Ωστόσο, οι δράσεις μας δεν περιορίζονται στο εθνικό επίπεδο. Η Ελλάδα πρωτοπορεί και στον πανευρωπαϊκό διάλογο, σε συνεργασία με τα νησιωτικά Επιμελητήρια, το INSULEUR και όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, για την κατάρτιση της πρώτης «Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τη Νησιωτικότητα».
Στόχος μας είναι η εδραίωση της νησιωτικότητας στις στρατηγικές προτεραιότητες της Ευρώπης και η διαμόρφωση μιας πιο εξατομικευμένης προσέγγισης, ανάλογα με το μέγεθος, τη γεωγραφική θέση και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της οικονομίας κάθε νησιού.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα συνεργάστηκε με τον ΟΟΣΑ, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (DG REFORM), την Κροατία και τη Σουηδία σε ένα έργο με ουσιαστικά αποτελέσματα, που εστιάζει στην «πολυεπίπεδη διακυβέρνηση» και στην ανθεκτικότητα των νησιωτικών οικονομιών.
Το έργο είχε τρεις βασικές συνεισφορές:
Πρώτον, βοήθησε την Ελλάδα να αναπτύξει μια συνεκτική μεθοδολογία για την αξιολόγηση του «κόστους της νησιωτικότητας». Ειδικότερα, το έργο παρείχε την βασική αναλυτική βάση για την αντιμετώπιση της νησιωτικότητας ως μόνιμης δομικής συνθήκης που απαιτεί ειδικούς μηχανισμούς, λόγω της διακοπτόμενης μεταφορικής σύνδεσης, των οικονομιών μικρής κλίμακας, των εποχικών πιέσεων και του υψηλότερου κόστους υπηρεσιών και κοινής ωφέλειας.
Δεύτερον, συνέβαλε στη δημιουργία νέων «εργαλείων» παρακολούθησης και αντιμετώπισης των παραγόντων κόστους, ειδικά για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, όπως οι μηχανισμοί αποζημίωσης, οι δείκτες ανθεκτικότητας ανά τομέα και τα βελτιωμένα κριτήρια προτεραιοποίησης χρηματοδοτήσεων για μικρά και απομακρυσμένα νησιά.
Σημαντικό παραδοτέο αποτέλεσε η «εργαλειοθήκη» για τη διαμόρφωση Παρατηρητηρίου του «κόστους επιχειρηματικότητας» στα νησιά, που έχει ήδη ενταχθεί στο Σχέδιο Μεταρρυθμίσεων της Κυβέρνησης για το 2026.
Τρίτον, το έργο ενίσχυσε την εθνική αρχιτεκτονική διακυβέρνησης, καθορίζοντας αρμοδιότητες και ευθύνες σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και υπογραμμίζοντας την ανάγκη ισχυρότερου οριζόντιου συντονισμού σε ζητήματα λειψυδρίας, ενέργειας, κινητικότητας, ετοιμότητας έκτακτης ανάγκης και επενδυτικού σχεδιασμού.
Περαιτέρω, η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά και στην πρωτοβουλία των «Παγκόσμιων Διαλόγων για τα Νησιά» που διοργανώνει ο ΟΟΣΑ, ενώ είμαστε διατεθειμένοι να ενισχύσουμε τη συνεργασία μας, προχωρώντας σε διμερή συμφωνία για νέα μελέτη σχετικά με την Αξιολόγηση Επιπτώσεων της Κλιματικής Κρίσης στα Νησιά.
Ο στρατηγικός μας στόχος εντέλει, είναι να διασφαλίσουμε σταθερή και διακριτή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ως αντιστάθμισμα του νησιωτικού κόστους για τις επιχειρήσεις των νησιών, με κριτήρια που θα λαμβάνουν υπόψη τον κλάδο δραστηριότητας και την γεωγραφική ιδιαιτερότητα κάθε περιοχής.
* Ο Στέφανος Σωτ. Γκίκας είναι υφυπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και Βουλευτής Κερκύρας – Νέα Δημοκρατία
