Αν και υπήρξε η δεύτερη σε δόξα πόλη της αρχαίας Ελλάδας, η Σπάρτη δεν είχε μουσείο αντάξιο της Ιστορίας της. Το υπουργείο Πολιτισμού κάνει, ωστόσο, ειδικές προσπάθειες τα τελευταία χρόνια. Μεγαλώνει, με σχεδόν διπλασιασμό της έκτασής του, το παλιό Αρχαιολογικό Μουσείο και ετοιμάζεται το νέο, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί επίσης από το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Η μουσειογραφική προμελέτη του παλαιού μουσείου, συζητήθηκε στο Κεντρικό Συμβούλιο Μουσείων την περασμένη Παρασκευή.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης είναι το πρώτο μουσειακό ίδρυμα που δημιουργήθηκε εκτός Αθηνών. Η πρώτη οικοδομική φάση χρονολογείται στα 1874-75 και εν συνεχεία ακολουθούν δύο επεκτάσεις το 1906-07 και το 1936. Τόσο το κτίριο όσο και ο κήπος που το περιβάλει έχουν χαρακτηριστεί «Ιστορικό διατηρητέο μνημείο» από το 1995.
Μέχρι τώρα, οι χώροι εκθέσεών του ήταν 390 τ.μ. αλλά θα φτάσουν τα 530. Το μουσείο θα επεκταθεί εν υπογείω και θα έχει συνολικό εμβαδόν 855 τετραγωνικών μέτρων από 495 που είχε. Το αναβαθμισμένο μουσείο αποτελείται από επτά αίθουσες. Η υπόγεια επέκταση η οποία συνίσταται σε έναν νέο ευμεγέθη χώρο μόνιμης έκθεσης (112 τ.μ.) καθώς και χώρο περιοδικών εκθέσεων (89 τ.μ.), θα συμπληρώνει τη μουσειακή εμπειρία με θεματικές εκθέσεις και δράσεις.
Η σύμβαση δωρεάς μεταξύ του ελληνικού δημοσίου και του ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος για την υπόγεια επέκταση και ολική αναβάθμιση του Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης, ύψους 4.550.000 ευρώ, έχει ήδη υπογραφεί ανάμεσα στο Ιδρυμα και στο υπουργείο Πολιτισμού. Η μελέτη θα είναι του Renzo Piano.
Τα έτη 2021 και 2023 η σύμβαση αυτή τροποποιήθηκε και αντικαταστάθηκε στο σύνολό της με νέα, με την οποία επαναπροσδιορίστηκε το αντικείμενο της δωρεάς και περιλαμβάνει: α) τη μελέτη για την πλήρη αποκατάσταση του διατηρητέου υφιστάμενου κτιρίου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης με εμβαδόν περίπου 520,00 τ.μ., η οποία περιλαμβάνει και την ενίσχυση του φέροντα οργανισμού του, β) τη μελέτη, κατασκευή και εξοπλισμό για την υπόγεια επέκταση του υφιστάμενου κτιρίου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης με την προσθήκη λειτουργικών χώρων με εμβαδόν περίπου 480,00 τ.μ. στο ανατολικό όριο του οικοπέδου, σύμφωνα με το εγκεκριμένο κτιριολογικό πρόγραμμα, γ) τη λειτουργική αναζωογόνηση του περιβάλλοντος κήπου.
Σύμφωνα με την εισήγηση, η επέκταση του μουσείου υπογείως περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων χρήσεων, ένα χώρο με καθαρό εμβαδόν περίπου 110,00 τ.μ. που αποτελεί τμήμα της μόνιμης έκθεσης, χώρο περιοδικών εκθέσεων με καθαρό εμβαδόν περίπου 90,00 τ.μ., που θα συμπληρώνει τη μουσειακή εμπειρία με θεματικές εκθέσεις και δράσεις, καθώς και χώρους ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων. Η πρόσβαση στο ιστορικό κτίριο του μουσείου και στη συνέχεια στους νέους υπόγειους χώρους γίνεται από τον κήπο. Η μελέτη προβλέπει τη δυνατότητα -εναλλακτικά- πρόσβασης και από τα ανατολικά μέσω του κτιρίου της επέκτασης του μουσείου.
Η μουσειογραφική προμελέτη για την έκθεση και ανάδειξη των αντικειμένων που θα εκτεθούν στο Παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης, η οποία εκπονήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Υποστηρικτικές Ενέργειες στο Πλαίσιο Αποκατάστασης και Αναβάθμισης του Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης», βασίζεται στη Μουσειολογική Μελέτη που εκπονήθηκε από το επιστημονικό προσωπικό της ΕΦ.Α. Λακωνίας. Ο μουσειογραφικός σχεδιασμός αφορά στην απόδοση του μουσειολογικού σεναρίου με τη γενική διάρθρωση των επτά (7) ενοτήτων να αναπτύσσεται στους εκθεσιακούς χώρους τόσο του υφιστάμενου όσο και του νέου κτιρίου της επέκτασής του.
Η προτεινόμενη πορεία επίσκεψης της νέας μόνιμης έκθεσης ξεκινά με την είσοδο των επισκεπτών στο υφιστάμενο κτίριο από τον κήπο του μουσείου. Ακολουθώντας δεξιόστροφη πορεία η μόνιμη έκθεση διαρθρώνεται στις κάτωθι ενότητες: – Αίθουσα 1. Εισαγωγή, – Αίθουσα 2. Η Σπάρτη ανα-παριστά τον μύθο της / Η Σπάρτη ανα-καλύπτεται, – Αίθουσα 3. Η Σπάρτη ανα-γεννιέται, – Αίθουσα 4 – Η Σπάρτη εκτίθεται, – Αίθουσα 5 – Το μουσείο απλώνει τις πτέρυγές του, – Αίθουσα 6 – Νέα εποχή. – Αίθουσα 7 – Η Σπάρτη αποκαλύπτεται (χωροθετείται εντός της υπόγειας επέκτασης).
Για την επίτευξη των μουσειολογικών στόχων, σε επίπεδο μουσειογραφικού σχεδιασμού προτείνονται: – Η σύγχρονη, λιτή παρουσίαση της έκθεσης με κατά τόπους σκηνογραφικά στοιχεία με έντυπα και ψηφιακά μέσα, προκειμένου να συνδεθούν τα εκθέματα με την ιστορία της έρευνας και την ιστορία του μουσείου. – Η ανάδειξη των πρωτότυπων εκθεμάτων με τρόπο ερμηνευτικά πλούσιο και ελκυστικό. – Η υπαινικτική χρήση εκθεσιακών κατασκευών και τεχνολογιών, με τρόπο που να παραπέμπει σε αρχαιολογικές πρακτικές (καταγραφή, ταξινόμηση, κατάχωση κ.λπ.).
Επίσης, προτείνεται η χρήση της τεχνολογίας με τρόπο που να προσελκύει τους νεότερους επισκέπτες, χωρίς να αποθαρρύνει τους μεγαλύτερους, όπως για παράδειγμα με τεχνολογίες εμβύθισης.
Η μελέτη μεριμνά για την εξασφάλιση της προσβασιμότητας και την εν γένει εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία, κυρίως ως προς την αυτόνομη μετακίνηση ατόμων με κινητικά προβλήματα, τη δυνατότητα απτικής επαφής με τα αντικείμενα και την προσαρμογή της πληροφορίας στις ανάγκες ατόμων με προβλήματα όρασης.
