Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν εισβάλει δυναμικά στην καθημερινότητα των παιδιών, – ακόμη και όσων δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους. Παρότι οι περισσότερες πλατφόρμες προβλέπουν ηλικιακά όρια, στην πράξη η πρόσβαση των ανηλίκων είναι εκτεταμένη και, συχνά, ανεξέλεγκτη. Ένα φαινόμενο που προκαλεί έντονο προβληματισμό.
Της Κατερίνας Μαρούσου
Πολλά παιδιά δημιουργούν λογαριασμούς από πολύ μικρή ηλικία, κυρίως για να επικοινωνούν με τους φίλους τους, να παρακολουθούν βίντεο ή να συμμετέχουν σε διαδικτυακές τάσεις.
Το ερώτημα, όμως, δεν είναι πλέον αν συμβαίνει — αλλά αν και πώς πρέπει να επιτραπεί.
Από την οθόνη… στη νομοθεσία
Το ζήτημα έχει πάρει τέτοιες διαστάσεις που έχει περάσει πλέον από το οικογενειακό τραπέζι στα κοινοβούλια. Η Αυστραλία προχώρησε στην ψήφιση νόμου που απαγορεύει την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών, πυροδοτώντας διεθνή συζήτηση.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι θα παρακολουθήσει στενά την εφαρμογή της αυστραλιανής πολιτικής, κάνοντας λόγο για «αλγόριθμους που εκμεταλλεύονται τα τρωτά σημεία των παιδιών με σκοπό τη δημιουργία εθισμών». Τόνισε, επίσης, ότι πολλοί γονείς αισθάνονται ανίσχυροι απέναντι στο «τσουνάμι» της μεγάλης τεχνολογίας που πλημμυρίζει τα σπίτια τους».
Οι διεθνείς νόμοι για τα παιδιά στο διαδίκτυο
Τον Οκτώβριο του 2025, η Νέα Ζηλανδία ανακοίνωσε αντίστοιχη νομοθετική πρωτοβουλία, μετά από κοινοβουλευτική έρευνα για τις επιπτώσεις των social media στους ανηλίκους. Το τελικό πόρισμα αναμένεται στις αρχές του 2026.
Στην Ευρώπη, η Γαλλία εξετάζει την απαγόρευση πρόσβασης για παιδιά κάτω των 15 ετών, καθώς και την επιβολή νυχτερινού «απαγορευτικού» χρήσης από τις 22:00 έως τις 08:00 για εφήβους 15–18 ετών. Τα μέτρα περιλαμβάνονται σε πακέτο 43 προτάσεων επιτροπής του 2025, που εισηγείται ακόμη την απαγόρευση κινητών τηλεφώνων στα σχολεία και τη θέσπιση αδικήματος «ψηφιακής αμέλειας» για γονείς που δεν προστατεύουν επαρκώς τα παιδιά τους στο διαδίκτυο.
Στη Γερμανία, η πρόσβαση για παιδιά 13–16 ετών προϋποθέτει γονική συγκατάθεση, χωρίς ωστόσο ουσιαστικούς ελέγχους. Στην Ισπανία το ηλικιακό όριο αυξάνεται από τα 14 στα 16 έτη, εκτός εάν υπάρχει γονική άδεια.
Παράλληλα, από τις 14 Ιουλίου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφαρμόζει πιλοτικά ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα επαλήθευσης ηλικίας, με στόχο να διευκολύνει τις πλατφόρμες στον έλεγχο της ηλικίας των χρηστών χωρίς να παραβιάζεται η ιδιωτικότητα. Στο πρόγραμμα ήδη συμμετέχουν η Δανία, η Γαλλία, η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία.
Οι ανησυχίες των ειδικών
Οι ψυχολόγοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου καθώς η υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει συνδεθεί με εθισμό, μειωμένη σχολική επίδοση και περιορισμό της φυσικής δραστηριότητας. Παράλληλα, τα παιδιά εκτίθενται σε παραπληροφόρηση, ακατάλληλο περιεχόμενο, και κινδύνους που σχετίζονται με την προστασία των προσωπικών δεδομένων — κινδύνους που συχνά αδυνατούν να αναγνωρίσουν.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός. Η ανοιχτή επικοινωνία, τα σαφή όρια και η «εκπαίδευση» των παιδιών για ασφαλή και υπεύθυνη χρήση του διαδικτύου μπορούν να περιορίσουν σε σημαντικό βαθμό τις αρνητικές επιπτώσεις. Το σχολείο μπορεί, επίσης, να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο μέσω της ψηφιακής εκπαίδευσης και της καλλιέργειας κριτικής σκέψης.
Η θεωρία της Κοινωνικής Μάθησης του Albert Bandura υπογραμμίζει ότι τα παιδιά μαθαίνουν κυρίως παρατηρώντας και μιμούμενα πρότυπα. Στον ψηφιακό κόσμο, τα πρότυπα αυτά δεν είναι πάντα θετικά και αθώα. Το κλασικό πείραμα με την κούκλα Bobo έδειξε ότι η έκθεση σε επιθετικές συμπεριφορές αυξάνει την πιθανότητα μίμησής τους — ένα εύρημα που αποκτά νέα σημασία στην εποχή των ανεξέλεγκτων viral βίντεο.
Όχι μόνο απαγορεύσεις
Δεν συμφωνούν, ωστόσο, όλοι ότι η λύση βρίσκεται στις απόλυτες απαγορεύσεις. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, τέτοια μέτρα θεωρούνται υπερβολικά, ενώ η Νότια Κορέα υιοθετεί πιο ήπιες πολιτικές, εστιάζοντας στον περιορισμό της χρήσης αντί στην πλήρη απαγόρευση.
Σύμφωνα με τη θεωρία του Lev Vygotsky, η μάθηση είναι κυρίως μια κοινωνική διαδικασία. Υπό αυτό το πρίσμα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όταν χρησιμοποιούνται με μέτρο και σαφή όρια — έως 30 λεπτά την ημέρα — μπορούν να λειτουργήσουν θετικά μειώνοντας το αίσθημα μοναξιάς προσφέροντας πρόσβαση σε αξιόπιστες πληροφορίες και ενισχύοντας την αυτοέκφραση, τη δημιουργικότητα και την ταυτότητά τους.
Με την κατάλληλη καθοδήγηση, η ψηφιακή ενασχόληση μπορεί να συμβάλει και στην ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων μέσα στη λεγόμενη «Ζώνη Εγγύτερης Ανάπτυξης», βοηθώντας τα παιδιά να μάθουν να χρησιμοποιούν τον ψηφιακό κόσμο με ασφάλεια και κριτική σκέψη.
Το ζητούμενο: Η ισορροπία
Η παρουσία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στη ζωή των παιδιών κάτω των 15 ετών μοιάζει αναπόφευκτη. Το ζητούμενο δεν είναι η πλήρης απομάκρυνση από την τεχνολογία, αλλά η υπεύθυνη χρήση της. Με συνεργασία οικογένειας, και σχολείου-πολιτείας τα παιδιά μπορούν να αξιοποιήσουν τα οφέλη της ψηφιακής εποχής χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια και την ψυχική τους υγεία.
Το θέμα δεν είναι να κλείσει εντελώς η οθόνη, αλλά να ξεκινήσει μια συζήτηση για το πώς μπορούν να προστατευτούν τα παιδιά αποτελεσματικά. Το ερώτημα είναι πώς μπορούν τα παιδιά να προστατευθούν αποτελεσματικά σε έναν ψηφιακό κόσμο που ήρθε για να μείνει — και τι ρόλο έχουν οι νόμοι, οι πλατφόρμες και οι ενήλικες σε αυτό.
