Εκτεταμένο συγκρότημα με χρήση από τους αρχαϊκούς έως τους ρωμαϊκούς χρόνους αποκαλύφθηκε κατά τη συστηματική ανασκαφή της αρχαίας Τενέας, στο Χιλιομόδι Κορινθίας. Βρισκόταν πέριξ του Ταφικού Μνημείου ΙΙΙ, ενός ιδιαίτερου, όπως θα δούμε, μνημείου.
Επίκεντρο του συγκροτήματος στην αρχαϊκή εποχή είναι το ορθογώνιο υπόγειο κτίριο περιμετρικά του οποίου εντοπίζεται εκτεταμένο λιθόστρωτο πλάτωμα που ορίζεται στα βόρεια από αρχαία οδό με αναλημματικό τοίχο και λειτουργικούς χώρους σε παράθεση κατά μήκος της, και στα νότια από κτίριο με επιμέρους εσωτερικούς χώρους.
Στους ύστερους ελληνιστικούς χρόνους το κτίριο μετατρέπεται σε στεγασμένη τελετουργική δεξαμενή συνδεδεμένη με τελετές ίασης και στα ανατολικά της διαμορφώνεται χώρος υποστηρικτικός της λειτουργίας της. Τα αρχιτεκτονικά μέλη που εντοπίστηκαν μαρτυρούν την ύπαρξη ενός επιμελημένου κτίσματος στον χώρο, με συναφή λειτουργία προς το σύνολο. Από το χώρο της δεξαμενής περισυλλέγη ασημένιος στατήρας, κοπής Κορίνθου (549-510 π.Χ.) μαζί με αναθηματικά πήλινα ομοιώματα δαχτύλων χεριού κάτω άκρου και ένα αναθηματικό πήλινο προσωπείο, πιθανότατα ο Αρποκράτης – Ώρος παιδί.
Τη σημασία και των φετινών ευρημάτων ερμηνεύει για το Thepresident.gr η επικεφαλής της ανασκαφής δρ Ελενα Κόρκα, επίτιμη γενική διευθύντρια αρχαιοτήτων. Όπως μάς λέει, πρόκειται για ένα ιερό που ξεκινάει από τα αρχαϊκά χρόνια και περνώντας από τα ελληνιστικά, φτάνει στα ρωμαϊκά. Το εύρημα έχει τεράστια σημασία γιατί δείχνει τη μεγάλη σημασία της πόλης, εφόσον έχει και δικό της Ασκληπιείο. Παρότι βρίσκεται ανάμεσα σε Κόρινθο και Επίδαυρο, με τα δικά τους μεγάλα ιερά, διαθέτει και δικό της, ξεχωριστό, με ισχύ.
Όπως κατανοούμε, πρόκειται για μια δυναμική περιοχή, με μεγάλη επιρροή από τα κλασικά χρόνια, η οποία κατά τα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια, απογειώνεται.
«Δεν πρόκειται για οποιαδήποτε λατρεία» εξηγεί η δρ Κόρκα. «Ο Αρποκράτης δείχνει τη σύνδεση που υπάρχει ήδη από τα προϊστορικά χρόνια, με την απέναντι, μικρασιατική ακτή και με διπλανές ακτές. Επίσης, φανερώνει πως οι θεοί των Πτολεμαίων, έγιναν αποδεκτοί από τους αρχαίους Τενεάτες. Επομένως, φαίνεται καθαρά η επικοινωνία και με τον ανατολικό και με τον δυτικό κόσμο.»
«Θα συνεχίσουμε την έρευνα τόσο στην Τενέα όσο και στη γύρω περιοχή, κατά το νέο πενταετές πρόγραμμα για το οποίο έχουμε έγκριση. Οι αρχαίοι περιηγητές όπως ο Παυσανίας και ο Στράβωνας, δεν λένε πολλά για την πόλη. Οι περιηγητές πολύ αργότερα βέβαια, ψάχνουν. Κι εμείς, έχουμε ακόμα πολλά να ερευνήσουμε.»
Η κα Κορκα αναφέρει πως οι αγροτικές εργασίες που γίνονται ανά τους αιώνες στην περιοχή και η εκτεταμένη αρχαιοκαπηλία, έχουν στερήσει πολλά στοιχεία από όλους μας και ειδικά από τους επιστήμονες. Επομένως, όλα τα ευρήματα έχουν σημασία.
Εξηγεί πως η αρχαία Τενέα είχε δικό της νόμισμα, και ότι εικάζουμε πως οι Τενεάτες ήταν εκείνοι που πήγαιναν στις αποικίες των Κορινθίων, π.χ. στην Αμβρακία. Αυτό τουλάχιστον δείχνει η ανάλυση dna στην Αμβρακία. Ο στόχος, διπλός. Και να επικοιστούν νέες γαίες και να απομακρύνονται από τη μητρόπολη οι κάτοικοι της Τενέας.
Το ταφικό μνημείο ΙΙΙ είναι πολύ ιδιαίτερο, καθώς αποτελεί «αντίγραφο» ετρουσκικής ταφής. Επομένως, σύμφωνα με την αρχαιολόγο, αποδεικνύονται οι επαφές με τις αποικίες στη Δύση. Είναι ο μόνος ετρουσκικός τάφος που έχει βρεθεί στην Ελλάδα, μέχρι σήμερα. Αλληλοεπιδρούν επομένως με άλλους λαούς, δεν έχουν επικοινωνίες, απλώς.
Τέλος, κρίνει πως η παρουσία «αρσενικού» είναι ξεχωριστή, καθώς δεν έχει βρεθεί σε άλλο Ασκληπιείο. «Το φαρμάκι γίνεται φάρμακο» όπως λέει και ο Ιπποκράτης, σημειώνει η Ελενα Κόρκα.
Από τα φετινά ευρήματα, σε συνδυασμό με αυτά που εντοπίστηκαν το 2024 όπως πήλινα αναθήματα ανθρωπίνων μελών, μετάλλινα εργαλεία παρασκευής φαρμάκων και ποσότητα δηλητηρίου αρσενικού, γίνεται πλέον σαφές ότι ο χώρος συνδέεται με μυστηριακές τελετές ίασης. Η δεξαμενή ήταν το βασικό στοιχείο της ίασης που επιτυγχάνονταν με τη διαδικασία της κάθαρσης και της εγκοίμησης κοντά στο νερό. Το αναθηματικό ομοίωμα του Αρποκράτη μαζί με ευρήματα παλαιότερων ανασκαφικών περιόδων, όπως το χρυσό δαχτυλίδι με σφραγιδόλιθο, που απεικονίζει τον Απόλλωνα Ιατρό, το πήλινο ανάγλυφο πλακίδιο πετεινού, τα ακροκέραμα, το σιδερένιο δαχτυλίδι και ο λύχνος με αναπαραστάσεις του Σάραπη, αλλά και τα χρυσά φύλλα λωτού που συνδέονται με τον Αρποκράτη, και τέλος το πλήθος ζωοαρχαιολογικού υλικού από ζώα που χρησιμοποιήθηκαν σε μυστηριακές τελετές, ενισχύουν κατά πολύ την παραπάνω άποψη. Η παρουσία δε του Σάραπη και του Αρποκράτη αποδεικνύουν πως η Τενέα συμβαδίζει με τον πολιτιστικό και θρησκευτικό συγκρητισμό που προέκυψε από την Αίγυπτο και απέκτησε οικουμενικό χαρακτήρα στα χρόνια των Πτολεμαίων.
Το αρχαϊκό υπόγειο κτίριο με το πλάτωμα υπήρξε πιθανότατα ο αρχικός χώρος τέλεσης των μυστηριακών τελετών, ενώ ο αναλημματικός τοίχος με το δρόμο αποδεικνύουν ότι ήδη από την αρχαϊκή εποχή είχε οροθετηθεί ο ιερός χώρος λατρείας στα όρια των νεκροταφείων της πόλης. Πιθανότατα λίγο μετά την κατασκευή της δεξαμενής θεμελιώνεται και το ΤΜΙΙΙ κατά τον 1ο αι. π.Χ., ενώ συνεχίζουν να διατηρούνται και να χρησιμοποιούνται οι πρώιμες δομές στο χώρο.
Η εικόνα του χώρου αλλάζει άρδην στις αρχές του 3ου αι. μ.Χ. πιθανότατα εξαιτίας της πολεοδομικής αναδιάρθρωσης της ρωμαϊκής πόλης. Ο χώρος του ιερού διαμορφώνεται σε ένα εκτεταμένο νεκροταφείο που χρησιμοποιείται έως τον 5ο αι. μ.Χ. Ανασκάφηκαν συνολικά είκοσι τρεις τάφοι, πλούσια κτερισμένοι με νομίσματα, χρυσά και χάλκινα κοσμήματα, υάλινες χάντρες και υάλινα μυροδοχεία, πήλινα αγγεία, λύχνους κ.ά. Τέλος, εντός του οικιστικού ιστού της πόλης εντοπίστηκαν νέες δομές κατοίκησης ρωμαϊκών και ύστερων ρωμαϊκών χρόνων
Το πρόγραμμα της Αρχαίας Τενέας διεξάγεται με φορέα υλοποίησης της ΔΙ.Π.Κ.Α. υπό τη διεύθυνση της Δρ. Ε. Κόρκα και υπεύθυνη την κ. Π. Ευαγγέλογλου, αρχαιολόγο της ΕΦΑ Κορινθίας. Υποστηρίζεται από διεπιστημονική ομάδα με υπεύθυνους τους δρ. Κ. Λαγό νομισματολόγο, τη δρ. Χρ. Παπαγεωργοπούλου ανθρωπολόγο, το δρ. Δ. Μπάρτζη αρχιτέκτονα-μηχανικό, τους αρχαιολόγους Π. Παναϊλίδη, Μ. Ιωάννου, Ε. Αυγέρου, Α. Κουτούλα, Α. Καμαργιάννη, Π. Βλάχου, και Ε. Καπουράλου, τον τοπογράφο Ζ. Κορολή, τις συντηρήτριες Φ. Κουσιάκη και Α. Πετρίδου και φωτογράφο τον Φ. Παλληκαρά.
Η ομάδα αναφέρει πως είχε γενναιόδωρη στήριξη από την Περιφέρεια Πελοποννήσου, τον Δήμο Κορινθίων και την εταιρεία METLEN. Επίσης, βοήθησαν τα σωματεία «Φίλοι Αρχαίας Τενέας» και «Τενεάτισσες», κ.α.
