Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών βρίσκεται για άλλη μια φορά αντιμέτωπος με ερωτήματα σχετικά με τη συνάφεια και την ικανότητά του να διαμορφώνει τις παγκόσμιες εξελίξεις, μετά την επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών κατά της Βενεζουέλας στις 3 Ιανουαρίου και τη σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του, Σίλια Φλόρες.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ (ΣΑΗΕ) συνεδρίασε εκτάκτως τη Δευτέρα για την επίθεση, λίγο πριν ο Μαδούρο και η Φλόρες παρουσιαστούν ενώπιον ομοσπονδιακού δικαστηρίου στο Μανχάταν, όπου δήλωσαν αθώοι. Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχθηκαν σφοδρή κριτική από αρκετές χώρες του Συμβουλίου, το όργανο είναι ανίσχυρο να λάβει οποιοδήποτε μέτρο τιμωρίας κατά της Ουάσιγκτον για τις ενέργειές της. Ως ένα από τα πέντε μόνιμα μέλη του ΣΑΗΕ, οι ΗΠΑ μπορούν να ασκήσουν βέτο σε ψηφίσματα και αναμφίβολα θα μπλόκαραν κάθε τέτοια κίνηση. Η κατάσταση, παρόμοια με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, ανέδειξε τους περιορισμούς της διεθνούς κοινότητας όταν πρόκειται να αντιμετωπίσει μονομερείς στρατιωτικές ενέργειες ισχυρών χωρών.
Αν και ο Μαδούρο θεωρείται ευρέως ένας αντιδημοκρατικός και μη νομιμοποιημένος ηγέτης, υπεύθυνος για την περιφερειακή αποσταθεροποίηση και τα δεινά εκατομμυρίων ανθρώπων —γεγονός που πολλές κυβερνήσεις αναγνώρισαν τις τελευταίες ημέρες αντιδρώντας στη σύλληψή του— αρκετές χώρες, καθώς και Δημοκρατικοί νομοθέτες στην Ουάσιγκτον, καταδίκασαν την αμερικανική επιχείρηση ως ένα θρασύ και απερίσκεπτο βήμα που παραβιάζει τόσο το εσωτερικό όσο και το διεθνές δίκαιο.
Στο ίδιο πνεύμα, σε δήλωση προς το Συμβούλιο που εκφώνησε η επικεφαλής των πολιτικών υποθέσεων του ΟΗΕ, Ρόζμαρι ΝτιΚάρλο, κατά την έναρξη της συνεδρίασης της Δευτέρας, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε ότι είναι «βαθιά ανήσυχος που οι κανόνες του διεθνούς δικαίου δεν έγιναν σεβαστοί» σε σχέση με τη στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στις 3 Ιανουαρίου. «Η ισχύς του δικαίου πρέπει να υπερισχύσει», είπε ο Γκουτέρες, εκφράζοντας παράλληλα ανησυχία για την αβεβαιότητα που περιβάλλει το μέλλον της Βενεζουέλας και για την πιθανότητα περαιτέρω αποσταθεροποίησης της χώρας.
Η Κολομβία, που συνορεύει με τη Βενεζουέλα και ανησυχεί για το ενδεχόμενο μαζικής εισροής προσφύγων λόγω των αμερικανικών ενεργειών, υπήρξε ιδιαίτερα επικριτική απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ καθώς εξελίσσεται η κατάσταση. Η χώρα ζήτησε τη σύγκληση της έκτακτης συνεδρίασης του Συμβουλίου Ασφαλείας τη Δευτέρα.
«Δεν υπάρχει καμία απολύτως δικαιολογία, υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, για τη μονομερή χρήση βίας με σκοπό τη διάπραξη πράξης επιθετικότητας», δήλωσε τη Δευτέρα στο Συμβούλιο Ασφαλείας η μόνιμη αντιπρόσωπος της Κολομβίας στον ΟΗΕ, Λεονόρ Ζαλαμπάτα. «Τέτοιες ενέργειες συνιστούν σοβαρή παραβίαση του διεθνούς δικαίου και του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών».
Αναγνωρίζοντας τη δυσάρεστη πραγματικότητα που αντιμετωπίζει ο ΟΗΕ, η Κολομβιανή πρέσβειρα έθεσε επίσης το ερώτημα ποιος είναι ο ρόλος του Συμβουλίου Ασφαλείας όταν ένα κράτος —ιδίως ένα μόνιμο μέλος του— αγνοεί το διεθνές δίκαιο. «Αποδεχόμαστε ότι ο νόμος και τα συμφέροντα του ισχυρότερου υπερισχύουν του πολυμερισμού και των συμφωνιών που έχουμε οικοδομήσει με διάλογο και διπλωματία μέσα σε αυτή ακριβώς την αίθουσα», προειδοποίησε η Ζαλαμπάτα.
Παρότι η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει ότι η επιχείρηση ήταν νόμιμη, πραγματοποιήθηκε χωρίς έγκριση από το Κογκρέσο των ΗΠΑ ή το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι επικριτές υποστηρίζουν επίσης ότι ξεκίνησε χωρίς να υπάρχει σαφής και άμεση απειλή κατά των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει κατηγορήσει τον Μαδούρο ότι είναι «ναρκοτρομοκράτης» υπεύθυνος για τη διακίνηση θανατηφόρων ναρκωτικών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο έχει παρουσιάσει ελάχιστα έως καθόλου στοιχεία για να στηρίξει αυτούς τους ισχυρισμούς. Ο Μάικ Γουόλτς, πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, υπερασπίστηκε τη Δευτέρα την αμερικανική επίθεση ως «χειρουργική επιχείρηση επιβολής του νόμου» και δήλωσε ότι τα «συντριπτικά στοιχεία» για τα «εγκλήματα» του Μαδούρο «θα παρουσιαστούν ανοιχτά στις δικαστικές διαδικασίες στις ΗΠΑ».
Η σφοδρότερη κριτική που δέχθηκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες κατά την έκτακτη συνεδρίαση της Δευτέρας προήλθε, όπως ήταν αναμενόμενο, από τους βασικούς τους αντιπάλους, την Κίνα και τη Ρωσία, οι οποίες κάλεσαν αμφότερες την Ουάσιγκτον να απελευθερώσει τον Μαδούρο και τη σύζυγό του.
Ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Ρωσίας στον ΟΗΕ, Βασίλι Νεμπένζια, δήλωσε ότι η αμερικανική επίθεση και η σύλληψη του Μαδούρο σηματοδοτούν «επιστροφή στην εποχή της ανομίας». Η καταδίκη των Ηνωμένων Πολιτειών από τον Ρώσο πρέσβη ήρθε τη στιγμή που η χώρα του συνεχίζει να σφυροκοπά την Ουκρανία με επιθέσεις, στο πλαίσιο ενός πολέμου που ο ΟΗΕ επίσης απέτυχε να αποτρέψει και δυσκολεύεται να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στον τερματισμό του.
Οι σύμμαχοι της Ουάσιγκτον στο Συμβούλιο γενικά απέφυγαν να επικρίνουν τις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, ίσως σε μια προσπάθεια να αποφύγουν την οργή του Τραμπ. Τις τελευταίες ημέρες, ο Τραμπ έχει προβεί σε εμπρηστικές δηλώσεις τόσο κατά φίλων όσο και κατά αντιπάλων, εκτοξεύοντας απειλές προς ένα ευρύ φάσμα χωρών, μεταξύ των οποίων το Ιράν, η Κολομβία, η Κούβα και το Μεξικό. Ο πρόεδρος έχει επίσης ανησυχήσει την κυβέρνηση της Δανίας επαναλαμβάνοντας την επιθυμία του να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, αυτόνομο έδαφος της Δανίας.
Η μόνιμη αντιπρόσωπος της Δανίας στον ΟΗΕ, Κριστίνα Μάρκους Λάσεν, απηύθυνε μια έμμεση επίπληξη προς τον Τραμπ στις δηλώσεις της στο Συμβούλιο τη Δευτέρα. «Το απαραβίαστο των συνόρων δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης», δήλωσε η Λάσεν, σε σχόλια που αντανακλούσαν την ανησυχία που διαπερνά σήμερα τα Ηνωμένα Έθνη.
Όταν ρωτήθηκε σε ενημέρωση Τύπου τη Δευτέρα αν ο ΟΗΕ αντιμετωπίζει κρίση ταυτότητας, καθώς καλείται να διαχειριστεί προκλήσεις όπως η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η μονομερής επίθεση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, ο εκπρόσωπος του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Στεφάν Ντουζαρίκ, απάντησε: «Δεν υπάρχει κρίση ταυτότητας για τον γενικό γραμματέα. Η ταυτότητά μας εδράζεται στον [Καταστατικό] Χάρτη του ΟΗΕ, στο διεθνές δίκαιο, στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου».
Ωστόσο, ο Ντουζαρίκ είπε ότι είναι θεμιτό να τίθενται ερωτήματα προς τα κράτη-μέλη για το πώς «σέβονται και τηρούν τους νόμους και τους χάρτες που τα ίδια έχουν θέσει σε ισχύ», προσθέτοντας ότι ο Γκουτέρες έχει τονίσει πως το διεθνές δίκαιο δεν είναι μενού à la carte αλλά prix fixe.
«Τα κράτη-μέλη δημιούργησαν αυτόν τον οργανισμό για να σώσουν τις μελλοντικές γενιές από τη μάστιγα του πολέμου. Χρειαζόμαστε τα κράτη-μέλη να στηρίξουν αυτόν τον οργανισμό και τις αξίες του για χάρη των μελλοντικών γενεών», δήλωσε ο Ντουζαρίκ.
