Για δεκαετίες, η Βενεζουέλα βρίσκεται σε ένα πολύπλοκο σταυροδρόμι το οποίο έχει τις ρίζες του βαθιά στην επιρροή που ασκούν οι ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική. Ιδεολογία, πετρέλαιο και εξουσία αποτελούν ένα εκρηκτικό μείγμα που οδήγησε στις σημερινές ραγδαίες εξελίξεις.
Η Βενεζουέλα ξεκίνησε ως μία από τις πλουσιότερες δημοκρατίες της Λατινικής Αμερικής, ωστόσο, τα τελευταία χρόνια οι εικόνες που έχουν αποτυπωθεί είναι η εξαθλίωση, τα άδεια ράφια, η μαζική μετανάστευση και ένα πολιτικό αδιέξοδο που δεν μπορούσε να επιλυθεί.
Στο επίκεντρο της ιστορίας της Βενεζουέλας βρίσκεται ένα διαχρονικό ερώτημα. Πόσο από την κατάρρευση της χώρας οφείλεται αποκλειστικά σε εσωτερικά φαινόμενα και πόσο στη μακρά και δύσκολη σχέση της με τις Ηνωμένες Πολιτείες;
Ας κάνουμε ένα βήμα πίσω. Είναι γνωστό πως οι ΗΠΑ θεωρούν τη Λατινική Αμερική σφαίρα επιρροής τους, μια κληρονομιά που χρονολογείται από τον 19ο αιώνα με το Δόγμα Μονρόε και ενισχύθηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Σε κάθε χώρα η Αμερική υποστήριζε κυβερνήσεις που υποσχόντουσαν σταθερότητα και πρόσβαση σε φυσικούς πόρους, πολλές φορές «πληγώνοντας» τη Δημοκρατία. Η Βενεζουέλα, πλούσια σε πετρέλαιο και στρατηγικά τοποθετημένη, δεν αποτελούσε εξαίρεση.
Γουατεμάλα, Κούβα, Δομινικανή Δημοκρατία είναι μόνο μερικά παραδείγματα…
Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, η σχέση αυτή λειτούργησε, έστω και ελαττωματικά. Η Βενεζουέλα προμήθευε πετρέλαιο, ενώ οι ΗΠΑ προσέφεραν πολιτική υποστήριξη και επενδύσεις. Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια, η διαφθορά αυξανόταν και ο πλούτος παρέμενε άνισα κατανεμημένος. Όταν οι τιμές του πετρελαίου κατέρρευσαν και ακολούθησαν μέτρα λιτότητας, η οργή του λαού ξέσπασε. Ο Ούγκο Τσάβες ήρθε στη εξουσία το 1999, ξεκινώντας ένα πολιτικό σχέδιο που οριζόταν ρητά σε αντίθεση με την επιρροή των ΗΠΑ. Ο Τσάβες αναδιαμόρφωσε τις σχέσεις Βενεζουέλας και ΗΠΑ με φόντο τον ανταγωνισμό των ιδεολογιών και ένα νέο επαναστατικό σύστημα.
Μετά το θάνατο του Τσάβες, το σύστημα που είχε δημιουργήσει άρχισε να καταρρέει. Υπό την ηγεσία του Νικολά Μαδούρο, η κακή διαχείριση της οικονομίας, η πτώση των τιμών του πετρελαίου και η αυξανόμενη καταστολή οδήγησαν τη Βενεζουέλα σε μι βαθιά πολιτική κρίση. Εκατομμύρια Βενεζουελάνοι έφυγαν, ωστόσο, η κυβέρνηση Μαδούρο παρέμεινε σταθερά στην εξουσία.
Ο δρόμος ήταν στρωμένος για τις σημερινές ραγδαίες εξελίξεις. Μετά από μια εντυπωσιακή στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, στην οποία συμμετείχαν πάνω από 150 αεροσκάφη, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι ο Μαδούρο και η σύζυγός του συνελήφθησαν από την επίλεκτη μονάδα των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων Delta Force και θα αντιμετωπίσουν την αμερικανική δικαιοσύνη.
«Αυτή ήταν μια από τις πιο εκπληκτικές, αποτελεσματικές και ισχυρές επιδείξεις αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος και ικανότητας στην αμερικανική ιστορία», δήλωσε ο Τραμπ σε συνέντευξη Τύπου.
Τόνισε πως οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν την εμπλοκή τους στη Βενεζουέλα «μέχρι να μπορέσουμε να κάνουμε μια ασφαλή, σωστή και συνετή μετάβαση», σηματοδοτώντας έναν αόριστης διάρκειας ρόλο των ΗΠΑ στη λατινοαμερικανική χώρα, υπογραμμίζοντας πως η Αμερική θα στείλει μεγάλες αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες στη Βενεζουέλα.
Ο Τραμπ έστειλε και ένα μήνυμα στον Κολομβιανό ομόλογό του, Γκουστάβο Πέτρο «Καλά θα κάνει να προσέχει» μετά τη σύλληψη του Μαδούρο και άφησε να εννοηθεί ότι η Κούβα θα μπορούσε να αποτελέσει θέμα συζήτησης στο πλαίσιο της ευρύτερης πολιτικής των ΗΠΑ στην περιοχή, υπογραμμίζοντας τη δυνατότητα της Ουάσινγκτον να επεκτείνει την εστίασή της πέρα από τη Βενεζουέλα εν μέσω αυξανόμενων εντάσεων στη Λατινική Αμερική.
Οι εξελίξεις και οι δηλώσεις του Τραμπ βρίσκουν την Ευρωπαϊκή Ένωση και το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη απροετοίμαστους δείχνοντας πως δεν είναι ικανοί να ανταποκριθούν αποτελεσματικά σε πολύπλοκες προκλήσεις.
Οι επιπτώσεις της Αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης στη Βενεζουέλα μπορεί να μην είναι ακόμα ορατές, αλλά είναι σίγουρα υπαρκτές και είναι σημαντικό να τεθούν ερωτήματα για το πως θα διαμορφωθεί, το ήδη εκρηκτικό γεωπολιτικό σκηνικό.
Ο πιο άμεσος κίνδυνος δεν είναι άλλος από μια περιφερειακή αστάθεια με την ευρύτερη γειτονιά να παίρνει φωτιά. Η Βενεζουέλα είναι ήδη σε μια πολύ ευάλωτη κατάσταση κοινωνικά η οποία ενδέχεται να επιδεινωθεί μέχρι να βρεθεί η χρυσή τομή για την ασφαλής μετάβαση εξουσίας που επιζητά ο Τραμπ.
Η επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα είναι το πρώτο ντόμινο που έπεσε στην Λατινική Αμερική πυροδοτώντας μια νέα πραγματικότητα με πολλές εκπλήξεις στην εξωτερική πολιτική του Τραμπ. Αυτά που ενδεχομένως να διακυβεύονται σε αυτή την κίνηση της Αμερικής δεν είναι ακόμα ξεκάθαρα. Ωστόσο, αναμφισβήτητα η ενέργεια βρίσκεται στον επίκεντρο αυτής της δύσκολης παρτίδας σκάκι.
Ειρήνη Μυλωνά
