Επιστολή προς τους ηγέτες των κρατών μελών απέστειλε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν, ενόψει της αυριανής Συνόδου Κορυφής, αποτυπώνοντας την τρέχουσα εικόνα στο μεταναστευτικό και τις βασικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στην επιστολή υπογραμμίζεται ότι η ΕΕ συνεχίζει να εφαρμόζει μια ενιαία και συνεκτική στρατηγική για τη μετανάστευση, η οποία στηρίζεται στην ισορροπία μεταξύ δικαιοσύνης και ελέγχου, στην κοινή ευθύνη και αλληλεγγύη των κρατών μελών, καθώς και στη στενή συνεργασία με χώρες εταίρους. Όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά, «ανατρέχοντας στο περασμένο έτος, ο αριθμός των παράνομων διελεύσεων των συνόρων μειώθηκε περαιτέρω κατά περισσότερο από ένα τέταρτο σε σύγκριση με το 2024», εξέλιξη που αποδίδεται στις κοινές ευρωπαϊκές δράσεις για την αποτροπή παράτυπων αναχωρήσεων, την αντιμετώπιση των διακινητών και τη διασφάλιση ταχέων, αποτελεσματικών και αξιοπρεπών επιστροφών. Παράλληλα, τονίζεται ότι «χρειάζεται να τις ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο, καθώς παρατηρούμε αύξηση των παράτυπων διελεύσεων συνόρων στην Κεντρική και Δυτική Μεσόγειο τους τελευταίους μήνες».
Με έξι μήνες να απομένουν έως την πλήρη εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το ‘Ασυλο, η βασική προτεραιότητα, σύμφωνα με την Πρόεδρο της Επιτροπής, είναι η ολοκλήρωση όλων των κρίσιμων δομικών στοιχείων. Όπως σημειώνεται, «αν και η πρόοδος ήταν σταθερή, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική δουλειά μπροστά μας», ιδίως σε ό,τι αφορά την ετοιμότητα του Eurodac, τη λειτουργία των διαδικασιών στα σύνορα και τη διασφάλιση επαρκών δυνατοτήτων υποδοχής σε όλα τα κράτη μέλη. Καθοριστικής σημασίας παραμένει η σωστή ισορροπία μεταξύ αλληλεγγύης και ευθύνης, από την οποία εξαρτάται η επιτυχία του Συμφώνου.
Την ίδια στιγμή, εντατικοποιούνται οι προσπάθειες για την καταπολέμηση της λαθροδιακίνησης μεταναστών, στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Συμμαχίας, με έμφαση στη διαδικτυακή διάσταση και στην προσέγγιση «ακολούθησε το χρήμα». Παράλληλα, προετοιμάζεται νέο καθεστώς κυρώσεων κατά των διακινητών, ενώ ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο.
Όπως τονίζει η Φον ντερ Λάιεν, «για ένα λειτουργικό και αξιόπιστο σύστημα διαχείρισης της μετανάστευσης, η αυξημένη αποτελεσματικότητα των επιστροφών αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση». Με μέσο ποσοστό επιστροφών στην ΕΕ μόλις 24%, καθίσταται αναγκαία η ενίσχυση του κοινού νομικού πλαισίου σε συνδυασμό με πιο εντατικά επιχειρησιακά μέτρα. Ο προτεινόμενος Κανονισμός για το κοινό ευρωπαϊκό σύστημα επιστροφών προβλέπει βασικά κοινά εργαλεία, όπως η Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής, η δυνατότητα χρήσης κόμβων επιστροφής, καθώς και αυστηρότερους κανόνες για περιπτώσεις διαφυγής και κινδύνους ασφάλειας.
Η εφαρμογή του Συμφώνου, μέσω της νέας διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα, αναμένεται να επιφέρει ουσιαστική αλλαγή στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων, η οποία θα πρέπει να συνοδευτεί από περαιτέρω ενίσχυση των συνολικών συμπράξεων με τρίτες χώρες, ώστε να διαμορφωθεί ένα βιώσιμο σύστημα. Παράλληλα, η Frontex εντείνει τις επιχειρήσεις επιστροφών, υποστηρίζοντας την επιστροφή σχεδόν 6.000 υπηκόων τρίτων χωρών τον Σεπτέμβριο του 2025, κυρίως μέσω εθελοντικών επιστροφών.
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στις επιστροφές προς πολιτικά ευαίσθητες χώρες, και ειδικά προς το Αφγανιστάν, το οποίο συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρές ανθρωπιστικές και ανθρωποδικαιωματικές προκλήσεις, γεγονός που απαιτεί συνολική και συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση, με έμφαση στην ασφάλεια.
Όπως αναφέρεται στην επιστολή, «Μεταξύ Δεκεμβρίου 2024 και Νοεμβρίου 2025, πάνω από 1,2 εκατομμύριο Σύροι επέστρεψαν στη χώρα τους και 1,9 εκατ. εσωτερικά εκτοπισμένα άτομα στον τόπο καταγωγής τους. Η ΕΕ, σε συνεργασία με την UNHCR, υποστηρίζει ασφαλείς, αξιοπρεπείς και βιώσιμες επιστροφές και την επανένταξη των επιστρεφόντων, μέσω πιλοτικού διασυνοριακού προγράμματος 80 εκατ. ευρώ στον Λίβανο και τη Συρία».
Η συνεργασία με την Τουρκία στον τομέα της μετανάστευσης συνεχίζεται βάσει των Συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, με την Επιτροπή να στηρίζει την πλήρη και αποτελεσματική εφαρμογή της Δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας και της συμφωνίας επανεισδοχής. Με το πακέτο χρηματοδότησης 1,15 δισ. ευρώ, που εγκρίθηκε στις 15 Δεκεμβρίου, ενισχύεται η στήριξη προς την Τουρκία για την κάλυψη βασικών αναγκών των προσφύγων, τη διαχείριση της μετανάστευσης, την ενίσχυση της συνοριακής διαχείρισης και τη βελτίωση της προστασίας, με στόχο βιώσιμες εθελοντικές επιστροφές στη Συρία. Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνεται έργο 150 εκατ. ευρώ με την UNHCR, εκ των οποίων 60 εκατ. ευρώ αφορούν χρηματική βοήθεια.
Παράλληλα, η ΕΕ ενισχύει την εξωτερική διάσταση της μεταναστευτικής πολιτικής, μέσω στενής συνεργασίας με χώρες της Νότιας και Κεντρικής Μεσογείου, της Βόρειας Αφρικής και των Δυτικών Βαλκανίων. Η Στρατηγική και Ολοκληρωμένη Εταιρική Σχέση ΕΕ-Ιορδανίας δίνει έμφαση στη μετανάστευση και τη στήριξη των προσφύγων, με χρηματοδότηση 240 εκατ. ευρώ, ενώ η συνεργασία με την Αίγυπτο περιλαμβάνει δράσεις για τη διαχείριση των συνόρων, την καταπολέμηση της λαθροδιακίνησης, τις επιστροφές και τις νόμιμες οδούς κινητικότητας.
Τέλος, η ΕΕ συνεχίζει να ενισχύει το πλαίσιο λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, αντιμετωπίζοντας παράλληλα τις αυξανόμενες προκλήσεις της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης. Παράλληλα, προετοιμάζεται η Στρατηγική της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το ‘Ασυλο για την επόμενη πενταετία, με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνοχής και την προώθηση καινοτόμων λύσεων.
