Η ετήσια έκθεση της ΕΕ για την πρόοδο των υποψήφιων για ένταξη χωρών φανερώνει μια Ένωση η οποία ετοιμάζει το επόμενο κύμα διεύρυνσής της. Οι Βρυξέλλες λένε πως υπάρχει η ορμή προς μια μεγαλύτερη ΕΕ – αλλά οι χώρες δεν κινούνται όλες με το ίδιο βήμα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την ετήσια έκθεσή της για τη διεύρυνση, στην οποία αξιολογεί την πρόοδο των χωρών που φιλοδοξούν να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Ουκρανία, Μολδαβία, Γεωργία, Σερβία, Αλβανία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κόσοβο και Τουρκία.
Μεταξύ αυτών των δέκα χωρών, είναι ωστόσο κάποιες, όπως η Τουρκία και η Γεωργία, των οποίων η ενταξιακή διαδικασία έχει ουσιαστικά παγώσει.
Πρώτες στην ομάδα των προς ένταξη χωρών είναι οι δύο βαλκανικές χώρες, το Μαυροβούνιο και η Αλβανία, ενώ η Ουκρανία και η Μολδαβία έχουν κάνει σημαντικά βήματα αφού υπέβαλαν τα αιτήματά τους για ένταξη το 2022. Το Μαυροβούνιο λέει πως θέλει να έχει ολοκληρώσει τις συνομιλίες μέχρι το τέλος του 2026, ενώ η Αλβανία πιέζει για να τις ολοκληρώσει μέχρι το 2027. Η Ουκρανία και η Μολδαβία βλέπουν το 2028.
Η αρμόδια για τη διεύρυνση επίτροπος Μάρτα Κος δήλωσε ότι το 2026 θα είναι «η στιγμή της αλήθειας για όλες τις υποψήφιες χώρες», υπογραμμίζοντας ότι μια «ενωμένη ήπειρος είναι η ισχυρότερη απάντηση σ’ αυτούς που επιδιώκουν να διχάσουν και να αποσταθεροποιήσουν την Ευρώπη».
Ποιές είναι λοιπόν οι προοπτικές για καθεμιά από τις υποψήφιες χώρες και ποιος καθορίζει το βηματισμό; Ακολουθεί μια επισκόπηση:
Μαυροβούνιο και Αλβανία: το δίδυμο που προπορεύεται
Στην ετήσια έκθεσή της για τη διεύρυνση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει την ταχεία πρόοδο του Μαυροβουνίου και της Αλβανίας στις αντίστοιχες ενταξιακές διαδικασίες τους.
Το Μαυροβούνιο, το οποίο άρχισε τις ενταξιακές συνομιλίες το 2012, θεωρείται πως έχει το προβάδισμα μεταξύ των έξι χωρών της περιφέρειας των Δυτικών Βαλκανίων και οι διαπραγματεύσεις είναι πιθανό να έχουν ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2026, αν οι μεταρρυθμίσεις συνεχισθούν. Το Μαυροβούνιο έχει επιδείξει «συνεπή πολιτική δέσμευση» και «έχει παραγάγει απτά αποτελέσματα στην επίτευξη των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων και η χώρα έχει προχωρήσει στην οδό της ένταξης στην ΕΕ», σύμφωνα με την έκθεση.
Στο έγγραφο υπογραμμίζεται ωστόσο ότι οι δημοκρατικοί θεσμοί της χώρας παραμένουν εύθραυστοι και ευάλωτοι σε πολιτικές κρίσεις. Σύμφωνα με την εκτίμηση της Επιτροπής, το Μαυροβούνιο χρειάζεται να βελτιώσει τις επιδόσεις του όσον αφορά τις ποινικές διώξεις και τις καταδίκες σε υποθέσεις διαφθοράς, ιδιαίτερα σε υψηλό επίπεδο, καθώς και τη συνολική αποτελεσματικότητα του δικαστικού συστήματός του.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι το Μαυροβούνιο είναι μετρίως προετοιμασμένο στον τομέα της ελευθερίας της έκφρασης και ότι έχει γίνει κάποια πρόοδος στην εφαρμογή μεταρρυθμίσεων. Χρειάζεται ωστόσο να συνεχίσει να εφαρμόζει με συνέπεια όλους τους νόμους που σχετίζονται με τα μέσα ενημέρωσης και να ευθυγραμμισθεί περαιτέρω με το κεκτημένο της ΕΕ.
Η Αλβανία, η οποία είναι υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ από το 2014, μπορεί να φθάσει στο τέλος της διαδρομής μέχρι τα τέλη του 2027. Η έκθεση για την Αλβανία διαπιστώνει σημαντική πρόοδο σε αρκετούς τομείς, όπως η μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος, η μάχη κατά του οργανωμένου εγκλήματος και η δέσμευση της αλβανικής κυβέρνησης στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Ωστόσο η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η εφαρμογή μεταρρυθμίσεων και η ενίσχυση του δημοκρατικού συστήματος της Αλβανίας παραμένουν θεμελιώδεις προϋποθέσεις, για παράδειγμα στο δικαστικό σύστημα, τη μάχη κατά της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και στην πολιτική πόλωση και το θεσμικό διάλογο.
Ουκρανία και Μολδαβία: ταχεία πρόοδος, δύσκολες μεταρρυθμίσεις
Στην έκθεση της Επιτροπής αναφέρεται ότι η Ουκρανία πρέπει να επιταχύνει τις μεταρρυθμίσεις, αν είναι να επιτύχει το στόχο που η ίδια έχει θέσει, δηλαδή να ολοκληρώσει τη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ μέχρι το τέλος του 2028. Η χώρα «συνέχισε να δείχνει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα και ισχυρή προσήλωση στον ευρωπαϊκό δρόμο της, παρά την κλιμάκωση του συνεχιζόμενου επιθετικού πολέμου της Ρωσίας», επισημαίνεται.
Οι Βρυξέλλες προειδοποίησαν ότι δεν πρέπει να υπάρξει «οπισθοδρόμηση» στις προσπάθειες κατά της διαφθοράς, καθώς ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι αναγκάσθηκε να πάρει πίσω κινήσεις για τον περιορισμό της ανεξαρτησίας υπηρεσιών που αντιμετωπίζουν τη διαφθορά, λόγω της δυσαρέσκειας των ευρωπαίων υποστηρικτών του.
Για τη Μολδαβία, η Επιτροπή επισήμανε πως η χώρα «συνέχισε να αντιμετωπίζει άνευ προηγουμένου προκλήσεις ως αποτέλεσμα του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας, των αποπειρών της Ρωσίας και των πληρεξουσίων της να αποσταθεροποιήσουν τη χώρα, και απειλών στις ενεργειακές προμήθειες και την ενεργειακή ασφάλειά της». Πρόσθεσε πως, «παρόλα αυτά, η Μολδαβία έδειξε ανθεκτικότητα και προσήλωση στις μεταρρυθμίσεις».
«Η Μολδαβία έκανε τη μεγαλύτερη μέσα σ’ ένα χρόνο πρόοδο απ’ όλους τους υποψηφίους», δήλωσε η επίτροπος Κος.
Σερβία: διαδηλώσεις και αντιευρωπαϊκή ρητορική εμποδίζουν την πρόοδο
Στην έκθεσή της, η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η εφαρμογή μεταρρυθμίσεων από τη Σερβία «έχει επιβραδυνθεί σημαντικά», λόγω της αυξανόμενης πόλωσης στη σερβική κοινωνία εν μέσω των διαδηλώσεων που εδώ και ένα χρόνο σαρώνουν τη χώρα.
Η Επιτροπή επισημαίνει «το αφήγημα εναντίον της ΕΕ το οποίο είναι προφανές όχι μόνο σε σερβικά μέσα ενημέρωσης, αλλά χρησιμοποιείται επίσης από κατόχους πολιτικών αξιωμάτων, ακόμα και στο πιο υψηλό επίπεδο» και καλεί τις σερβικές αρχές «να αναλάβουν πολύ περισσότερο την ευθύνη για πιο αντικειμενική ενημέρωση σχετικά με τη διαδικασία ένταξης της Σερβίας στην ΕΕ και σχετικά με την ΕΕ, καθώς και για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και της χειραγώγησης των πληροφοριών».
Ωστόσο, για τον σέρβο υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ντούριτς και την πρόεδρο της σερβικής βουλής Άνα Μπρνάμπιτς, το πιο σημαντικό μήνυμα για τη Σερβία στην έκθεση ήταν πως η Σερβία είναι έτοιμη να ανοίξει το τρίτο κεφάλαιο της ενταξιακής διαδικασίας («Ανταγωνιστικότητα και Συμπερίληψη») και ότι η χώρα έχει σημειώσει πρόοδο σε αριθμό τομέων.
Βοσνία-Ερζεγοβίνη: ο δρόμος προς τη σταθερότητα
Παρά τις πολιτικές κρίσεις και την επιβράδυνση των μεταρρυθμίσεων στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η έκθεση της Επιτροπής υπογραμμίζει ευκαιρίες που θα μπορούσαν να επιταχύνουν την ενταξιακή διαδικασία.
Τονίζει πως πολιτικές διαφωνίες επηρέασαν αρνητικά την πρόοδο, με αποτέλεσμα καθυστέρηση στις μεταρρυθμίσεις, όμως έχει επίσης καταγραφεί απτή πρόοδος, κυρίως στην ευθυγράμμιση της νομοθεσίας στους τομείς της προστασίας των δεδομένων και των συνοριακών ελέγχων, καθώς και με την υπογραφή συμφωνίας με την Frontex.
Παρά τις προκλήσεις, η Επιτροπή επαινεί τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη για την υποβολή της Μεταρρυθμιστικής Ατζέντας, επισημαίνοντας την ετοιμότητά της για περαιτέρω μεταρρυθμίσεις. Εντούτοις η κύρια πρόκληση παραμένει η εφαρμογή των νόμων για τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος, το οποίο πρέπει να είναι πλήρως ευθυγραμμισμένο με τις προδιαγραφές της ΕΕ ώστε να καταστεί δυνατό να συνεχισθεί η πρόοδος στη διαπραγματευτική διαδικασία.
Βόρεια Μακεδονία: ευθυγράμμιση στην εξωτερική πολιτική
Για τη Βόρεια Μακεδονία, η έκθεση αναφέρει πως είναι σημαντικό για τη χώρα να προχωρήσει και να ολοκληρώσει όλη την προπαρασκευαστική δουλειά που σχετίζεται με το άνοιγμα θεμελιωδών κεφαλαίων στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Η χώρα επαινείται για το γεγονός ότι διατηρεί καλές σχέσεις με άλλες υποψήφιες για ένταξη χώρες και επειδή συνεχίζει τη δέσμευσή της σε περιφερειακές πρωτοβουλίες.
Η Επιτροπή κάλεσε επίσης τη χώρα να «υιοθετήσει τις συνταγματικές αλλαγές» που χρειάζονται για να προχωρήσει η ενταξιακή διαδικασία, για παράδειγμα «περιλαμβάνοντας στο Σύνταγμα πολίτες που ζουν εντός των κρατικών συνόρων και αποτελούν τμήματα άλλων λαών, όπως Βουλγάρους».
Έπειτα από συνάντησή του με τον γερμανό ομόλογό του Γιόχαν Βάντεφουλ τον Οκτώβριο, ο βούλγαρος υπουργός Εξωτερικών Γκέοργκ Γκεοργκίεφ δήλωσε πως η Σόφια και το Βερολίνο συμμερίζονται επίσης την άποψη ότι η Βόρεια Μακεδονία θα πρέπει να αναθεωρήσει το Σύνταγμά της ως ένα πρώτο βήμα προς την έναρξη ενταξιακών συνομιλιών με την ΕΕ.
«Η Βόρεια Μακεδονία διατήρησε την πλήρη ευθυγράμμισή της με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας της ΕΕ, μεταξύ άλλων και για τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα για τη στρατηγική επιλογή της να ενταχθεί στην ΕΕ και δείχνοντας πως είναι ένας αξιόπιστος εταίρος», αναφέρεται στην έκθεση.
Γεωργία και Τουρκία: εκτός;
Η εικόνα στην ετήσια έκθεση για τη Γεωργία είναι ζοφερή, καθώς η κυβέρνηση αυτής της χώρας του Καυκάσου καταστέλλει τους αντιπάλους της και στρέφεται προς τη Μόσχα. «Η Γεωργία δεν έχει βιώσιμη οδό προς την ΕΕ στο στάδιο αυτό, εκτός αν οι συνθήκες αλλάξουν δραματικά. Μόνο κατ’ όνομα είναι τώρα υποψήφια χώρα», δήλωσε η επίτροπος Κος.
Για την Τουρκία επισημαίνεται επίσης ότι οπισθοδρομεί περαιτέρω στα θεμελιώδη δικαιώματα και στις προδιαγραφές του κράτους δικαίου. Στο μεταξύ ωστόσο, η χώρα ασκεί επίσης πίεση για να συμμετάσχει στο ύψους 150 δισεκατομμυρίων δολαρίων πρόγραμμα SAFE της ΕΕ – ένα μηχανισμό με στόχο την ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της Ευρώπης. Για να έχει η Τουρκία πρόσβαση στην πρωτοβουλία SAFE, απαιτείται έγκριση και από τις 27 χώρες μέλη της ΕΕ – κάτι που η Ελλάδα έχει απειλήσει να μπλοκάρει.
Τι ακολουθεί;
Η ένταξη στην ΕΕ περιλαμβάνει χρόνια δύσκολων διαπραγματεύσεων και σημαντικών μεταρρυθμίσεων και οι χώρες μπορεί να καθυστερήσουν στην πορεία εξαιτίας πολλών ζητημάτων. Ακόμα κι όταν μια υποψήφια χώρα αίρει όλα τα εμπόδια της διαπραγμάτευσης, η ένταξη εξακολουθεί να απαιτεί ομόφωνη υποστήριξη από τις υφιστάμενες χώρες μέλη της ΕΕ.
Όπως το έχει θέσει ο πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρκσι, «η συμμετοχή στην ΕΕ δεν είναι μια υποχρέωση, αλλά ελεύθερη επιλογή που κάνουν μια χώρα και οι πολίτες της».
Για πρώτη φορά, η Επιτροπή έχει πλέον εκφράσει την ανάγκη οι μελλοντικές συνθήκες ένταξης να περιλαμβάνουν «ισχυρότερες εγγυήσεις» κατά της μη συμμόρφωσης με δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί στη διάρκεια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων ώστε να «εξασφαλισθεί πως διατηρείται η θετική δυναμική όσον αφορά το κράτος δικαίου, τη δημοκρατία και τα θεμελιώδη δικαιώματα».
Κατά την άποψη πολλών παρατηρητών, η ΕΕ έχει διδαχθεί ένα οδυνηρό μάθημα, καθώς χώρες, όπως η Ουγγαρία, εμποδίζουν τη δουλειά στο συνασπισμό ενώ παράλληλα οπισθοδρομούν σε ό,τι αφορά το κράτος δικαίου.
Σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο (AFP), οι Βρυξέλλες εξετάζουν επίσης το ενδεχόμενο τα νέα μέλη, για αρκετά χρόνια μετά την ένταξή τους, να μην έχουν δικαίωμα να ασκούν βέτο σε αποφάσεις σε τομείς όπως η εξωτερική πολιτική.
