Με περισσότερα από 16.000 υπέροχα εκθέματα στις προθήκες του (και υπερπολλαπλάσια στις αποθήκες του) το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο θα δείξει ένα νέο πρόσωπο μέσα στα επόμενα χρόνια. Η επέκταση με τα σχέδια του Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ, που θα συζητηθούν στα αρμόδια κεντρικά συμβούλια σύντομα, και η απόκτηση, επομένως, νέων χώρων, θα επιτρέψει την καλύτερη παρουσίαση των θησαυρών του. Όλα αυτά, όμως, ύστερα από αρκετά χρόνια. Το νωρίτερο που θα κλείσει το ΕΑΜ τοποθετείται μέσα στο 2028. Και πάλι, όλα θα εξαρτηθούν από το πώς θα προχωρήσουν τα σχέδια.
Η οριστική μουσειολογική μελέτη, πάντως, συζητήθηκε στο Κεντρικό Συμβούλιο Μουσείων. Αποτυπώνει τη νοηματική δομή της νέας έκθεσης, λαμβάνοντας υπόψη τις συλλογές, την ιστορία και τον ρόλο του Μουσείου ως κεντρικού αρχαιολογικού μουσείου της χώρας που δεν συνδέεται με συγκεκριμένο χώρο ή γεωγραφική περιοχή. Η κεντρική ιδέα της έκθεσης είναι ότι οι ιδέες και οι αξίες που διαμορφώθηκαν από τους αρχαίους Έλληνες και εκφράστηκαν – μεταξύ άλλων – στην τέχνη τους συνεχίζουν να επηρεάζουν και να εμπνέουν τη σύγχρονη κοινωνία.
Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο δεν θα εγκαταλείψει την «παραδοσιακή» γραμμική αφήγηση με βάση την εξέλιξη των γεγονότων της προϊστορίας και της αρχαίας ιστορίας, θα αναδείξει όμως παράλληλα και τις αξίες και έννοιες που χαρακτηρίζουν τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό (όπως π.χ. ο ανθρωπομορφισμός στη θρησκεία και τη μυθολογία, το μέτρο που καθορίζει τις πράξεις των θνητών, το ευ αγωνίζεσθαι κ.λπ).
Η οικουμενικότητα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού φαίνεται και από το ότι βασικές αξίες του, όπως η δημοκρατία, η συστηματική σκέψη, ο κριτικός στοχασμός, το μέτρο, η αριστεία, το «εὖ ζῆν» κ.ά., συνεχίζουν να αποτελούν αξίες του δυτικού πολιτισμού, ενώ η αρμονία, η ισορροπία και η αναλογία της αρχαίας ελληνικής τέχνης έχουν αποτελέσει τον κανόνα της δυτικής τέχνης και εξακολουθούν να εμπνέουν τη σύγχρονη δημιουργική έκφραση σε πολλά πεδία.
Η νέα μουσειολογική προσέγγιση απομακρύνεται από την παρουσίαση «κατά Συλλογές» και αφηγείται την εξέλιξη του ελληνικού πολιτισμού, μέσα από θεματικές ενότητες και διαφορετικά επίπεδα ανάγνωσης (βασική διαδρομή, δορυφορικοί άξονες, εστιασμένες ιστορίες). Στόχος είναι ένα συμμετοχικό, προσβάσιμο και ελκυστικό μουσείο που ενώνει έρευνα, μάθηση και ψυχαγωγία με τη βοήθεια ποικίλων εργαλείων αφήγησης. Η αφήγηση γίνεται ενιαία και συνεκτική από τη Νεολιθική έως την Ύστερη Αρχαιότητα, δημιουργούνται νέες διαδρομές για διαφορετικές ομάδες κοινού (π.χ. οικογένειες), οι χώροι επεκτείνονται και παρουσιάζονται νέες ή αποθηκευμένες συλλογές (π.χ. Μινωική, Αντικύθηρα). Αξιοποιούνται υφιστάμενα και ανέκθετα ευρήματα, δάνεια από άλλους φορείς, αλλά και σύγχρονα έργα τέχνης.
Η νέα έκθεση, σύμφωνα με την εισήγηση, θα δομείται σε δύο θεματικές περιοχές:
➢ Η πρώτη “Ιστορία και συλλογές του Μουσείου” αφορά την ιστορία του Μουσείου και καλύπτει τόσο τη μακρά αρχιτεκτονική και ιδρυματική ιστορία του, όσο και τη διαδικασία εμπλουτισμού των συλλογών του μέσω της απόκτησης σημαντικών δωρεών και ειδικών συλλογών.
➢ Η δεύτερη “Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός: Ιστορία, τέχνη και κοινωνία” είναι χρονολογική και διατρέχει όλους τους εκθεσιακούς χώρους. Δομείται από δεκατρείς ενότητες. Επιπλέον, προβλέπονται δύο επιπλέον τμήματα στο χώρο του ισογείου του νέου κτηρίου: ο πρόλογος και ο επίλογος που δομήθηκαν με στόχο τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης μουσειακής εμπειρίας για τους επισκέπτες, αλλά και την ολοκλήρωση του μουσειολογικού σκεπτικού.
Κιβωτός της εθνικής παιδείας, παντεχνείον, εξωστρεφές, προαγωγός της επιστημονικής έρευνας, με το βλέμμα στραμμένο δυναμικά προς το μέλλον. Αυτό πρέπει να είναι το προφίλ ενός μουσείου όπως το Εθνικό Αρχαιολογικό. Μουσείου μείζονος σημασίας, με τεράστια παρακαταθήκη θησαυρών και με θετική παρουσία στον τομέα των παγκόσμιων μουσείων. Είχε συμφωνηθεί κατά την εξέταση της προμελέτης και αποτέλεσε τη βάση για το σκεπτικό που παρουσιάστηκε χθες. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα ιδιαίτερα μεγάλης σημασίας.
Το έργο της επανέκθεσης, της κτηριακής επέκτασης και της αναβάθμισης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Επιγραφικού Μουσείου, βρίσκεται στο στάδιο ολοκλήρωσης των μελετών, οι οποίες εξελίσσονται βάσει της αρχιτεκτονικής πρότασης των γραφείων Chipperfield-Τομπάζη. Το σύνολο των αναγκαίων μελετών εκπονείται με δωρεά του ζεύγους Σπύρου και Ντόροθυ Λάτση, ύψους 40.000.000 ευρώ, στη μνήμη των γονέων τους Ιωάννη και Εριέττας Λάτση.
Σύμφωνα με όσα λέει η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, «το μεγαλύτερο της χώρας και ένα από τα εμβληματικότερα στον κόσμο, περιλαμβάνει την πλουσιότερη συλλογή έργων του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, της αρχαίας ελληνικής τέχνης. Στην πραγματικότητα φιλοξενεί ένα πανόραμα του ελληνικού πολιτισμού, από τις αρχές της προϊστορίας, περί το 6.000 π.Χ., έως την ύστερη αρχαιότητα, περί το 400 μ.Χ.»
Κατ’ εκείνη, Το βασικό μήνυμα της επανέκθεσης είναι ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας της αρχαίας ελληνικής τέχνης αλλά και του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού σε όλα τα εξελικτικά στάδιά τους.»
Το ΕΑΜ συγκροτείται από τη μεγαλύτερη και σημαντικότερη συλλογή αριστουργημάτων της αρχαίας ελληνικής τέχνης, παγκοσμίως. Στεγάζεται σε επιβλητικό νεοκλασικό κτήριο, που θεμελιώθηκε το 1866 και εγκαινιάστηκε το 1889. Η έκθεσή του καλύπτει 65 αίθουσες, σε δύο ορόφους, 9.000 τ.μ. και φιλοξενεί 15.000 εκθέματα από την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο και την Ιταλία. Οι συλλογές του περιλαμβάνουν έργα σε μάρμαρο, χαλκό, χρυσό και άλλα πολύτιμα υλικά.
Το Επιγραφικό Μουσείο διαθέτει τη μεγαλύτερη συλλογή αρχαίων ελληνικών επιγραφών παγκοσμίως, με 14.078 επιγραφές σε λίθο, πηλό και χαλκό, από τον 8ο αιώνα π.Χ. έως τους νεότερους χρόνους. Η νέα έκθεση του Μουσείου στοχεύει στην ανάδειξη των επιγραφών με έμφαση στην πρόσβαση και την ερμηνεία τους για διαφορετικές κατηγορίες κοινού. Ο εκθεσιακός χώρος, σχεδόν διπλασιάζεται φτάνοντας τα 1.500-1.600 τ.μ., ενώ 900 τ.μ. καταλαμβάνει η υπαίθρια έκθεση. Οι περισσότερες επιγραφές προέρχονται από την Αρχαία Αθήνα, αλλά υπάρχουν και από άλλες περιοχές της Ελλάδας και της Μικράς Ασίας. Στο εσωτερικό του Μουσείου θα εκτεθούν 462 επιγραφές, ενώ στον αύλειο χώρο θα παρουσιαστούν περίπου 300 μνημεία.
Το νέο κτήριο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, θα αναπτύσσεται στον κήπο μπροστά από το ιστορικό κτήριο. Η κύρια είσοδος μεταφέρεται μπροστά, στο επίπεδο της οδού Πατησίων, ενισχύοντας τη σχέση του Μουσείου µε την πόλη. Στο νέο κτήριο, που αναπτύσσεται σε δύο υπόσκαφα επίπεδα, χωροθετούνται οι ακόλουθες λειτουργικές ενότητες: Στο πρώτο επίπεδο, χώροι εξυπηρέτησης κοινού, χώρος συγκέντρωσης επισκεπτών, εκδοτήρια εισιτηρίων, γκαρνταρόμπα, πληροφορίες, χώροι υγιεινής, εστιατόριο και καφέ με ανεξάρτητη είσοδο, βιβλιοπωλείο και πωλητήριο, αμφιθέατρο, χώρος εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, χώροι περιοδικών εκθέσεων. Τμήμα του πρώτου επιπέδου και όλο το δεύτερο επίπεδο καταλαμβάνονται από τους χώρους των μόνιμων εκθέσεων. Ο επισκέπτης ακολουθεί µια συνεχή ροή που διατρέχει αυτά τα δύο επίπεδα του νέου κτηρίου και οδηγείται τελικά στο νεοκλασικό κτήριο όπου συνεχίζεται η εκθεσιακή αφήγηση. Στην οροφή του νέου κτηρίου αναπτύσσεται ένα πάρκο με πλούσια βλάστηση, προσβάσιμο σε όλους.
Η έκθεση εστιάζει στη γνωριμία των επισκεπτών με την εξέλιξη κάθε τέχνης ώστε να κατανοήσουν τον δημιουργό της και να τη θαυμάσουν στη λεπτομέρειά της, μέσα από τις συλλογές του Μουσείου αλλά και ανθρώπων που διέσωσαν αρχαιότητες σε πολύ κρίσιμες ιστορικές εποχές, τις οποίες κληροδότησαν στο Μουσείο, όπως είναι η Ελένη Σταθάτου ή ο Μιχαήλ Βλαστός.
Για τη σύνταξη της μελέτης εργάστηκε η Ομάδα Μελέτης του μουσείου στην οποία συμμετείχαν ο Γενικός Διευθυντής του, οι προϊστάμενοι και οι αρχαιολόγοι των Τμημάτων του, καθώς και συντηρητές. Ως σύμβουλοι εργάστηκαν οι κ.κ. Ανδρομάχη Γκαζή, Καθηγήτρια Μουσειολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και Αλεξάνδρα Μπούνια, Καθηγήτρια Μουσειολογίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
Το Συμβούλιο Μουσείων, συζήτησε επίσης για δύο ακόμα αρχαιολογικά μουσεία, εκείνο του Κυκλαδικού Πολιτισμού στη Νάξο και το μουσείο Χώρας Μεσσηνίας. Στο πρώτο αναμένεται να μεταφερθεί η συλλογή Στερν, όταν ολοκληρωθεί ο χρόνος παραμονής της στο Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης. Στο δεύτερο θα γίνει η έκθεση του συνόλου των ευρημάτων από τον τάφο του λεγόμενου «Γρύπα Πολεμιστή» στην Πύλο. Τα ευρήματα παρουσιάζονται τώρα στις ΗΠΑ και θα ακολουθήσει έκθεσή τους στο ΕΑΜ, στην Αθήνα.
Αγγελική Κώττη
