Πέρασαν 24 χρόνια από την 11η Σεπτεμβρίου 2001, την ημέρα που άλλαξε για πάντα ο πλανήτης. Η τρομοκρατική επίθεση στους Δίδυμους Πύργους και το αμερικανικό Πεντάγωνο από τρομοκράτες της Αλ Κάιντα αποτέλεσε καθοριστική καμπή στην παγκόσμια ιστορία και διαμόρφωσε τη σημερινή τάξη των πραγμάτων.
Του Σωτήρη Τριανταφύλλου*
Η 11η Σεπτεμβρίου ήταν μια ημέρα που δεν θα την ξεχάσει κανείς και που κανείς δεν πίστευε αυτά που έβλεπε στην τηλεόραση. Ήταν μια ημέρα που πέραν του πένθους και της θλίψης που σκόρπισε με τους θανάτους τόσων ανθρώπων ανέδειξε στον τομέα της ενημέρωσης ένα φαινόμενο που σήμερα κάνει θραύση και αποτελεί βασική πηγή για τα μέσα ενημέρωσης. Μιλάμε για αυτό που ονομάστηκε «δημοσιογραφία των πολιτών» και σήμερα έχει επικρατήσει να λέγεται «συμμετοχική δημοσιογραφία». Πρόκειται για τις περιπτώσεις εκείνες που οι πολίτες καλύπτουν ένα γεγονός πριν φθάσουν τα ΜΜΕ και οι επαγγελματίες δημοσιογράφοι και παράγουν περιεχόμενο, το οποίο χρησιμοποιούν τα μέσα ενημέρωσης πριν αναλάβουν τα ίδια δράση. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που είναι αποτέλεσμα του νέου επικοινωνιακού τοπίου, όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά την ανακάλυψη του διαδικτύου και το οποίο ανέτρεψε μία από τις βασικές παραδοχές και ιεραρχίες στη δημοσιογραφία, ότι ειδησεογραφικό περιεχόμενο παράγουν μόνο τα ΜΜΕ και οι δημοσιογράφοι.
Οι πρώτες εικόνες, φωτογραφίες και βίντεο, από τα χτυπήματα στους Δίδυμους Πύργους εκείνη την ημέρα προέρχονταν από τα κινητά τηλέφωνα των πολιτών, των ανθρώπων που βρέθηκαν δίπλα στο συμβάν και κατέγραψαν την πρωτοφανή στην ιστορία τρομοκρατική επίθεση. Ίσως χωρίς αυτές να μην είχαμε πλήρη εικόνα του τι ακριβώς είχε συμβεί, τόσο την 11η Σεπτεμβρίου 2001, όσο και σε πολλά άλλα γεγονότα που ακολούθησαν και στα οποία ανεδείχθη ο κρίσιμος ρόλος των πολιτών στην ενημέρωση. Η 11η Σεπτεμβρίου 2001 ήταν η αρχή αυτού του φαινομένου, αφού για πρώτη φορά σε ένα τόσο μεγάλο γεγονός οι πολίτες συνέβαλλαν καθοριστικά στην ενημέρωση του κοινού.
Το φαινόμενο αυτό έχει εξελιχθεί σημαντικά σήμερα και με την εξέλιξη και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που τότε δεν υπήρχαν, έχει αναδειχθεί σε καθοριστικό παράγοντα της ενημέρωσης, με μεγάλους βέβαια κινδύνους που εμπεριέχονται, κυρίως όσο αφορά στην ορθότητα και την αξιοπιστία του παραγόμενου υλικού. Δεν είναι λίγες οι φορές που έχει γίνει χρήση από τα ΜΜΕ υλικού που προέρχεται από άλλα γεγονότα από αυτά που προβάλλονταν ή επρόκειτο για υλικό που δεν ήταν αληθές.
* Ο Δρ. Σωτήριος Τριανταφύλλου είναι Πρόεδρος Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Συντακτών – Διδακτικό προσωπικό Πανεπιστημίου Πελοποννήσου – Μέλος ΣΕΠ Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου
