Την προσεχή Δευτέρα εισάγεται, για συζήτηση και επεξεργασία στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Ανάπτυξης “Κύρωση της Τροποποιημένης Συμφωνίας Κοινοπραξίας ELIXIR για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής Βιολογικών Δεδομένων στον τομέα της βιοεπιστήμης (ELIXIR)”.
Η συμφωνία “Elixir Consortium Agreement”/ECA είχε κυρωθεί το 2021 και με αυτή η Ελληνική Δημοκρατία προσχώρησε στην Κοινοπραξία ELIXIR που έχει ως αντικείμενο τη δημιουργία και λειτουργία της ομώνυμης ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής βιολογικών δεδομένων στον τομέα των βιοεπιστημών (European LifeScience Infrastructure for Biological Information-ELIXIR).
Η αρχική Συμφωνία υπογράφηκε στην Αθήνα στις 12 Σεπτεμβρίου 2018. Το ELIXIR είναι μία από τις ευρωπαϊκές Ερευνητικές Υποδομές (ΕΥ) του Οδικού Χάρτη 2006 του Ευρωπαϊκού Στρατηγικού Φόρουμ για τις ΕΥ (European Strategy Forum on Research Infrastructures/ESFRI). Η Συμφωνία αποτελεί τη νομική βάση για την οργάνωση και λειτουργία της υποδομής ELIXIR και τις σχέσεις μεταξύ των μερών και έχει ήδη τεθεί σε ισχύ για τα υπόλοιπα μέλη από τον Ιανουάριο του 2014 (12/1/2014).
Το ELIXIR λειτουργεί ως κατανεμημένη υποδομή, αποτελούμενη από έναν Κεντρικό Κόμβο (Hub) εγκατεστημένο στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Βιοπληροφορικής (European Bioinformatics Institute/EBI) στο Hixton της Μεγάλης Βρετανίας και εθνικούς κόμβους (National Nodes) στις χώρες-μέλη. To EBI αποτελεί τμήμα του Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Μοριακής Βιολογίας (European Molecular Biology Laboratory/EMBL), φορέα μέλους της Κοινοπραξίας ELIXIR, στον οποίο η Ελλάδα συμμετέχει βάσει του ν. 1536/1985 (Α’ 47).
Από τον Νοέμβριο του 2019 η χώρα μας, ύστερα από επίσημο αίτημά της, συμμετείχε στην υποδομή ELIXIR υπό καθεστώς προσωρινού μέλους (provisional member) με τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις που έχουν τα πλήρη μέλη. Με την κύρωση της Συμφωνίας με τον ν. 4836/2021 (Α΄ 177) και τη συμμετοχή της χώρας στην κοινοπραξία επιδιώχθηκαν τα ακόλουθα οφέλη:
– η υποστήριξη της ελληνικής ερευνητικής κοινότητας στη χρήση τεχνολογιών αιχμής στη βιοπληροφορική και στην υπολογιστική βιολογία μέσω της ένταξης της υπολογιστικής υποδομής, των εργαλείων και των βάσεων δεδομένων του εθνικού κόμβου στους αντίστοιχους πόρους του ELIXIR για πρόσβαση και χρήση από το σύνολο της επιστημονικής κοινότητας,
– η δυνατότητα συμμετοχής των φορέων-μελών του ελληνικού κόμβου σε προγράμματα που υλοποιεί το ELIXIR με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση και στήριξης επιλεγμένων υπηρεσιών τους από τον προϋπολογισμό του ELIXIR
– η σύνδεση του εθνικού κόμβου με τις δραστηριότητες προηγμένης εκπαίδευσης του ELIXIR σε νέες τεχνολογίες βιοπληροφορικής και υπολογιστικής βιολογίας και
– η προβολή και δικτύωση της ελληνικής κοινότητας βιοπληροφορικής στον ευρωπαϊκό διεθνή χώρο και η προώθηση σημαντικών συνεργασιών.
«Η δυνατότητα ανάλυσης, διαχείρισης, ασφαλούς φύλαξης και επιμέλειας του τεράστιου όγκου δεδομένων που παράγονται καθημερινά αποτελεί πλέον απαραίτητη προϋπόθεση για τη διεξαγωγή έρευνας στις βιοεπιστήμες και την παροχή εξειδικευμένων, προσωπικών ιατρικών υπηρεσιών με τη χρήση δεδομένων γονιδιωματικής. Η παροχή πρωτοτυποποιημένων εργαλείων και βάσεων δεδομένων, η εκπαίδευση των ερευνητών στη χρήση τους και η δυνατότητα χρήσης μεγάλων, εξειδικευμένων και αξιόπιστων υπολογιστικών και αποθηκευτικών πόρων θα συμβάλλουν σημαντικά στην ενίσχυση της καινοτομίας, της μεταφοράς τεχνολογίας, καθώς και στην ανάπτυξη της ιατρικής ακριβείας και την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν τις εφαρμογές της βιοτεχνολογίας στο περιβάλλον, τη διατροφή και τη θαλάσσια βιολογία», αναφέρεται στην εισηγητική έκθεση του σχεδίου νόμου. Η τροποποίηση της αρχικής Συμφωνίας αποφασίστηκε από την Επιτροπή του ELIXIR το 2020 και αποτελεί αναγκαία συνθήκη στο πλαίσιο της συμμετοχής της Γαλλίας στην Κοινοπραξία. Ως εκ τούτου, απαιτείται η κύρωση της τροποποίησης αυτής και από την Ελλάδα, η οποία αποτελεί πλήρες μέλος της Κοινοπραξίας.
Όπως επίσης αναφέρεται στην εισηγητική έκθεση, η προετοιμασία για την ανάπτυξη του εθνικού κόμβου της υποδομής έχει ήδη ξεκινήσει στο πλαίσιο της Πράξης «ELIXIR-GR: Η Ελληνική Ερευνητική Υποδομή για Διαχείριση και Ανάλυση Δεδομένων στις Βιοεπιστήμες». Η Πράξη έχει ενταχθεί στη Δράση «Ενίσχυση των Υποδομών Έρευνας και Καινοτομίας» του Επιχειρησιακού Προγράμματος Επιχειρηματικότητα, Ανταγωνιστικότητα και Καινοτομία.
Την υλοποίηση έχει αναλάβει δίκτυο δεκαεπτά (17) φορέων, υπό τον συντονισμό του Ερευνητικού Κέντρου Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμινγκ», με την ακόλουθη σύνθεση:
• οκτώ (8) Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ), Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (ΔΠΘ), Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας (ΠΘ), Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων (ΠΙ), Πανεπιστήμιο Κρήτης (ΠΚ) και Πανεπιστήμιο Πατρών (ΠΠ),
• οκτώ (8) Ερευνητικά Κέντρα: «Αθηνά − Ερευνητικό Κέντρο Καινοτομίας στις Τεχνολογίες της Πληροφορίας, των Επικοινωνιών και της Γνώσης», Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ), Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ), Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ (ΕΙΠ) και το ίδιο το Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμινγκ» (Ε.ΚΕ.ΒΕ. «Αλ. Φλέμινγκ»),
• ένας (1) τεχνολογικός φορέας: Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας Α.Ε. (ΕΔΥΤΕ Α.Ε.).
Οι δεκαέξι (16) ακαδημαϊκοί και ερευνητικοί φορείς, θα υποστηρίζουν τις σχετικές με την υποδομή ερευνητικές δραστηριότητες (εργαλεία, βάσεις δεδομένων, εκπαίδευση και συμμετοχή στις δράσεις της ΕΥ) μέσω των αντίστοιχων ομάδων/εργαστηρίων βιοπληροφορικής και υπολογιστικής βιολογίας. Η ΕΔΥΤΕ Α.Ε., ως εθνικός φορέας υποστήριξης δικτύων υψηλής ταχύτητας και υπολογιστικών υποδομών για την ερευνητική κοινότητα, θα φιλοξενεί και θα διαχειρίζεται τους υπολογιστικούς πόρους του εθνικού κόμβου, ενώ θα διασφαλίζει και τη σύνδεση του εθνικού κόμβου με το ELIXIR μέσω των απαιτούμενων υψηλών ταχυτήτων δικτύου για τη διακίνηση δεδομένων μεγάλου όγκου.
