Τα τελευταία χρόνια η Αμφίπολη επανέρχεται διαρκώς στην επικαιρότητα, είτε με τον τύμβο Καστά είτε με τις πολυάριθμες αναφορές λόγω άλλων ανασκαφών ή έργων σε μνημεία. Εχει, λοιπόν, μεγάλο ενδιαφέρον το βιβλίο της αρχαιολόγου Πόπης Γαρούφα Χαριτωνίδου «ΑΜΦΙΠΟΛΙΣ: Ακμή και πτώση μιας μεγάλης πόλης», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ινφογνώμων.
Πρόκειται για το πρώτο αυτοτελές βιβλίο που είναι αφιερωμένο αποκλειστικά στην Αμφίπολη και στη μακραίωνη ιστορική της διαδρομή. Με αφετηρία μια σύντομη αναδρομή στα αρχαία χρόνια, το έργο επικεντρώνεται κυρίως στη λιγότερο γνωστή πορεία της πόλης, από τη ρωμαϊκή περίοδο έως τα χρόνια λίγο πριν από τον Ελληνικό Εμφύλιο.
Το βιβλίο αποτελεί καρπό τεσσεράμισι ετών συστηματικής έρευνας, αλλά και μιας βαθιάς προσωπικής σχέσης με τον τόπο όπου η συγγραφέας ζει. Η ίδια είπε στο ThePresident.gr για την ενασχόλησή της με την πόλη: «Η ιστορία μιας μεγάλης πόλης δεν είναι ποτέ μια ευθύγραμμη πορεία. Είναι μια διαδοχή ακμής και παρακμής, δημιουργίας και καταστροφής, παρουσίας και λήθης. Η Αμφίπολη αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτής της ιστορικής διαδρομής. Υπήρξε μια πόλη με εξαιρετική πολιτική, στρατιωτική, οικονομική και πολιτισμική σημασία, της οποίας η κομβική γεωγραφική θέση καθόρισε τόσο το μεγαλείο όσο και τις περιπέτειές της.»
Σε ερώτηση κατά πόσον η Αμφίπολη, που δεν υπήρξε και τόσο δοξασμένη πόλη, θα άξιζε να έχει καλύτερη προβολή, σημείωσε:
«Εδώ χρειάζεται να κάνουμε μια σημαντική διάκριση: η Αμφίπολη δεν υπήρξε μια “όχι τόσο δοξασμένη” πόλη. Υπήρξε δοξασμένη, ισχυρή και διαρκώς διεκδικούμενη. Εκείνο που δεν είναι ανάλογο της ιστορικής της σημασίας είναι η σημερινή αναγνωρισιμότητά της και η θέση που κατέχει στη συλλογική μνήμη. Όπως όλες οι μεγάλες πόλεις, έτσι και η Αμφίπολη γνώρισε ακμή και παρακμή. Στη δική της περίπτωση, όμως, η κομβική γεωγραφική της θέση —δίπλα στον Στρυμόνα, κοντά στη θάλασσα και επάνω σε σημαντικούς δρόμους επικοινωνίας— υπήρξε ταυτόχρονα πηγή δύναμης και αιτία δοκιμασιών.
Την ανέδειξε σε στρατηγικό, εμπορικό και πολιτισμικό κέντρο, αλλά την κατέστησε και διαρκή στόχο διεκδικήσεων, πολεμικών συγκρούσεων και επιδρομών, που συνεχίστηκαν επί αιώνες, έως και τον 19ο αιώνα. Το βιβλίο, επομένως, δεν αφηγείται μόνο την ακμή και την πτώση μιας μεγάλης πόλης. Αναζητεί τη συνέχεια της Αμφίπολης μέσα στον χρόνο και επιχειρεί να φωτίσει τις λιγότερο γνωστές περιόδους μιας πόλης που υπήρξε ένδοξη, αλλά δεν έχει ακόμη καταλάβει στη σύγχρονη ιστορική συνείδηση τη θέση που της αναλογεί.»
Η Αμφίπολη, υπήρξε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Μακεδονίας. Στρατηγικά τοποθετημένη στις όχθες του Στρυμόνα, γνώρισε περιόδους μεγάλης ακμής, πολιτικής δύναμης και πολιτισμικής δημιουργίας, αλλά και στιγμές καταστροφής και παρακμής.
Το βιβλίο αυτό επιχειρεί ένα ταξίδι στον χρόνο, παρακολουθώντας την πορεία της πόλης από την ίδρυσή της ως αθηναϊκή αποικία έως τα μέσα του 20ού αιώνα. Μέσα από ιστορικές πηγές, αρχαιολογικά δεδομένα και τοπογραφικές μαρτυρίες, ανασυντίθεται η εικόνα μιας πόλης που υπήρξε σταυροδρόμι πολιτισμών, εμπορίου και στρατηγικών εξελίξεων.
Στις σελίδες του αναδεικνύονται:
• η πολιτική και στρατιωτική σημασία της Αμφίπολης στον αρχαίο κόσμο,
• η διάδοση του χριστιανισμού και η διαμόρφωση της βυζαντινής ταυτότητας της περιοχής,
• οι επιδρομές και οι ιστορικές μεταβολές που οδήγησαν στη σταδιακή μεταμόρφωση της πόλης,
• καθώς και τα αρχαιολογικά κατάλοιπα που διασώζουν μέχρι σήμερα τη μνήμη της.
Η Αμφίπολη δεν αποτελεί μόνο έναν αρχαιολογικό χώρο· είναι μια διαχρονική μαρτυρία ανθρώπων, συγκρούσεων, πίστης και δημιουργίας. Μέσα από αυτή τη μελέτη, το παρελθόν αναδύεται ως ζωντανή αφήγηση της πορείας των κοινωνιών και της βαθιάς σχέσης τους με τον τόπο.
Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια πρόσκληση να ανακαλύψουμε την Αμφίπολη όχι μόνο ως ιστορικό τόπο, αλλά ως έναν ζωντανό κρίκο ανάμεσα στην αρχαιότητα, το Βυζάντιο και τον σύγχρονο κόσμο.
«Η Αμφίπολη δεν είναι μόνο μνήμη του παρελθόντος,
είναι ένας τόπος όπου η ιστορία εξακολουθεί να μιλά.»
Βιογραφικό συγγραφέα:
Η Πόπη Γαρούφα Χαριτωνίδου είναι αρχαιολόγος, ιστορικός της τέχνης, ανεξάρτητη ερευνήτρια και συγγραφέας. Γεννήθηκε στη Μαυρούδα Θεσσαλονίκης και ζει στην Αμφίπολη Σερρών, έναν τόπο με τον οποίο έχει συνδέσει την επιστημονική, συγγραφική και κοινωνική της δραστηριότητα.
Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, με κατεύθυνση Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης. Η ερευνητική της δραστηριότητα επικεντρώνεται στην ιστορία, την αρχαιολογία και την πολιτιστική κληρονομιά της Ανατολικής Μακεδονίας, με ιδιαίτερη έμφαση στην Αμφίπολη και την ευρύτερη περιοχή του Παγγαίου.
Έχει συμμετάσχει σε επιστημονικά συνέδρια και ημερίδες, ενώ παράλληλα έχει αναπτύξει έντονη συγγραφική δραστηριότητα, δημοσιεύοντας ιστορικές μελέτες, άρθρα, δοκίμια, καθώς και έργα λογοτεχνίας. Παράλληλα, έχει διατελέσει σε θέσεις ευθύνης στην τοπική αυτοδιοίκηση και σε πολιτιστικούς φορείς, συμβάλλοντας ενεργά στην ανάδειξη και προβολή της ιστορικής και πολιτιστικής ταυτότητας της περιοχής.
Το βιβλίο «Αμφίπολις: Η ακμή και η πτώση μιας μεγάλης πόλης» αποτελεί καρπό τεσσεράμισι ετών συστηματικής έρευνας, μελέτης της βιβλιογραφίας, των ιστορικών πηγών, των αρχαιολογικών δεδομένων και της τοπογραφίας της περιοχής. Στόχος του είναι να συγκεντρώσει, να συνθέσει και να αναδείξει τη μακραίωνη ιστορική πορεία της Αμφίπολης από την αρχαιότητα έως τα μέσα του 20ού αιώνα, καθιστώντας προσιτή στον σύγχρονο αναγνώστη μια ιστορία που εκτείνεται σε περισσότερους από δύο χιλιάδες χρόνια.
Πιστεύει ότι η ιστορική έρευνα δεν περιορίζεται στη μελέτη του παρελθόντος, αλλά αποτελεί μέσο διατήρησης της συλλογικής μνήμης και ενίσχυσης της πολιτιστικής ταυτότητας κάθε τόπου.
